Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 72646

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Lublinie
z dnia 11 października 1999 r.
I SA/Lu 842/98

UZASADNIENIE

Uzasadnienie faktyczne

Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie po rozpoznaniu w dniu 11 października 1999 r. sprawy ze skargi C. A. P. "M." s.c. w R. na postanowienie Izby Skarbowej w R. z dnia 22 czerwca 1998 r. Nr (...) w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego

I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Drugiego Urzędu Skarbowego w R. z dnia 21 kwietnia 1998 r., (...);

II. zasądza od Izby Skarbowej w W. - Ośrodek Zamiejscowy w R. na rzecz C. A. P. "M." s.c. w R. kwotę zł 10 (dziesięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 czerwca 1998 r. Nr (...), wydanym na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 kpa w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, po rozpatrzeniu zażalenia Centrali Artykułów Przemysłowych "M." s.c. w R. na postanowienie Drugiego Urzędu Skarbowego w R. z dnia 21 kwietnia 1998 r. Nr (...), w sprawie nieuwzględnienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego SMF/870/98, Izba Skarbowa w R. utrzymała w mocy postanowienie organu I instancji.

Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, iż Drugi Urząd Skarbowy w R. wszczął i prowadził postępowanie egzekucyjne przeciwko C. A. P. "M." s.c. w R. na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego nr SMF/870/98, obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług za marzec 1994 r. w kwocie zł 2.571,80. W celu wyegzekwowania należności, w dniu 2 marca 1998 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego dłużnika, w wyniku czego powstały należne koszty egzekucyjne. Zajęcie spowodowało ten skutek, że w dniach 2, 3 i 9 marca 1998 r. przekazane zostały na konto organu egzekucyjnego kwoty o łącznej wartości zł 8.535,30, które zarachowano na poczet należności głównej (zł 2.571,60), odsetek (zł 5.481,80) i kosztów egzekucyjnych (zł 481,90).

W dniu 6 marca 1998 r. strona złożyła zarzut na prowadzenie postępowania egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie tego postępowania.

Organ I instancji nie uwzględnił wniosku strony i nie podzielił zarzutów w przedmiocie nieistnienia obowiązku, szczegółowo ustosunkowując się w uzasadnieniu postanowienia do zgłoszonych zarzutów i żądań.

W zażaleniu na postanowienie organu I instancji strona ponowiła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego i wyjaśniła, iż z deklaracji VAT-7 za marzec 1994 r. wynikała nadwyżka podatku naliczonego nad należnym, a rozliczenie to zmienione zostało decyzją Drugiego Urzędu Skarbowego w R. z dnia 18 grudnia 1997 r. Nr (...), w której za I kwartał 1994 r. ustalono nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc. Nie wystąpiła żadna zaległość w podatku VAT za marzec 1994 r. i w związku z nieistnieniem obowiązku podatkowego postępowanie egzekucyjne winno być umorzone.

Rozpoznając zażalenie Izba Skarbowa w R. stwierdziła, że w złożonej deklaracji VAT-7 za marzec 1994 r. podatnik wykazał kwotę zł. 2.571,60 (po denominacji) do zwrotu na rachunek bankowy oraz kwotę zł. 321,10 do przeniesienia na następny miesiąc, zaś w dniu 25 maja 1994 r. urząd skarbowy dokonał zwrotu podatku VAT w w/w wysokości na rachunek bankowy podatnika. W wyniku postępowania odwoławczego i skargowego, w dniu 18 grudnia 1997 r. Drugi Urząd Skarbowy w R. wydał decyzję Nr (...), w której dokonał rozliczenia podatku VAT za ten okres i określił istnienie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w kwocie zł 283,20 do przeniesienia na następny miesiąc.

W związku z tym, że w dniu 25 maja 1994 r. urząd skarbowy dokonał przeniesienia nadwyżki kwoty podatku VAT przypadającej do zwrotu w wysokości zł 2.571,60 (wynikającej z deklaracji VAT-7) na zaległość w podatku dochodowym na zasadach potrącenia z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa, po wydaniu w dniu 18 grudnia 1997 r. w/w decyzji powstała zaległość, która nie została dobrowolnie uiszczona przez podmiot gospodarczy. Uzasadniało to wystawienie tytułu wykonawczego z dnia 26 lutego 1998 r., nr SMF/870/98 oraz wszczęcie i przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego.

