Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2698322

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 5 czerwca 2019 r.
I SA/Lu 81/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (spr.).

Sędziowie: WSA Ewa Kowalczyk, NSA Danuta Małysz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego

I. oddala skargę;

II. przyznaje adwokat K. R. wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu w wysokości (...) zł ((...)), w tym VAT.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem z dnia (...) r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia M. B. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z (...) r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z (...) r., wystawionego przez (...) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. otrzymał do egzekucyjnej realizacji wystawiony przez (...) tytuł wykonawczy nr (...) z (...) r., którym objęto należne od skarżącej opłaty abonamentowe RTV za okres od stycznia 2010 r. do maja 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę.

W celu wyegzekwowania tej należności organ egzekucyjny zawiadomieniem z (...) listopada 2015 r. dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego w Zakładzie Emerytalno-Rentowym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w W. Odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostały doręczone pocztą pod wskazany w tytule wykonawczym adres. Odbiór przesyłki w dniu (...) listopada 2015 r. skarżąca pokwitowała osobiście. Dłużnikowi zajętej wierzytelności powyższe zawiadomienie zostało doręczone (...) listopada 2015 r.

W piśmie z (...) listopada 2015 r. organ rentowy poinformował o zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej oraz o wyznaczeniu komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. do prowadzenia łącznie egzekucji ze wskazanego wyżej prawa majątkowego.

Pismem z (...) grudnia 2015 r. skarżąca wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z prośbą o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu podniosła, że nie otrzymała tytułu wykonawczego, co pozbawiło ją możliwości wyjaśnienia i obrony swoich praw.

Organ egzekucyjny pismem z (...) grudnia 2015 r. wystąpił do wierzyciela o udzielenie informacji w sprawie wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym oraz nadania stronie indywidualnego numeru identyfikacyjnego.

Wierzyciel podtrzymał stanowisko w sprawie kontynuowania postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego oraz załączył przesłane do strony pismo, w którym szczegółowo wyjaśniono tryb postępowania w celu umorzenia lub rozłożenia na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, warunki jakie musi spełnić abonent, aby uzyskać zwolnienie z tych opłat oraz sposoby dokonywania płatności.

W tych okolicznościach, Naczelnik Urzędu Skarbowego (...) r. wydał postanowienie, którym odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Na powyższe rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego strona złożyła zażalenie, wnosząc o jego uchylenie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia (...). uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. pismem z (...) marca 2018 r. wezwał wierzyciela - (...). do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przesłanie kopii dokumentu potwierdzającego doręczenie upomnienia, podanie informacji kiedy stronie został nadany numer identyfikacyjny oraz kiedy wysłano do niej korespondencję, informującą o nadaniu tegoż numeru, a także czy obowiązek objęty tytułem wykonawczym nadal istnieje. W odpowiedzi na powyższe, (...) przesłała do organu egzekucyjnego kopię uwierzytelnionego zwrotnego potwierdzenia odbioru oraz kopertę zwrotną dotyczącą doręczenia upomnienia z (...) czerwca 2015 r., które - po dwukrotnym awizowaniu przesyłki - zostało uznane za doręczone z dniem (...) lipca 2015 r., zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. Nadto dołączono kopię zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego (...) z dnia (...) lipca 2008 r. Wierzyciel poinformował też, że wystawiony tytuł wykonawczy obejmuje kwotę wymagalną i wniósł o podjęcie czynności egzekucyjnych wobec majątku strony.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku strony z (...) grudnia 2015 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z dnia (...) r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wskazanych w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.).

W wyniku rozpoznania zażalenia strony, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w toku postępowania zaistnieją przeszkody lub wady postępowania, których nie da się usunąć w ogóle lub w toku danego postępowania egzekucyjnego. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Oznacza to zakończenie postępowania egzekucyjnego bez osiągnięcia właściwego celu egzekucji, czyli wyegzekwowania określonego obowiązku.

W odniesieniu do zarzutu strony zawartego w jej wniosku organ podniósł, że upomnienie przedegzekucyjne wierzyciel - (...) wysłał do niej drogą pocztową. Wobec nieodebrania przesyłki była ona dwukrotnie awizowana, po czym - zgodnie z obowiązującymi przepisami - uznano ją za doręczoną. Wierzyciel udzielił też stronie informacji na temat sposobów wnoszenia opłat za abonament RTV. Wskazano m.in., że spersonalizowane formularze polecenia przelewu czy wpłaty gotówki można otrzymać po złożeniu zapotrzebowania w każdym urzędzie pocztowym.

