Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2054210

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 27 kwietnia 2016 r.
I SA/Ol 207/16
Przyczynienie się strony do opóźnienia wydania decyzji w kontekście naliczania odsetek za zwłokę.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Czajkowski.

Sędziowie WSA: Ryszard Maliszewski (sprawozdawca), Renata Kantecka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2016 r., w trybie uproszczonym, sprawy ze skargi Spółki A na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "(...)", nr "(...)" w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości

1)

uchyla zaskarżone postanowienie,

2) Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem z dnia "(...)" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Miasta z dnia "(...)", nr "(...)" w sprawie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości.

Jak wynika z akt sprawy Burmistrz Miasta (dalej również Burmistrz, organ I instancji) decyzją z dnia 9 grudnia 2014 r. określił Spółce. A. (dalej Spółka, strona, podatnik, skarżąca) wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 r. w kwocie 118.148 zł. Jak podano w uzasadnieniu decyzji podatnik uiścił jeszcze w 2009 r. kwotę 37.158 zł z tytułu tego podatku. Do zapłaty pozostała kwota 80.990 zł.

Decyzji tej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, w wyniku czego Spółka dokonała przelewu z dnia 30 grudnia 2014 r. na rachunek organu podatkowego kwoty 33.171 zł, opisując w tytule przelewu "uregulowanie należności za 2009 r. (...)".

Następnie ww. postanowieniem z dnia "(...)" organ I instancji zaliczył ww. wpłatę Spółki z 30 grudnia 2014 r. na poczet rat podatku od nieruchomości za luty, marzec i kwiecień 2009 r. w kwocie 19.914 zł (po 7.363 zł miesięcznie) i odsetki za zwłokę w kwocie 13.257 zł. W podstawie prawnej podjętego rozstrzygnięcia organ powołał art. 55, 62, 216 i 217 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. W uzasadnieniu postanowienia Burmistrz podał, że jeżeli wpłata nie pokrywa kwoty zaległości wraz z odsetkami za zwłokę, wpłatę zalicza się proporcjonalnie na poczet zaległości oraz odsetek.

Strona złożyła zażalenie, w którym zarzucono naruszenie art. 54 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej. Wskazano, że uwzględniając okresy, za które odsetki za zwłokę się nie należą, kwota dokonanej wpłaty pokrywa w całości zaległość podatkową wraz z przypadającymi od niej odsetkami za zwłokę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej Kolegium, SKO, organ odwoławczy, organ II instancji) w uzasadnieniu ww. postanowienia z dnia "(...)" powołało się na art. 6 ust. 9 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 849), art. 51 § 1, art. 54 § 1 pkt 7, art. 54 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 613, dalej O.p.).

Organ II instancji podał, że postępowanie podatkowe w sprawie wszczęto postanowieniem z dnia 1 lipca 2014 r. (powinno być 25 czerwca 2014 r. - data wydania k. 24 akt podatkowych), a decyzję kończącą postępowanie organ wydał w dniu 9 grudnia 2014 r. Zatem postępowanie trwało dłużej niż 3 miesiące, co zgodnie z art. 54 § 2 O.p. powinno mieć wpływ na naliczanie odsetek za zwłokę. Jednak do opóźnienia w wydaniu decyzji przyczyniła się strona. Jej pełnomocnik kilkakrotnie był wzywany w toku postępowania podatkowego do przedstawienia materiałów, na które powoływał się uzasadniając stanowisko Spółki. Dwa razy występował też o przedłużenie terminów na dokonanie poszczególnych czynności procesowych. Do tego jeszcze wskazywał jako miejsce korespondencji swój adres mailowy, a po wyjaśnieniach zawierających wykazanie niezgodności z prawem takiego sposobu doręczania pism, przedstawił wniosek o doręczanie na adres skrzynki podawczej ePUAP. Dokonywanej na ten adres korespondencji jednak nie odbierał. Wobec tego SKO przyjęło, że działania pełnomocnika strony miały wpływ na termin załatwienia sprawy. Niezależnie od innych przyczyn swoim działaniem pełnomocnik przyczynił się również do tego, że postępowanie trwało dłużej niż. 3 miesiące. Nie było zatem podstaw do nienaliczania odsetek za zwłokę.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona, reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie wydanych w sprawie postanowień organów obu instancji oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zarzuciła postanowieniu naruszenie art. 54 § 2 O.p. poprzez uznanie, że opóźnienie w terminowym zakończeniu postępowania nastąpiło z winy podatnika, podczas gdy za okoliczności, o których mowa w art. 54 § 2 O.p., nie mogą zostać uznane powołane okresy konieczne do doręczenia pisma procesowego stronie, gdyż doręczenia stanowią "zwykłe" czynności podejmowane w toku postępowania, zatem przepisy o terminach zakończenia postępowania uwzględniają już konieczność doręczeń. W konsekwencji organ zobowiązany był do zastosowania art. 54 § 1 pkt 7 O.p.

