Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 59074

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Lublinie
z dnia 20 marca 1998 r.
I SA/Lu 620/97

UZASADNIENIE

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w L. po rozpoznaniu w dniu 20 marca 1998 roku sprawy ze skargi Agencji Celnej J. -F. SA w P. na postanowienie Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 10 marca 1997 roku Nr [...] w przedmiocie uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia postępowania organu I instancji

skargę oddala.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 24 czerwca 1996 roku, Nr [...] wystawioną na nazwisko I. S., Dyrektor Urzędu Celnego w T. wymierzył opłatę manipulacyjną dodatkową za niedostarczenie w terminie towaru do urzędu celnego wskazanego w dokumencie SAD Nr[...], zaliczając na poczet w/w opłaty kwotę pobranego zabezpieczenia majątkowego przez Urząd Celny w R. według decyzji Nr [...] z dnia 13 marca. 1996 roku oraz umorzył postępowanie w sprawie niedostarczenia towaru wymienionego w dokumencie SAD do Urzędu Celnego w T.

Od tej decyzji odwołanie do Prezesa Głównego Urzędu Ceł złożyła Agencja Celna J. -F.. Postanowieniem Prezesa GUC z dnia 24 października 1996 roku Nr [...] stwierdzono niedopuszczalność odwołania, gdyż zostało ono wniesione przez osobę nie będącą stroną w postępowaniu administracyjnym w rozumieniu art. 28 kpc. Postanowienie to zostało zaskarżone do NSA.

Pismem Urzędu Celnego z dnia 4 grudnia 1996 roku Agencja otrzymała wraz z wezwaniem do zapłaty tytuł wykonawczy Nr [...] z dnia 29 listopada wystawiony na nazwisko I. S. na podstawie decyzji Nr[...].

W dniu 12 grudnia 1996 roku Agencja Celna przedstawiła na podstawie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie ww. tytułu wykonawczego, wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego w stosunku do Agencji Celnej J. -F. oraz o wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy.

Dyrektor Urzędu Celnego w T. postanowieniem z dnia 22 stycznia 1997 roku Nr[...], działając na podstawie art. 34 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odmówił uwzględnienia zarzutów Agencji. W uzasadnieniu organ I instancji podkreślił, iż wobec nieuiszczenia należności celnych przez podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą, zgodnie z art. 32 wyżej cytowanej ustawy, odpis tytułu wykonawczego został skierowany do Agencji i Urząd jako wierzyciel wszczął postępowanie egzekucyjne. Ponadto, wobec stwierdzenia przez Prezesa GUC niedopuszczalności odwołania wniesionego przez Agencję zaskarżona decyzja Dyrektora Urzędu Celnego stała się ostateczna i podlega wykonaniu na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W zażaleniu złożonym dnia 30 stycznia 1997 roku (wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu) do Prezesa Głównego Urzędu Celnego Agencja wniosła o zmianę lub uchylenie na podstawie art. 17 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym postanowienia organu I instancji oraz o wstrzymanie czynności egzekucyjnych, twierdząc, iż organ I instancji bezpodstawnie uznał, iż decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł o odmowie rozpatrzenia odwołania jest decyzją kończącą postępowanie administracyjne. Ponadto Agencja podnosi, iż organ I instancji nie rozpatrzył wniesionych zarzutów, dotyczących możliwości udzielenia pełnomocnictwa w trybie art. 118 i ograniczenia działania agencji celnej do czynności określonych w art. 116 pkt 2 (tj. przygotowania niezbędnych dokumentów).

Postanowieniem Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 10 marca 1997 roku Nr [...] Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpatrzeniu zażalenia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa (Dz. U. z 1980 r., Nr 9, poz. 26 z późn. zm.) w związku z art. 44 kpa i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991 r., Nr 36, poz. 161 z późn. zm.) uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego z dnia 22 stycznia 1997 roku i umorzył postępowanie organu I instancji.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż biorąc pod uwagę adresata tytułu wykonawczego, którym jest Pan I. S., wnoszący zarzuty jak i zażalenie nie był zobowiązanym mającym w myśl postanowień art. 32 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prawo do zgłaszania do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. W przypadku, gdy czynności w postępowaniu celnym wykonywała agencja celna i gdy z upoważnienia podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą złożyła zabezpieczenie majątkowe, to zobowiązanym pozostaje podmiot, który jest adresatem tytułu wykonawczego. Tytuł ten stanowi podstawę do przeprowadzenia egzekucji z zabezpieczenia złożonego przez agencję celna działającą z upoważnienia podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą.

W skardze do Sądu pełnomocnik Agencji Celnej J. -F. wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia, kwestionując stanowisko Prezesa Głównego Urzędu Ceł, w myśl którego skarżącemu nie przysługuje prawo do składania zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego jak i zażalenia na postanowienie o odmowie uwzględnienia zarzutów, gdyż nie jest zobowiązanym w sprawie, mającym w myśl art. 32 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prawo do zgłoszenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Takie rozstrzygnięcie narusza, zdaniem skarżącego art. 28 kpa, tym bardziej, iż tytuł wykonawczy został doręczony Agencji Celnej, w decyzji na podstawie której wydano tytuł wykonawczy znajduje się stwierdzenie, że w przypadku nieuiszczenia wymierzonych należności zostaną one pobrane z zabezpieczenia majątkowego złożonego przez Agencję, zaś w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł znajduje się stwierdzenie, iż ten tytuł wykonawczy "stanowi podstawę do przeprowadzenia egzekucji z zabezpieczenia złożonego przez agencję celną".