Organ stwierdził też, że podnoszony przez stronę argument braku umowy z wierzycielem pozostaje bez znaczenia dla sprawy. Odbiorniki RTV dla celów pobierania abonamentu podlegają (z wyjątkami nie mającymi znaczenia dla niniejszej sprawy) zarejestrowaniu w placówkach operatora publicznego, którym jest (...) co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1204 z późn. zm.; dalej: ustawa abonamentowa). Dowodem zarejestrowania odbiornika RTV, zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiowych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 187, poz. 1342) był: wniosek o rejestrację odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych w placówkach operatora publicznego - (...) lub zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych przesłane przez ww. operatora. W aktach sprawy znajduje się przesłana przez wierzyciela - (...)., potwierdzona za zgodność z oryginałem, kopia zawiadomienia o nadaniu stronie indywidualnego numeru identyfikacyjnego (...), datowanego na (...) lipca 2008 r. Wierzyciel poinformował, iż przesyłka zawierająca powyższe zawiadomienie nie została zwrócona do nadawcy, zatem należy domniemywać, iż została skutecznie doręczona stronie.

W tych warunkach organ stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw obligujących do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a. Zdaniem organu w sprawie nie zaistniała również sytuacja, o której mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a. tj. bezskuteczność postępowania egzekucyjnego, gdyż w toku prowadzonej egzekucji zastosowano skuteczny środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia strony w (...), co daje możliwość wyegzekwowania dochodzonych należności.

W skardze na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że rozstrzygnięcie organu nadzoru jest dla niej krzywdzące i zostało wydane z naruszeniem prawa. Ponownie podała, że nie otrzymała tytułu wykonawczego wystawionego przez (...) przed wszczęciem egzekucji przez urząd skarbowy, co jej zdaniem pozbawiło ją prawa do obrony. Ponadto stwierdziła, że wystawiony wobec niej tytuł wykonawczy posiada braki formalne - brak jest w nim danych osobowych zobowiązanego i brak potwierdzenia odbioru tytułu wykonawczego przez zobowiązanego. Skarżąca wskazała, że nie łączyła ją i nie łączy żadna umowa z wierzycielem na abonament RTV. Odbiornik telewizyjny zainstalowany pod jej adresem zamieszkania jest niesprawny od czasu śmierci jej męża, a telewizor zakupiony w lutym 2015 r. został zainstalowany pod innym adresem, tj. przy ulicy (...) w C., gdzie przebywa siostra skarżącej, jednak i ten odbiornik nie jest używany z uwagi na uszkodzenie anteny.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Poparł stanowisko prezentowane w treści zaskarżonego postanowienia. Podkreślił, że tytuł wykonawczy z dnia (...) września 2015 r., którym objęto sporne opłaty abonamentowe, został wystawiony zgodnie z obowiązującymi przepisami i spełnia wymogi określone w art. 27 § 1 u.p.e.a. Zawiera on też pouczenie o prawie do złożenia zarzutów (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Stanowił on zatem właściwą podstawę wszczęcia i prowadzenia wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny (...) zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna, bowiem kontrolowane postanowienie w pełni odpowiada prawu. Podniesione w skardze zarzuty nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy lub pozostają bez wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Podkreślenia wymaga, że przedmiotem kontroli Sądu jest prawidłowość postanowienia organu w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W zakresie kognicji nie mieści się zatem co do zasady merytoryczna ocena podstaw wystawienia tytułu wykonawczego.

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17 czerwca 1966 r. (w brzmieniu obowiązującym w niniejszej sprawie) zawiera zespół norm określających postępowanie egzekucyjne i środki przymusu stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanego jego obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Postępowanie egzekucyjne to cały zespół czynności organów egzekucyjnych i innych podmiotów tego postępowania, podejmowanych w celu wykonania obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej. Z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego pomiędzy podmiotami tego postępowania powstaje stosunek procesowy, w ramach którego organ orzeka o uprawnieniach i obowiązkach wierzyciela i zobowiązanego (wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1999 r., sygn. akt III SA 4503/97, ONSA 2000/1/20).

