I SA/Lu 754/01 - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Lublinie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 71977

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Lublinie z dnia 1 lutego 2002 r. I SA/Lu 754/01

UZASADNIENIE

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2002 roku sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w Z. na decyzję Izby Skarbowej w L. Ośrodek Zamiejscowy w Z. z dnia 23 maja 2001 roku Nr […] w przedmiocie należnego zobowiązania z tytułu wpłat z zysku za 1997 rok

I.

stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 8 marca 2001 roku Nr […];

II.

zasądza od Izby Skarbowej w L. Ośrodek Zamiejscowy w Z. na rzecz Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w Z. kwotę zł 2.465,40 zł (dwa tysiące czterysta sześćdziesiąt pięć złotych 40 groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 8 marca 2001 roku Nr […], skierowaną do Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w Z., Urząd Skarbowy w Z. określił należne zobowiązanie z tytułu wpłat z zysku za 1997 rok w wysokości zł 22.520,30.

W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, iż zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych Syndyk Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w Z. obowiązany był za 1997 rok dokonać obliczenia i zapłaty na rzecz budżetu państwa wpłat z zysku po opodatkowaniu podatkiem dochodowym według stawki 15%. Bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 1997 roku wykazał zysk brutto w wysokości zł 150.135,43, podatek dochodowy według zeznania CIT-8 za 1997 rok nie wystąpił, zobowiązanie więc z tytułu wpłat z zysku wynosi zł 22.520,30.

Termin ostatecznego rozliczenia przedmiotowej należności upłynął z dniem 30 września 1998 roku.

Odnosząc się do stanowiska Syndyka, organ I instancji stwierdził, że ustawa o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych określa zasady gospodarki przedsiębiorstw państwowych działających na podstawie przepisów ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, której art. 24 i art. 24c stanowią, że przedsiębiorstwo państwowe może być postawione w stan upadłości i wówczas w sprawach nieuregulowanych tą ustawą mają zastosowanie przepisy prawa upadłościowego. Ponadto, ustawa o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych nie przewiduje zwolnienia z wpłat z zysku przedsiębiorstw postawionych w stan upadłości.

Art. 204 § 1 pkt 1 Prawa upadłościowego odnosi się do wydatków połączonych z zarządem i likwidacją masy upadłości, nie wyłączając podatków i innych danin publicznych i - zdaniem organu - do wydatków tych należą także należne wpłaty z zysku.

Syndyk Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w Z., uzyskując zysk za 1997 rok, podlega obowiązkowi rozliczenia z budżetem państwa z tytułu wpłat z zysku. Przedsiębiorstwo państwowe do czasu wykreślenia z rejestru pozostaje przedsiębiorstwem państwowym, chociażby w szczególnym stanie, jakim jest upadłość.

Dodatkowo organ I instancji podał, że za lata 1996, 1998-2000, w których zysk nie wystąpił, złożone zostały rozliczenia z tytułu wpłat z zysku, natomiast zobowiązanie określone decyzją uiszczone zostało w dniu 30 listopada 2000 roku.

W odwołaniu wniesionym od przytoczonej decyzji Urzędu Skarbowego w Z. Syndyk Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w Z. zarzucił, że wydana ona została bez podstawy prawnej i narusza w stopniu rażącym Prawo upadłościowe, w szczególności art. 204 § 1 pkt 1, poprzez narzucanie obowiązków nie przewidzianych tą ustawą, wniósł o jej uchylenie i podniósł, że z chwilą ogłoszenia upadłości do przedsiębiorstwa państwowego zastosowanie mają przepisy Prawa upadłościowego, które określa, jakie należności obowiązany jest regulować syndyk masy upadłości, a nie ma wśród nich wpłat z zysku przewidzianych art. 12 ust. 1 ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych. Wpłaty te mają charakter cywilnoprawnego uprawnienia właścicielskiego Skarbu Państwa i nie są ani podatkiem, ani daniną publiczną, nie mają też związku z zarządem lub likwidacją masy upadłości. Ponadto odwołujący się zauważył, że organ podatkowy nie wskazał przepisu, który pozwalałby przyjąć, iż na Syndyku Masy Upadłości ciąży obowiązek dokonywania wpłat z zysku, w szczególności obowiązek taki nie wynika z ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych. Powołał się też na pismo Ministerstwa Finansów z dnia 21 maja 1996 roku w przedmiotowej kwestii.

