Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1805106

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 7 września 2015 r.
I SA/Ol 365/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Referendarz sądowy Anna Ambroziak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu w dniu 4 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. A. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. A., J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "(...)" nr "(...)" w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi postanawia odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych

Uzasadnienie faktyczne

K. A. i J. A. wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2015 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych.

Ze złożonego przez skarżącego J. A. formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci, "(...)". Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z zasiłku rodzinnego i pielęgnacyjnego otrzymywanego z tytułu niepełnosprawności dziecka w wysokości 1.645 zł i dochodów uzyskiwanych przez skarżącego z tytułu wykonywania wolnego zawodu. Wnioskodawca i jego żona oświadczyli, że posiadają dom o powierzchni 100 m2 i nieruchomość rolną o powierzchni "(...)'ha. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnili, że sytuacja finansowa w związku z wychowaniem niepełnosprawnego dziecka i wykonywaniem wolnego zawodu jest trudna i wiąże się z barkiem stałych dochodów. Posiadana ziemia dostarcza podstawowych artykułów żywnościowych.

Pismem z dnia 19 sierpnia 2015 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego i jego żony stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W odpowiedzi na wezwanie, skarżący i jego żona pismem z dnia 28 sierpnia 2015 r. wyjaśnili, że:

- miesięczne średnie wydatki to: zakup butli gazowej, opłata za prąd, wodę, telefon, internet, ubezpieczenie rolne KRUS, podatek rolny. Łączny koszt to 700 zł,

- lokat terminowych nie posiadają,

- J.A. w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 lipca 2015 r. uzyskał dochody z tytułu wykonywania wolnego zawodu w kwocie "(...)",

- posiadają dom o powierzchni użytkowej 100 m2, grunty rolne o powierzchni "(...)" ha,

- polisy na życie nie posiadają, Nadto oświadczyli, że zaświadczenie o wysokości dochodów za 2014 r. dostarczą 31 sierpnia 2015 r. po otrzymaniu z Urzędu Skarbowego w Olsztynie. Do pisma załączyli kserokopię decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego, leśnego, od nieruchomości na 2014 r. z dnia 13 lutego 2014 r. oraz zaświadczenie z GOPS w przedmiocie wysokości uzyskiwanych zasiłków

Uzasadnienie prawne

Referendarz sądowy zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 100 zł.

Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika - adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Mając na uwadze powyższe, na wstępie zauważyć należy, iż pomimo wezwania wnioskodawca nie przedstawił następujących oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: dokumenty źródłowe potwierdzające wysokość ponoszonych opłat, zaświadczenia o wysokości uzyskanego dochodu za 2014 r. oraz wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i współmałżonkę rachunków bankowych. Zauważyć należy, że brak przedłożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego żony, a w konsekwencji również uwzględnienie jego wniosku. Przyjąć również należy, że wnioskodawca znał konsekwencje nieprzedstawienia wnikliwych i pełnych wyjaśnień co do swojego stanu rodzinnego jak i materialnego, został bowiem pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych.