Na powyższe postanowienie Centrala Artykułów Przemysłowych "M." s.c. w R. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie.

Żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia I instancji i zarzucając, że wydane one zostały z istotnym naruszeniem przepisów postępowania i bez uwzględnienia interesu prawnego podatnika, skarżąca podniosła, iż postępowanie egzekucyjne prowadzono pomimo nieistnienia obowiązku podatkowego, bowiem decyzją z dnia 18 grudnia 1997 r. Nr (...), Drugiego Urzędu Skarbowego w R. nie określono zobowiązania podatkowego, ale nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc. Ponieważ obowiązek w podatku VAT nie istniał, czynności egzekucyjne nie były uzasadnione i podlegają umorzeniu.

Nie jest przy tym prawdą, że Urząd Skarbowy w dniu 25 maja 1994 r. dokonał zwrotu podatku VAT w wysokości ustalonej przez podmiot gospodarczy na jego rachunek bankowy, bowiem w tym dniu, z naruszeniem art. 21 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, Urząd Skarbowy w R. bezzasadnie zarachował wykazaną w deklaracji nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym w kwocie zł 2.571,60 (po denominacji) na podatek dochodowy Stanisława Zięby. Organ podatkowy nie miał prawa zarachować podatku VAT spółki "M." na podatek dochodowy jednego ze wspólników.

Drugi Urząd Skarbowy w R. w istocie dokonał zwrotu podatku VAT wg deklaracji VAT-7 za marzec 1994 r. z należnymi odsetkami w łącznej kwocie zł 8.092,70 dopiero w dniu 12 marca 1998 r. Okoliczność jednak zwrotu w tym dniu nie może stanowić uzasadnienia do bezpodstawnego dokonania egzekucji w dniach 2, 3 i 9 marca 1998 r.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w R. przyznała, że niewłaściwym było przeksięgowanie kwoty zł 2.571,60 na zaległość podatkową w podatku dochodowym osoby fizycznej oraz, że zwrot podatku VAT za marzec 1994 r. w kwocie zł 8.092,70 (w tym odsetki) dokonany został w dniu 12 marca 1998 r., jednak podtrzymała stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniosła o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jego zgodności z prawem (art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz. U. 1995 r. Nr 74 poz. 368 z późn. zm.) stwierdzić należy, iż zarzuty skargi są w pełni uzasadnione.

Przede wszystkim wskazać należy, iż przymusowemu wykonaniu w trybie egzekucji administracyjnej podlegają, między innymi, obowiązki w zakresie podatków (art. 2 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz. U. 1991 r. Nr 36 poz. 161 z późn. zm.; ustawa ta zwana będzie dalej "ustawą"), wynikające z decyzji lub postanowień właściwych organów albo w zakresie administracji rządowej i gminy bezpośrednio z przepisu prawa, chyba, że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej (art. 3 ustawy). Wykonanie takie może mieć jednak miejsce tylko w przypadku, gdy zobowiązany uchyla się od wykonania obowiązku (art. 6 § 1 i art. 15 § 1 ustawy), a stosowanie środka egzekucyjnego, gdy obowiązek został wykonany lub stał się bezprzedmiotowy, jest niedopuszczalne (art. 7 § 3 ustawy).

Przysługującym zobowiązanemu środkiem obrony przed nieuzasadnionym, jego zdaniem, postępowaniem egzekucyjnym, są zarzuty, które może on wnieść w określonym ustawą terminie (art. 32 § 1 ustawy) z powołaniem się na podstawy zarzutów wyliczone enumeratywnie w art. 33 ustawy, w tym między innymi - na nieistnienie obowiązku. Zasadność zarzutu nieistnienia obowiązku powoduje umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 34 i art. 59 § 1 pkt 2 i § 2 ustawy).

