Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1805087

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 27 sierpnia 2015 r.
I SA/Ol 324/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Referendarz sądowy Anna Ambroziak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.O. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "(...)" nr "(...)" w przedmiocie określenia kwoty długu celnego, podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług postanawia odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego

Uzasadnienie faktyczne

W skardze na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 25 marca 2015 r., skarżący S. O. wniósł o przyznanie prawa pomocy w części, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Następnie we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący - S. O. wniósł o ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką pełnoletnich dzieci. Do jego majątku należą, mieszkanie o powierzchni 48,2 m2, nieruchomość rolna o powierzchni "(...)". Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych. Wskazał, iż źródłem utrzymania całej rodziny są dochód z wynagrodzenia za pracę skarżącego, jego żony oraz syna w wysokości łącznej "(...)" miesięcznie brutto. W uzasadnieniu wniosku zwrócił uwagę na zawiły charakter sprawy i niemożliwość opłacenia usług profesjonalnego pełnomocnika. Nadto wyjaśnił, że ponosi koszty utrzymania studiującej córki w kwocie 1.200 zł miesięcznie.

Pismem z dnia 16 czerwca 2015 r. skarżący został wezwany do sprecyzowania zakresu złożonego wniosku w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania. Nadto na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jej stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zakreślonym terminie skarżący nie sprecyzował zakresu złożonego wniosku jak i nie przedstawił dodatkowych oświadczeń i nie przedłożył również dokumentów źródłowych, do których był wezwany.

Uzasadnienie prawne

Referendarz sądowy zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że w związku z brakiem odpowiedzi skarżącego, co do zakresu złożonego wniosku, uwzględniając wniosek złożony zarówno w skardze z dnia 24 kwietnia 2015 r. jak i na formularzu wniosku przyjęto, że wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego.

W świetle zaś art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z treści zaś przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego otrzymanie. Co do zasady strony zobowiązane są bowiem do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu, powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Obowiązkiem strony jest przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić również należy, iż art. 255 p.p.s.a. stanowi podstawę do wezwania strony, a nie organów państwowych, czy też jakichkolwiek instytucji, do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń, czy też dokumentów źródłowych.

Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (vide: postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.).

Analiza zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że wnioskodawca nie przedłożył dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Przyjąć zatem należało, że przedstawił on swoją sytuację finansową w sposób selektywny, uchylając się od wykazania swoich rzeczywistych możliwości płatniczych, nie wykazując tym samym, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zauważyć przy tym należało, że skarżący został prawidłowo pouczony, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Zatem należy stwierdzić, że już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych, powinien wywieść, że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów.

Reasumując przedmiotowe rozważania, należy stwierdzić, że tylko wyjaśnienie - w sposób nie budzący wszystkich przedstawionych wyżej wątpliwości, dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz nadesłanie brakujących dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku. Postępowanie wnioskodawcy, polegające na zaniechaniu złożenia dodatkowego oświadczenia skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwia dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej. Skarżący bowiem pomimo wezwania z dnia 16 czerwca 2015 r. w trybie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dokumentów potwierdzający ponoszone wydatki na utrzymanie za okres od 1 marca 2015 r. do 16 czerwca 2015 r.; wykazów i wyciągów z posiadanych rachunków bankowych przez skarżącego i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym; oświadczenia o posiadanym majątku w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 16 czerwca 2015 r. przez skarżącego i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym; odpisu zeznań podatkowych złożonych przez skarżącego za 2014 rok oraz nadesłanie zaświadczeń potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów za okres 1 marca 2015 r. do 31 maja 2015 r. nie przedłożył żądanych oświadczeń.

Odnosząc się do oświadczenia złożonego na formularzu wniosku, stwierdzić jedynie można, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca jak i jego żona i syn uzyskują stałe miesięczne dochody w kwocie "(...)" brutto, co prawda na podstawie tak lakonicznego oświadczenia strony, nie sposób było ustalić zarówno struktury ponoszonych kosztów jak i ich wysokości (poza wydatkiem na studiującą córkę), niemniej jednak biorąc pod uwagę wysokość uzyskiwanego dochodu jak i stan majątkowy, stwierdzić należy, że nie uzasadnia on przerzucania kosztów postępowania na Skarb Państwa. Podniesiony przez wnioskodawcę fakt ponoszenia kosztów utrzymania studiującej córki w kwocie 1.200 zł miesięcznie, nie może stanowić wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy. Niewątpliwie jest to duże obciążenie dla budżetu domowego skarżącego, jednakże przy ocenie ww. kwestii nie sposób pominąć fakt, iż w okresie od lipca do września (tzw. wakacji studenckich) skarżący nie jest zobowiązany ponosić tych kosztów. Ma zatem możliwość zgromadzić (zabezpieczyć) środki na koszty sądowe. Wskazać również należy, że skarżący jest właścicielem majątku nieruchomego w postaci mieszkania oraz nieruchomości rolnej o powierzchni "(...)".

Podkreślić również należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyrażał pogląd, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem koniecznym dla niej i jej rodziny (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tych okolicznościach, w ocenie rozpoznającego wniosek, należało przyjąć, że skarżący jest w stanie uiścić pełne koszty sądowe bez uszczerbku koniecznego dla jego i jego rodziny utrzymania, nadto jest w stanie samodzielnie opłacić koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.

Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.