Zainicjowanie postępowania egzekucyjnego następuje w okolicznościach wskazanych w art. 6 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten stanowi, że w razie uchylania się zobowiązanego od wykonywania obowiązku, wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Uregulowanie to nie pozostawia zatem organowi wyboru, nakładając na niego prawny obowiązek podjęcia odpowiednich działań w celu wszczęcia egzekucji, w przypadku zaistnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. Organ przystępuje do czynności mających na celu przymusowe wykonanie obowiązku ciążącego na zobowiązanym w każdym przypadku, gdy obowiązek jest wymagalny, a zobowiązany powstrzymuje się od jego wykonania (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 880/10). Niewykonanie wymagalnego obowiązku nakłada zatem na wierzyciela obowiązek zainicjowania działań zmierzających do jego wyegzekwowania. W przypadku obowiązku o charakterze pieniężnym, niewywiązanie się z niego przez dłużnika oznacza brak dokonania płatności w terminie (wyrok NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt II FSK 1957/10).

W niniejszej sprawie sporem objęta jest ocena, czy w sprawie zaistniała podstawa do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko skarżącej. Skarżąca utrzymywała bowiem, że nie doszło do skutecznego wszczęcia egzekucji administracyjnej wobec niej, gdyż nie doręczono jej odpisu tytułu wykonawczego oraz upomnienia przedegzekucyjnego. Wskazała nadto, że została pozbawiona prawa do obrony swoich praw w postępowaniu, gdyż uniemożliwiono jej złożenie wyjaśnień. Skarżąca zakwestionowała istnienie podstawy do wystawienia wobec niej tytułu wykonawczego, bowiem nigdy nie zawierała umowy z (...), z treści której mógłby być wywodzony obowiązek zapłaty opłat abonamentowych. Nadto nie posiada i nie posiadała czynnego odbiornika telewizyjnego i radiowego.

Zgodnie ze wskazanym w podstawie rozstrzygnięcia przez organ przepisem art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie egzekucyjne umarza się:

1. jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania,

2. jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał,

3. jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisów prawa,

4. gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego,

5. jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny,

6. w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego,

7. jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo że obowiązek taki ciążył na wierzycielu,

8. jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia żądania,

9. na żądanie wierzyciela,

10. w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

W myśl art. 59 § 2 ustawy, umorzenie może nastąpić w przypadkach stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.

Jak wskazano w sprawie, wierzyciel - przed skierowaniem wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego - doręczył zobowiązanej na adres jej zamieszkania upomnienie z (...) czerwca 2015 r. w trybie doręczenia zastępczego uregulowanego w art. 44 k.p.a. (przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego mają bowiem zgodnie z treścią 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, odpowiednie zastosowanie w tym postępowaniu). Zgodnie z tym przepisem, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43:

1. operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego;

2. pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika organu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ (art. 44 § 1 k.p.a.).

Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 44 § 2 k.p.a.). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3 k.p.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.

Doręczenie w opisanym trybie ma charakter doręczenia zastępczego. Ma zatem zastosowanie wtedy, gdy nie istnieje możliwość dokonania doręczenia przesyłki bezpośrednio adresatowi (jego pełnomocnikowi) lub też dorosłemu domownikowi, sąsiadowi, dozorcy domu. Domniemanie doręczenia, o jakim mowa w art. 44 § 4 k.p.a., ma miejsce wówczas, gdy organ dokonuje doręczenia na właściwy adres.

W niniejszej sprawie doręczenia dokonano zgodnie ze wskazanym wyżej trybem. Przesyłkę nadano na aktualny adres zamieszkania skarżącej, a w związku z faktem jej nieodebrania w dniu (...) czerwca 2015 r. - złożono ją na 14 dni w Urzędzie Pocztowym w C., zawiadamiając o powyższym adresatkę. W dniu (...) czerwca 2015 r. przesyłkę awizowano powtórnie, a wobec jej nieodebrania w wyznaczonym terminie, z dniem (...) lipca 2015 r. złożono przesyłkę do akt ze skutkiem doręczenia. Eliminuje to tym samym podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjny w administracji. Następnie doręczono skarżącej odpis tytułu wykonawczego z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z zaopatrzenia emerytalnego. Przesyłka została osobiście skwitowana przez skarżącą w dniu (...) listopada 2015 r. Nie sposób w tych okolicznościach uznać za zasadne zarzutów stawianych przez skarżącą.

Skarżąca powołała się nadto w sprawie na nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym z uwagi na fakt, że nie zawarła umowy z (...) nie posiada czynnego odbiornika telewizyjnego, a zatem nie powinna być obciążana abonamentem. Podniosła też, że nie otrzymała imiennej książeczki abonamentowej oraz informacji o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, a tym samym na zaistnienie podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ zarzut ten szczegółowo ocenił jako niezasadny, a Sąd ocenę tę w pełni podziela.