W zakresie podatków obowiązek nie wykonany w terminie określany jest mianem zaległości podatkowej (art. 51 obowiązującej w dniu wystawienia tytułu wykonawczego nr SMF/870/98, tj. w dniu 26 lutego 1998 r. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - Dz. U. 1997 r. Nr 137 poz. 926 z późn. zm.). Na równi zaś z zaległością podatkową traktuje się także, z mocy art. 52 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa:

1) nadpłaty, jeżeli w zeznaniu lub w deklaracji, o której mowa w art. 74 § 2 tej ustawy, została wykazana nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej, a organ podatkowy dokonał jej zwrotu lub zaliczenia na poczet zaległości podatkowych, bądź bieżących lub przyszłych zobowiązań podatkowych;

2) zwrot podatku, jeżeli podatnik otrzymał go nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej, chyba że podatnik wykaże, że nie nastąpiło to z jego winy;

3) wynagrodzenie płatników lub inkasentów pobrane nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej (§ 2 cytowanego przepisu pominięto, gdyż dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma on znaczenia).

Jak wskazano wyżej, postępowanie egzekucyjne w sprawie niniejszej wszczęto na podstawie tytułu wykonawczego nr SMF/870/98 wystawionego przez Drugi Urząd Skarbowy w R. w dniu 26 lutego 1998 r. i obejmującego należność w podatku VAT za 1 kwartał 1994 r. w kwocie zł 2.571,60. Jako podstawę prawną obowiązku wskazano przy tym "Dz. U. 1993 r. Nr 11 poz. 50" co jest daleko niewystarczające w świetle art. 27 § 1 pkt 3 ustawy. Pomijając jednak tę nieprawidłowość stwierdzić należy, że obowiązek skarżącej Spółki w podatku od towarów i usług za I kwartał 1994 r. skonkretyzowany został, co jest niesporne, ostateczną decyzją Drugiego Urzędu Skarbowego w R. z dnia 18 grudnia 1997 r. Nr (...), w ten sposób, że określona została kwota zł 283,20 do przeniesienia na następny miesiąc, a nie kwota zobowiązania podatkowego. Skoro zaś zgodnie z decyzją tą na podatniku nie ciążył obowiązek zapłaty podatku, nie może też istnieć zaległość podatkowa w rozumieniu art. 51 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa.

Brak jest też podstaw do przyjęcia, aby skarżącą obciążała zaległość podatkowa, o której mowa w art. 52 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Abstrahując bowiem nawet od faktu, iż decyzja, z której wynikałaby taka zaległość, nie była wydana, zwrócić należy uwagę, że wprawdzie podatnik w deklaracji VAT-7 za I kwartał 1994 r. wykazał do zwrotu na rachunek bankowy kwotę zł 2.571,60 jednak - co jest w świetle odpowiedzi na skargę bezsporne - zwrotu tej kwoty do dnia wszczęcia postępowania nie uzyskał (zaliczenie tej kwoty na zaległość podatkową osoby fizycznej pozbawione było, co przyznała Izba Skarbowa w R. podstawy prawnej). Zwrot nastąpił dopiero w dniu 12 marca 1998 r. W sytuacji więc, gdy zgodnie z art. 52 § 1 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa za zaległość podatkową uważa się, z zastrzeżeniem, które nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy, zwrot podatku, jeżeli podatnik otrzymał go nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej, a - co wynika jednoznacznie z powyższego - skarżący do dnia 12 marca 1998 r. nie otrzymał zwrotu podatku, w dniu 26 lutego 1998 r., kiedy wystawiono tytuł wykonawczy, ani nawet w dniu 9 marca 1998 r., kiedy wyegzekwowano kwotę objętą tym tytułem, obowiązek egzekwowany - wbrew odmiennemu poglądowi organów obu instancji - nie istniał.

Podkreślenia wymaga, iż organ egzekucyjny w sprawie niniejszej był jednocześnie wystawiającym tytuł wykonawczy wierzycielem, co zobowiązywało go do rzetelnego ustalenia, czy kwestionowany w zarzutach obowiązek rzeczywiście istnieje.

Niezależnie od powyższego i jedynie na marginesie zwrócić należy uwagę, że w zarzutach strona zawarła również wniosek o "anulowanie zajęcia", co w świetle zażalenia rozumieć trzeba jako wniosek o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych (art. 60 ustawy).

Wobec powyższego, skoro zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji wydane zostały z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, należało je uchylić na zasadzie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 29 powołanej wyżej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i zasądzić na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania na zasadzie art. 55 ust. 1 tej ustawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.