Autor skargi podniósł, że SKO nie uwzględniło przy zarachowaniu dokonanej wpłaty treści art. 54 § 1 O.p., który określa okresy, za które nie nalicza się odsetek za zwłokę.

Powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek zamiejscowym w Łodzi z dnia 3 listopada 2000 r., sygn. akt I SA/Łd 2165/98, ONSA z 2002 r. Nr 1, poz. 15, LEX nr 46968, zgodnie z którym jeśli organ uważa, że opóźnienie w wydaniu decyzji było skutkiem działań podatnika lub jego przedstawiciela albo powstało z przyczyn niezależnych od organu (co wyłączałoby ochronę podatnika), ma obowiązek to wykazać.

Natomiast korzystanie przez stronę z uprawnień proceduralnych przysługujących jej w ramach postępowania podatkowego nie jest przyczynieniem się strony lub jej przedstawiciela do opóźnienia w wydaniu decyzji w rozumieniu art. 54 § 2 O.p. (wyrok z dnia 19 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Op 394/07, ONSAiWSA z 2011 r. Nr 4, poz. 69, LEX nr 873982).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Podało, że organy orzekające w sprawie wykazały ponad wszelką wątpliwość, że czynności podejmowane przez pełnomocnika lub jego zaniechania miały wpływ na termin, w którym procedował organ pierwszej instancji. Skarga odnosi się do jednej tylko ze wskazanych przyczyn, tj. do kwestii doręczeń pism procesowych, a istnienie pozostałych pominięto. Z pewnością ma rację pełnomocnik Spółki twierdząc, że czas, który jest poświęcany na doręczenia, jest wkalkulowany w termin załatwienia sprawy, jednakże inaczej należy ocenić podanie błędnego adresu poczty elektronicznej lub wskazanie adresu skrzynki podawczej ePUAP, z której korespondencja nie jest podejmowana. Ponadto organy podatkowe podały inne jeszcze rodzaje zachowań pełnomocnika, które nie pozostawały bez wpływu na sprawny przebieg postępowania.

SKO podniosło, że art. 54 § 2 O.p. znajduje zastosowanie nie tylko w sytuacji, gdy działania podatnika stanowią wyłączną przyczynę niezałatwienia sprawy w terminie 3 miesięcy, ale również gdy przyczynił się on do tego. Opisane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności świadczą niewątpliwie o przyczynieniu się skarżącego do zakończenia postępowania po upływie (ustawowego) terminu.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej interpretacji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej interpretacji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić (art. 146 § 1 p.p.s.a.). W przypadku zaś, gdy nie stwierdzi naruszenia prawa, skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Sąd nie znalazł powodu, aby przychylić się do wniosku organu zawartego w odpowiedzi na skargę, o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Stosownie do treści art. 54 § 1 pkt 7 O.p. odsetek za zwłokę nie nalicza się: za okres od dnia wszczęcia postępowania podatkowego do dnia doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, jeżeli decyzja nie została doręczona w terminie 3 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Według art. 54 § 2 O.p. przepisu § 1 pkt 3 i 7 nie stosuje się, jeżeli do opóźnienia w wydaniu decyzji przyczyniła się strona lub jej przedstawiciel lub opóźnienie powstało z przyczyn niezależnych od organu.

Organ odwoławczy uznał że postępowanie trwało dłużej niż 3 miesiące, co zgodnie z art. 54 § 2 O.p. powinno mieć wpływ na naliczanie odsetek za zwłokę. Jednak wskazał, że do opóźnienia w wydaniu decyzji przyczyniła się strona.

Tymczasem według art. 54 § 1 pkt 7 O.p obowiązuje zasada nienaliczania odsetek za okres od dnia wszczęcia postępowania podatkowego do dnia doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, jeżeli decyzja nie została doręczona w terminie 3 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.

Przepis ten ma na celu ochronę podatnika przed skutkami przewlekłości postępowania. Jeżeli organ podatkowy nie wyda decyzji w ciągu 3 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, odsetki nie są naliczane aż do dnia doręczenia tej decyzji. Termin ten obowiązuje organ podatkowy także w razie uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz stwierdzenia nieważności decyzji.

"W przypadku uchylenia decyzji - na mocy art. 54 § 3 Ordynacji - odsetek nie nalicza się, jeżeli w terminie 3 miesięcy od uchylenia decyzji i przekazania sprawy przez organ odwoławczy do ponownego rozpatrzenia nie została wydana i doręczona nowa decyzja w sprawie. Przyjęcie odmiennego poglądu, tzn. liczenia tego terminu od daty wszczęcia postępowania podatkowego, oznaczałoby, że w przypadku, gdyby postępowanie przed organem I instancji trwałoby 3 miesiące, to ponowne postępowanie przed tym organem, po wydaniu decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy, toczyłoby się już w sytuacji przekroczenia tego okresu i brak byłoby podstaw do naliczania odsetek za zwłokę" (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 stycznia 2008 r., I SA/Bd 832/07, LEX nr 465727).