Przechodząc zatem do oceny wniosku skarżącego i przedstawionych przez skarżącego wyjaśnień co do stanu rodzinnego i materialnego w jakim się znajduje, w oparciu o przesłanki do przyznania prawa pomocy stwierdzić należy, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że spełnia warunki do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim z przedstawionych wyjaśnień wynika, że czteroosobowa rodzina wnioskodawcy utrzymuje się ze stałych dochodów w postaci zasiłków: rodzinnego i pielęgnacyjnego w kwocie 1.645 zł miesięcznie i z dochodów skarżącego z tytułu wykonywania wolnego zawodu. Przy czym poza lakonicznym oświadczeniem, że w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 lipca 2015 r. skarżący z tytułu wykonywanego zawodu otrzymał dochód w kwocie "(...)' nie przedstawił żadnych dokumentów mogących potwierdzić ten fakt. Pomimo zobowiązania się do przedstawienia do dnia 31 sierpnia 2015 r. zaświadczenia o wysokości uzyskanego dochodu za 2014 r., do dnia rozpoznania wniosku skarżący nie przedstawił takiego dokumentu. Powyższe oświadczenie w związku brakiem przedstawienia jakiegokolwiek dokumentu źródłowego mogącego choćby pośrednio potwierdzić fakt jak i wysokość uzyskiwanych dochodów przez skarżącego powoduje, że oświadczenie to nie może być uznane za pełne i wiarygodne. Nadto z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że ponosi stałe wydatki w kwocie 700 zł miesięcznie. Także i w tym zakresie wnioskodawca nie przedstawił żądanych dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów, co budzi również uzasadnione wątpliwości, co do rzetelności składanych w tym zakresie wyjaśnień. Podkreślić należy za Naczelnym Sądem Administracyjnym (postanowienie z 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W sytuacji zatem gdy, rozpoznający wniosek referendarz sądowy, nie dysponuje pełnym i wiarygodnym oświadczeniem wnioskodawcy zarówno co do kwestii wysokości uzyskiwanych dochodów jak i wysokości faktycznie ponoszonych kosztów przez skarżącego, nie miał możliwości uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć należy, że zasadniczą kwestią dla właściwego ustalenia sytuacji materialnej wnioskodawcy, a tym samym do zweryfikowania jego możliwości płatniczych jest ustalenie kwoty faktycznie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych stałych, niezbędnych kosztów utrzymania. Posiadając te informacje rozpoznający wniosek jest w stanie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej skarżącego poprzez porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym z możliwościami płatniczymi wnioskodawcy.

Niemniej jednak gdyby poprzestać wyłącznie na oświadczeniu wnioskodawcy złożonym na formularzu wniosku PPF jak i na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. można byłoby przyjąć, że w sytuacji gdy czteroosobowa rodzina uzyskuje dochody w kwocie 1.645 zł, nie licząc już dochodów J. A., ponosi zaś koszty w wysokości 700 zł, to w jej dyspozycji pozostaje jeszcze kwota 945 zł miesięcznie, z której jest w stanie opłacić koszty sądowe. Tym bardziej, że wpis od skargi wynosi zaledwie 100 zł. Jednakże wnikliwa ocena zasadności wniosku strony, a tym samym ocena sytuacji materialnej finansowej nie była możliwa z uwagi na brak przedstawienia dodatkowych oświadczeń jak i dokumentów źródłowych, do których to strona była wezwana w trybie art. 255 p.p.s.a. W tej sytuacji brak odpowiedzi skarżącego na skierowane do niego wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia i wskazanych dokumentów źródłowych skutkuje brakiem możliwości obiektywnej i rzetelnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy.

Dodatkowo należy podkreślić, że równie istotna dla oceny możliwości finansowych skarżącego, jest także możliwość oceny przepływów finansowych w oparciu o wyciągi z rachunków bankowych wnioskodawcy i jego współmałżonki. Brak przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych nie pozwala, ani na ustalenie stanu tych rachunków, jak i uniemożliwia prześledzenie wszystkich operacji na nich dokonywanych, co ma również znaczenie z punktu widzenia ustalenia możliwości płatniczych skarżącego. Dodatkowo brak przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych nie pozwala również przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący i jego żona nie posiadają na rachunkach środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego dla ich utrzymania. Podkreślić przy tym należy, że oświadczenie wnioskodawcy, iż nie posiada lokat terminowych, nie wypełniło obowiązku przedstawienia na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a., wyciągów i wykazów z posiadanych przez członków rodziny rachunków bankowych.

Reasumując przedmiotowe rozważania, należy stwierdzić, że tylko wyjaśnienie - w sposób niebudzący wszystkich przedstawionych wyżej wątpliwości-dotyczących stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawcy oraz nadesłanie brakujących dokumentów, umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postępowanie wnioskodawcy, polegające na wybiórczym przedstawieniu sytuacji materialnej, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwiła dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Niewątpliwie, sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności, co do sytuacji materialnej wnioskodawcy, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. Stanowisko takie podziela również Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który w wyroku z dnia 16 października 2012 r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem. W szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.