Zaskarżoną decyzją z dnia 23 maja 2001 roku Nr […], po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Izba Skarbowa w L. Ośrodek Zamiejscowy w Z. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.

Wskazując w uzasadnieniu decyzji, iż organ I instancji określił Syndykowi Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w Z. należne zobowiązanie z tytułu wpłat z zysku za 1997 rok w kwocie zł 22.520,30 i stwierdzając, że rozstrzygnięcie to zgodne jest z prawem, Izba Skarbowa podkreśliła, że postanowieniem z dnia 6 lipca 1995 roku sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Z. Wydział Gospodarczy ogłosił upadłość Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w Z.

Zgodnie z art. 60 Prawa upadłościowego, z chwilą ogłoszenia upadłości i wyznaczenia syndyka masy upadłości postępowanie dotyczące mienia wchodzącego w skład masy upadłości może być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu.

Czynności syndyka nie ograniczają się do zarządu, likwidacji majątku dłużnika i zaspokajania wierzycieli, ale obejmują również czynności związane z wygaszaniem działalności gospodarczej. Jeśli zatem w 1997 roku Syndyk prowadził działalność gospodarczą upadłego, to pozostawał podatnikiem w pełnym zakresie, w tym także co do wpłat z zysku. Przepisy podatkowe nie pozostają tu w kolizji z art. 204 Prawa upadłościowego.

Organ odwoławczy stwierdził także, że brak jest podstaw do zakwalifikowania wpłat z zysku jako majątkowego uprawnienia właścicielskiego Skarbu Państwa (art. 441 § 2 k.c.). Przepis art. 12 ust. 1 ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych nakłada na przedsiębiorstwa państwowe obowiązek dokonywania wpłat z zysku po opodatkowaniu podatkiem dochodowym na rzecz budżetu państwa. Natomiast ani przepisy ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych, ani przepisy aktów wykonawczych do tych ustawy nie przewidują zwolnienia od tego obowiązku podmiotu upadłego reprezentowanego przez syndyka masy upadłości.

Ustosunkowując się do zarzutu odwołania, iż rozstrzygnięcie sprawy nie uwzględnia stanowiska Ministra Finansów w tym przedmiocie, Izba Skarbowa wyjaśniła, że podstawą wydania decyzji jest ustalony stan faktyczny i obowiązujące przepisy prawa, powoływane zaś przez stronę pismo nie posiada charakteru prawotwórczego.

Na powyższą decyzję Syndyk Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w Z. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w L.

Zarzucając, analogicznie jak w odwołaniu, że zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem Prawa upadłościowego, w szczególności art. 204 § 1 pkt 1, przez przyjęcie, że wpłaty z zysku należą do należności wymienionych w tym przepisie oraz ustalenie, że Syndyk obowiązany jest wpłaty te uiszczać, pomimo braku do tego postawy prawnej i żądając uchylenia decyzji obu instancji, w uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że kwestionowanie kwalifikowania wpłat z zysku jako majątkowego uprawnienia właścicielskiego Skarbu Państwa - wbrew brzmieniu art. 441 § 2 k.c. i tytułowi rozdziału 3 ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych - jest niezrozumiałe. Z chwilą ogłoszenia upadłości przedsiębiorstwa państwowego zastosowanie znajdują do upadłego przepisy Prawa upadłościowego, które w art. 204 § 1 wskazuje, jakie należności obowiązany jest regulować syndyk, a wpłaty z zysku, o których mowa w art. 12 ust. 1 ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych, do należności tych nie należą - nie są one podatkiem ani daniną publiczną, ani też wydatkami połączonymi z zarządem i likwidacją masy upadłości. Ponadto, Prawo upadłościowe nie przewiduje stosowania przepisów ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych, a organy obu instancji nie wskazały podstawy prawnej nakładającej na syndyka masy upadłości obowiązek uiszczania przedmiotowych wpłat z zysku. Celem postępowania upadłościowego jest zaspokojenie wierzycieli, a nie tych podmiotów, które występują z pozycji uprawnień właścicielskich.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w L. Ośrodek Zamiejscowy w Z. wniosła o jej oddalenie i podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem (art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) podnieść przede wszystkim należy, że ustawa z dnia 31 stycznia 1989 roku o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. z 1992 r. Nr 6, poz. 27 z późn. zm.), która - jak wynika z jej art. 1 - określa zasady gospodarki finansowej przedsiębiorstw państwowych działających na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 września 1981 roku o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 z późn. zm.) oraz na podstawie innych ustaw, zwanych w niej "przedsiębiorstwami", z mocy art. 12 ust. 1 nakłada na te przedsiębiorstwa obowiązek dokonywania wpłat z zysku po opodatkowaniu podatkiem dochodowym na rzecz budżetu państwa.