W rozpoznawanej sprawie należy wskazać, że Organ odwoławczy nie wykazał w sposób należyty, że strona z własnej winy przyczyniła się do przedłużenia postępowania.

Korzystanie przez stronę z uprawnień procesowych, w sposób niewskazujący na ich nadużywanie nie może być poczytywane jako przyczynienie się do opóźnienia w załatwieniu sprawy. Zatem dopiero wykazanie organowi braku działań czy też nieuzasadnioną przewlekłość lub przyczynienie się (z reguły zawinione) przez stronę oraz wystąpienie związku pomiędzy zachowaniem stron a powstałym z tego powodu opóźnieniem umożliwia zastosowanie art. 54 § 2 Ord. pod." (wyrok NSA z dnia 24 listopada 2009 r., sygn. akt II FSK 930/08, LEX nr 565815).

Przyczynienie się strony do przedłużenia postępowania może być związane tylko i wyłącznie z jej bezprawnym postepowaniem. Cech bezprawności nie ma korzystanie przez stronę z uprawnień procesowych, które są przewidziane w ustawie procesowej.

Zaskarżone postanowienie jako wadliwe podlegało uchyleniu, gdyż przy naliczeniu odsetek Organ odwoławczy nie wykazał, że strona skarżąca działała w sposób bezprawny.

Istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są obowiązki organu podatkowego prowadzącego postępowanie podatkowe. Zgodnie z art. 122 i art. 187 § 1 O.p. na organie podatkowym ciąży obowiązek wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy w stopniu niezbędnym dla rozstrzygnięcia i zebrania niezbędnych ku temu dowodów. Do niego należy zatem określenie zakresu postępowania poprzez wskazanie faktów, które winny być ustalone (konieczność ich ustalenia wynika z hipotezy normy prawnej, która w sprawie ma lub może mieć zastosowanie) oraz przeprowadzenie dowodów na te okoliczności. W postępowaniu musi on zapewnić stronie czynny udział (art. 123 § 1 O.p.), ale także możliwość uczestniczenia w przeprowadzaniu dowodów i wypowiedzenia się co do nich (art. 190 i 192 O.p.). Wobec powyższego takie okoliczności jak wykonanie ciążących na organie podatkowym obowiązków z uwagi na złożony charakter sprawy, konieczność wyjaśnienia wielu faktów, przeprowadzenia szeregu dowodów, w tym przede wszystkim dowodów innych niż dowody z dokumentów, może być przyczyną przedłużenia postępowania ponad okres wskazany w art. 54 § 1 pkt 7 O.p.

Organ podatkowy dokonujący w postanowieniu zaliczenia wpłaty na zaległość i odsetki za zwłokę, w przypadku opóźnienia w załatwieniu sprawy, zobowiązany jest do zbadania celowości oraz terminowości przeprowadzonych dowodów, prawidłowości zorganizowania postępowania, czy przeprowadzone czynności były konieczne, czy faktycznie wymagały tak długiego postępowania.

Korzystanie przez stronę z uprawnień proceduralnych przysługujących jej w ramach postępowania podatkowego nie jest przyczynieniem się strony lub jej przedstawiciela do opóźnienia w wydaniu decyzji w rozumieniu art. 54 § 2 O.p. (por. powołany w skardze wyrok WSA w Opolu z dnia 19 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Op 394/07, ONSAiWSA 2011/4/69, ale też wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Po 851/10, LEX nr 952411).

Organ II instancji nie ocenił prawidłowości stanowiska organu I instancji w zakresie doręczania korespondencji stronie, czy też sposobu prowadzenia postępowania dowodowego. W tym zakresie obowiązują przepisy Ordynacji podatkowej. Za ich prawidłowe stosowanie odpowiedzialny jest organ podatkowy. W związku z tym nie jest zasadne stanowisko organu odwoławczego, że za wady postępowania w tym zakresie odpowiada strona skarżąca.

Doszło zatem do naruszenia art. 122, art. 187 i art. 191 O.p., także zasady pogłębiania zaufania do organów podatkowych (art. 121 § 1 O.p.) i zasady przekonywania (art. 124 O.p.).

W związku z tym przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy zobowiązany będzie do uwzględnienia przedstawionej powyżej argumentacji, w szczególności do dokładnej analizy opóźnienia w wydaniu decyzji przez organ I instancji, podając w uzasadnieniu postanowienia, czy zorganizowano postępowanie w sposób prawidłowy, a przede wszystkim czy Burmistrz dążył do terminowego przeprowadzenia niezbędnych czynności i wykorzystał w tym celu dostępne środki procesowe.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy oceni, czy strona skarżąca podejmowała działania bezprawne, jakiego rodzaju, które przyczyniły się do przedłużenia ustawowego terminu do załatwienia sprawy przez Organ i instancji. Tylko w tym przypadku zaistnieje podstawa faktyczna do zastosowania art. 54 § 2 O.p.

Mając zatem na względzie powyższe Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Przy czym na koszty postępowania w kwocie 597 zł złożyły się uiszczony wpis od skargi w wysokości 100 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł, określone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800), i opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.