Obowiązki związane z posiadaniem odbiorników RTV reguluje ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1204 z późn. zm. z 2015 r. poz. 1324; dalej: ustawa abonamentowa). Zgodnie z art. 1 tej ustawy, opłaty abonamentowe pobiera się w celu umożliwienia realizacji misji publicznej, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji, przez jednostki publicznej radiofonii i telewizji. Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych wynika wprost z przepisu prawa - z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy abonamentowej - powstaje on od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce pocztowej (...) formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych. Stwierdzenie, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych. Kwestia opłat z tytułu abonamentu RTV była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08, orzekając o zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 7 ust. 1, 3, 5 i 6 ustawy o opłatach abonamentowych wskazał, że "zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika".

Odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne, dla celów pobierania abonamentu, podlegają (z pewnymi wyjątkami nie mającymi znaczenia dla rozstrzygnięcia) zarejestrowaniu w placówkach operatora publicznego, którym jest (...), co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej i art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe (Dz. U. Nr 130, poz. 1188, z późn. zm.). Szczegóły procesu rejestracji odbiornika normuje rozporządzenie Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 187, poz. 1342, dalej: rozporządzenie rejestracyjne), zgodnie z którym odbiornik winien zostać zarejestrowany - na wniosek użytkownika złożony w placówce (...) - w terminie 14 dni od jego nabycia (wejścia w posiadanie przez użytkownika - § 2 tego rozporządzenia). Dowodem zarejestrowania odbiornika jest "wniosek o rejestrację odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" lub "zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" (§ 3 pkt 1 i 2 tego rozporządzenia). Wspomniany numer identyfikuje użytkownika w systemie i stanowi część numeru rachunku bankowego, na który mają być dokonywane wpłaty z tytułu abonamentu. Użytkownik ma obowiązek niezwłocznego powiadamiania (przez złożenie w placówce (...) "Formularza zgłoszenia zmiany danych") o zmianie danych zawartych we wniosku, o zgubieniu lub zniszczeniu obydwu dowodów zarejestrowania odbiorników oraz o zaprzestaniu używania odbiorników. Stosownie do § 5 rozporządzenia rejestracyjnego, dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia, tj. od dnia (...) grudnia 2007 r. (ust. 1). Operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia rejestracyjnego z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2).

Przepis art. 7 ustawy o opłatach abonamentowych zawiera postanowienia, których celem jest umożliwienie kontroli wywiązywania się z obowiązku rejestracji odbiorników i uiszczania abonamentu. Kontrolę tę sprawuje (...), a nadzór nad jej działaniami sprawuje minister właściwy do spraw łączności (ust. 1 i 2). Nieuiszczone opłaty abonamentowe oraz opłaty karne mają być egzekwowane w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym (art. 7 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych); ustawodawca przesądził też, że w razie opóźnień w uiszczaniu abonamentu naliczane będą odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych w rozumieniu Ordynacji podatkowej (art. 7 ust. 4 ustawy o opłatach abonamentowych).

Trybunał Konstytucyjny uznał, że ustalanie wysokości należnego abonamentu - czy to w drodze samoobliczenia (gdy abonent sam ustala kwotę, którą winien uiścić na rachunek COF za jeden albo kilka miesięcy), czy też w trybie pozaprocesowym przez kierownika COF, jest czynnością materialno-techniczną dotyczącą obowiązku wynikającego wprost z przepisu prawa, a zatem tryb decyzyjny nie jest konieczny. W tej sytuacji brak decyzji administracyjnej nie stanowi przeszkody w przeprowadzeniu egzekucji administracyjnej abonamentu. Z ustawy wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin płatności. Innymi słowy stwierdzenie, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych. Nie nastręcza to obecnie problemów, ponieważ każdy zarejestrowany użytkownik wpłaca należność na konto bankowe, w którego numerze zakodowany jest jego indywidualny numer identyfikacyjny, o którym mowa w rozporządzeniu rejestracyjnym.

Zobowiązana wskazała na nieistnienie wskazanego w tytule obowiązku, bowiem wierzyciel nie dysponuje dowodem zarejestrowania odbiornika. Zarzuciła wierzycielowi nieprzedstawienie dowodu nadania numeru identyfikacyjnego. Podniosła też, że rejestracja odbiorników straciła ważność, bowiem od śmierci jej męża pozostają one nieczynne.