Wpłaty z zysku pobierają właściwe urzędy skarbowe (art. 13 ust. 2 wymienionej ustawy), a stosownie do art. 15 ust. 1 tej ustawy, do wpłat z zysku stosuje się (z zastrzeżeniem art. 12 ust. 3, co nie ma znaczenia w niniejszej sprawie) przepisy o zobowiązaniach podatkowych, obecnie - przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.; por. art. 341 tej ustawy). Chociaż więc niewątpliwie obowiązek uiszczania przedmiotowych wpłat jest realizacją uprawnień Skarbu Państwa, to jednak nie ma racji skarżący twierdząc, że należności z tytułu wpłat z zysku mają charakter cywilnoprawny. W konsekwencji - organy podatkowe uprawnione są, co do zasady, do wydania decyzji w przedmiocie tych wpłaty.

Jak wskazano wyżej, art. 12 ust. 1 ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych nakłada obowiązek zapłaty wpłaty z zysku na przedsiębiorstwo państwowe działające na podstawie powołanej wyżej ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, ta zaś ustawa stanowi w art. 24, iż przedsiębiorstwo państwowe może być postawione w stan upadłości. Postępowanie upadłościowe przedsiębiorstwa państwowego prowadzone jest zgodnie z przepisami odrębnej ustawy, tj. przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 1934 roku Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 z późn. zm.), stanowiącymi między innymi, iż na skutek ogłoszenia upadłości upadły traci z samego prawa zarząd oraz możność korzystania i rozporządzania majątkiem, należącym do niego w dniu ogłoszenia upadłości, jak też nabytym w toku postępowania, a majątek ten stanowi masę upadłości (art. 20 § 1 wymienionej ustawy), którą zarządza syndyk wyznaczony przez sąd w postanowieniu uwzględniającym wniosek o ogłoszenie upadłości (art. 14 § 1 i art. 90 tej ustawy).

Ogłoszenie upadłości przedsiębiorstwa państwowego powoduje zatem, że organy tego przedsiębiorstwa nie mogą zarządzać jego majątkiem ani reprezentować go na zewnątrz, nie pociąga jednak za sobą utraty przez to przedsiębiorstwo podmiotowości prawnej, w tym prawno-podatkowej, ani też "przejścia" tej podmiotowości na syndyka masy upadłości. Przez ogłoszenie upadłości syndyk upadłości przedsiębiorstwa państwowego zyskuje w postępowaniu podatkowym status strony, jednak tylko w znaczeniu procesowym (art. 60 Prawa upadłościowego), w znaczeniu zaś materialnym stroną pozostaje upadły.

Jak wskazano wyżej, decyzją z dnia 8 marca 2001 roku, skierowaną do Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w Z., Urząd Skarbowy w Z. "określił należne zobowiązanie z tytułu wpłat z zysku za 1997 rok…", co - wobec braku innych wskazań - należy rozumieć w ten sposób, iż wymieniony podmiot - Syndyk Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w Z. uznany został za podatnika określonego decyzją podatku. Potwierdziła to jednoznacznie Izba Skarbowa w L. Ośrodek Zamiejscowy w Z. w pierwszym zdaniu uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Skoro jednak, zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych, wypłata z zysku obciąża przedsiębiorstwo państwowe, którego podmiotowości podatkowej syndyk nie przejmuje na skutek ogłoszenia upadłości, to syndyk masy upadłości przedsiębiorstwa państwowego nie jest podatnikiem tego podatku, a zatem zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji określa obowiązek podatkowy osoby niebędącej podatnikiem, co uzasadnia stwierdzenie ich nieważności.

Podatnikiem wpłaty z zysku nie jest również masa upadłości, niebędąca w ogóle podmiotem prawa, a jedynie zbiorem rzeczy lub praw, które są przeznaczone na zaspokojenie wierzycieli.

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że powołany w podstawie prawnej decyzji organu I instancji art. 21 § 1 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa nie daje uprawnień do wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego.

Wobec powyższego, skoro zachodziła ustawowa przyczyna stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, należało orzec jak w sentencji na zasadzie art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 3, w zakresie zaś kosztów - na podstawie art. 55 ust. 1 powołanej wyżej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.