Wierzyciel wskazywał natomiast na niesporne zarejestrowanie odbiorników RTV pod wskazanym adresem zamieszkania skarżącej w C. przy ul (...) i brak dowodu ich wyrejestrowania (skarżąca posiadała imienną książeczkę nr (...)). Podkreślił, że odbiorcy usługi został nadany indywidualny numer identyfikacyjny (...), o którym zawiadomienie wysłano do strony w dniu (...) lipca 2008 r. wraz z numerem rachunku bankowego, na który należy uiszczać opłaty z tytułu abonamentu. Przesyłka nie została zwrócona do nadawcy, należy zatem domniemywać, że została skutecznie doręczona (ustawodawca nie wymagał bowiem doręczenia przesyłki za potwierdzeniem odbioru). Do akt dołączono kopię zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego.

Twierdzenie wierzyciela, że zarejestrowanie odbiornika bez późniejszego jego wyrejestrowania przesądza o obowiązku uiszczania opłat abonamentowych, jest w ocenie Sądu w pełni zasadne. Po raz pierwszy opłaty "za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych" zostały ustawowo usankcjonowane mocą art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r., dodanego do niej z dniem 1 marca 1985 r., a ich wysokość była kształtowana przez tzw. Radiokomitet w porozumieniu z Ministrem do Spraw Cen i ogłaszana w wielokrotnie zmienianym zarządzeniu przewodniczącego Radiokomitetu z dnia 31 października 1985 r. w sprawie opłat za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (M. P. Nr 41, poz. 264, z późn. zm.). W dniu 1 marca 1993 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 253, poz. 2531 z późn. zm.). Przepisy tej ustawy regulowały problematykę opłat abonamentowych (art. 48) oraz obowiązek rejestracji odbiorników (art. 49). Ustawodawca połączył w niej obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych z faktem posiadania odbiornika, w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70, poz. 338) posiadacz książeczki radiofonicznej był obowiązany powiadomić urząd pocztowy między innymi o zaprzestaniu używania odbiornika. Z dniem 16 czerwca 2005 r. weszła w życie ustawa abonamentowa, której regulacje przedstawiono wyżej. Ustawa ta nie zawierała istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przepisów intertemporalnych. Zgodnie z zasadą natychmiastowego (bezpośredniego) działania prawa, nowe przepisy (jeśli brak przepisów szczególnych stanowiących inaczej) znajdują zastosowanie nie tylko do zdarzeń mających miejsce po wejściu w życie nowej ustawy, ale również do wszystkich sytuacji znajdujących się "w toku", które nie zostały jeszcze zakończone (zamknięte). Obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia w życie ustawy, ale również na osobach, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym, a zatem posiadały zarejestrowany odbiornik. Z powyższego wynika, że zarejestrowanie odbiornika pod rządami ustawy o radiofonii i telewizji, bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego używanie (aktualnie jest to opłata abonamentowa), który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym.

Skarżąca nie zaprzeczyła, że zarejestrowała odbiorniki RTV pod wskazanym wyżej adresem i z tego tytułu otrzymała imienną książeczkę opłat. Przed powstaniem należności z tytułu opłat abonamentowych, objętych tytułem wykonawczym, nie składała też oświadczenia o wyrejestrowaniu odbiorników. W ocenie Sądu, zobowiązana, podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku, powinna przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek ten rzeczywiście nie istnieje. W niniejszej sprawie wymagałoby to przedłożenia dowodu wyrejestrowania odbiornika. Takiego jednak dowodu w sprawie nie przedstawiono.

Stanowczo należy podkreślić, że ustawa nie wiąże obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej z zawarciem przez zobowiązanego określonej treści umowy bądź z posiadaniem dowodu rejestracji odbiornika RTV. Warunkiem wystarczającym, a zarazem koniecznym istnienia obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej jest używanie odbiornika RTV. Data rejestracji odbiornika wyznacza termin płatności abonamentu RTV. Ani z ustawy, ani z rozporządzenia nie wynika przy tym, aby akty wcześniejszej rejestracji odbiorników RTV zostały anulowane.

Sąd podziela w tym względzie stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2016 r. w sprawie sygn. akt II FSK 2116/16. W swoich wywodach Sąd ten stwierdził, że ustawa o opłatach abonamentowych statuuje dwa obowiązki posiadaczy odbiorników RTV: jeden w zakresie uiszczania opłaty abonamentowej (art. 2) oraz drugi dotyczący rejestracji (art. 5). Jakkolwiek w ujęciu funkcjonalnym są one powiązane, to w sensie prawnym są to jednak dwa odrębne obowiązki. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w treści art. 7 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, który stanowi, że kontrolę wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej prowadzi operator wyznaczony w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Obowiązek posiadania dowodu rejestracji odbiornika RTV należy więc odnosić do obowiązku rejestracji, a nie jako przesłankę obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej. Ten drugi obowiązek istnieje bowiem niezależnie od posiadania dowodu ich rejestracji.

Obowiązek nadania nowego numeru identyfikacyjnego i powiadomienia użytkownika nie miał zatem wpływu na fakt zarejestrowania odbiorników RTV. Skarżąca stara się przypisać nadaniu numeru identyfikacyjnego i powiadomieniu dłużnika inne skutki aniżeli te, które wprost określone zostały w rozporządzeniu, a mianowicie utrata mocy dowodowej dotychczasowych imiennych książeczek opłat abonamentowych. Zgodnie z poglądem wyrażonym we wskazanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, który tutejszy Sąd w pełni podziela, użyte w § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych wyrażenie "powiadomienie" oznacza, że przesłanie zawiadomienia w zwykłej przesyłce listowej, bez potwierdzenia odbioru, na prawidłowy adres strony, czyniło zadość wymogom określonym w § 5 ust. 2. Ustawodawca nie określił bowiem żadnej szczególnej formy tego powiadomienia, zastrzegł jedynie, aby odpowiadało ono wzorowi określonemu w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Z powyższej regulacji wynika, że dla skuteczności nadania numeru identyfikacyjnego nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora zwrotnym potwierdzeniem odbioru takiego powiadomienia. Organ wskazał datę wysłania tego zawiadomienia ((...) lipca 2008 r.), wynika ona również z dołączonego blankietu zawiadomienia podpisanego przez wystawiającego urzędnika operatora. Skarżąca nie kwestionowała też faktów, na które powołał się wierzyciel w odpowiedzi na zapytanie organu egzekucyjnego, w tym nie podnosiła twierdzeń o niepozostawieniu awiza z przesyłką zawierającą upomnienie, pomimo że miała świadomość zastosowania wobec niej trybu doręczenia zastępczego. Obalenie domniemania doręczenia przesyłki w trybie awizo wymaga ze strony zobowiązanego określonej inicjatywy dowodowej, której w sprawie nie poczyniono (wyrok NSA z dnia 12 marca 2015 r. I GSK 1454/13).

Organ rozważył nadto inne wskazane w art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie znajdując dla nich usprawiedliwienia w niniejszej sprawie. W szczególności podkreślono, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym nie wygasł (np. z powodu przedawnienia). Ocena dokonana przez organ jest właściwa. Podzielić bowiem należy jednolite stanowisko sądów administracyjnych, że opłata abonamentowa stanowi opłatę, o której mowa w art. 2 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa a to oznacza, że ma do niej zastosowanie art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, stanowiący, że opłata ta przedawnia się po upływie pięciu lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin jej płatności (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Po 485/16, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 1177/15, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 1394/14). Tak więc najdalej wymagalne należności z tytułu zaległego abonamentu RTV za poszczególne miesiące 2010 r. uległyby przedawnieniu z dniem (...) grudnia 2015 r. Niemniej Sąd zauważa, że wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy jeszcze przed upływem terminu przedawnienia należności ((...) listopada 2015 r.). Ponadto zgodnie z art. 70 § 4 O.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. W dniu (...) listopada 2015 r. wobec skarżącej zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego, o czym została ona zawiadomiony w dniu (...) listopada 2015 r. Z tą datą - zgodnie z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej - doszło do przerwy biegu przedawnienia. Egzekwowane od skarżącej świadczenia nie uległy zatem przedawnieniu.

Należy też zwrócić uwagę na fakt, że (...) w dniu (...) stycznia 2016 r. wystosowała do skarżącej pismo, w którym szczegółowo pouczyła ją o sposobie dokonywania opłat, ich umarzania i rozkładania na raty. Na wezwane organu egzekucyjnego wierzyciel wskazał nadto, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym jest wymagalny i nie istnieją inne przeszkody w prowadzeniu egzekucji.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. uznał skargę za nieuzasadnioną i ją oddalił.

O kosztach pomocy prawnej, świadczonej przez ustanowionego z urzędu adwokata, orzeczono na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z dnia 18 października 2016 r. poz. 1714 z późn. zm.). Wysokość wynagrodzenia uwzględnia podatek VAT.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.