W tej sytuacji, poprzez odmawianie Agencji charakteru strony w postępowaniu, nie ma ona możliwości udziału w sprawie i obrony swych praw.

W odpowiedzi na skargę prezes Głównego Urzędu Ceł wnosi o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zarzut skarżącego co do naruszenia art. 28 kpa przez odmowę uznania Agencji Celnej za zobowiązanego mającego w myśl art. 32 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym prawo do zgłaszania zarzutów w tym postępowaniu nie jest trafny.

Art. 2 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 z późn. zm.) przewiduje, że egzekucji administracyjnej podlegają następujące obowiązki:

- należności z tytułu podatków, opłat i wszelkich danin publicznych, do których stosuje się przepisy o zobowiązaniach podatkowych, oraz grzywny i kary pieniężne z zakresu administracji państwowej,

- inne należności pieniężne wynikające z zakresu tej administracji lub przekazane do tej egzekucji na podstawie przepisu szczególnego, gdy (art. 3) obowiązki te wynikają z decyzji lub postanowień właściwych organów - albo - w zakresie administracji państwowej - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny poddaje je egzekucji sądowej.

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 2 § 2 cytowanej ustawy rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1986 r. Nr 1, poz. 4) poddano egzekucji administracyjnej szereg innych należności nieadministracyjnych - w tym w § 8 ust. 3 powierzono urzędom celnym egzekwowanie należności celnych wraz z odsetkami oraz należności z tytułu grzywien, kar pieniężnych, kosztów postępowania i innych należności pieniężnych orzeczonych w postępowaniu karnym skarbowym w zakresie spraw należących do właściwości organów celnych.

Podstawą do wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest wniosek wierzyciela oraz wystawiony przez niego tytuł wykonawczy. Jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym postępowanie egzekucyjne wszczyna się z urzędu (art. 26 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Zgodnie z art. 29 § 1 i 2 ustawy organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, winien jednak zbadać z urzędu dopuszczalność egzekucji tzn. czy wystawiony tytuł wykonawczy odpowiada wymogom formalnym wynikającym z art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym a także czy tytuł ten dotyczy realizacji obowiązku określonego bezpośrednio w przepisie prawa, czy też obowiązku wymagającego ustalenia w drodze decyzji. Niedopuszczalność egzekucji stanowi podstawę do zgłoszenia zarzutów (art. 33 pkt 6 ustawy) i w konsekwencji umorzenie postępowania (art. 59 § 1 pkt 7 ustawy).

W rozpatrywanej sprawie ocena legalności podjętych rozstrzygnięć sprowadzała się do ustalenia jaki jest charakter odpowiedzialności agencji celnych wobec organów celnych (art. 118a ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 roku - Prawo celne, Dz. U. Nr 75, poz. 445 z późn. zm.) i w konsekwencji ustalenie czy agencja celna jest podmiotem "zobowiązanym" w rozumieniu art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z jednolitym w tej kwestii orzecznictwem NSA (np.[...];[...]) agencja celna nie jest stroną w postępowaniu celnym i wobec tego nie może być adresatem podjętych w tym postępowaniu decyzji.

Z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że adresatem decyzji o wymierzeniu opłaty manipulacyjnej nie była Agencja Celna ale Pan I. S. Podmiot ten upoważnił Agencję Celną m. in. do składania zabezpieczenia majątkowego. Z brzmienia przepisu art. 118a ust. 2 Prawa celnego, według którego agencja celna ponosi odpowiedzialność za czynności wymienione w art. 116 prawa celnego, dokonane na zlecenie i w granicach upoważnienia wynika, że agencja ponosi odpowiedzialność wobec urzędu celnego tylko złożonym zabezpieczeniem, a naruszenie warunków, o których mowa w tym przepisie może powodować cofnięcie zezwolenia na prowadzenie działalności (art. 118d pkt 2 Prawa celnego).

Agencja nie jest zatem "z mocy prawa" (art. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) obowiązana do uiszczenia należności w imieniu podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą. Przepis art. 118a pkt 2 Prawa celnego nie może zatem stanowić podstawy do wstawienia przez organ celny tytułu wykonawczego adresowanego do agencji zaś obowiązek uiszczenia należności celnych wynika w tym przypadku z udzielonego upoważnienia a nie przepisu ustawy.

Zgodnie ze stanowiskiem doktryny (por. T. Sieradzan: Agencje celne, Przegląd Podatkowy 1991, nr 5) agencję celną łączy z tym podmiotem stosunek zobowiązaniowy, wynikający z umowy zlecenia.

Z tych też względów tytuł wykonawczy wystawiony na podmiot dokonujący obrotu gospodarczego z zagranicą zawierający wskazanie, iż gwarantem jest agencja celna i ze złożonego przez nią zabezpieczenia następuje zaspokojenie roszczeń, stanowi podstawę do wszczęcia egzekucji.

Treść przepisów regulujących status prawny agencji celnych wskazuje zatem na to, że nie są one podmiotem zobowiązania celnego a w konsekwencji nie są stroną w postępowaniu. Tym samym agencja celna nie jest także "zobowiązanym" w rozumieniu art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i nie przysługuje jej prawo wniesienia w trybie art. 33 zarzutów na postępowanie egzekucyjne w administracji.

Mając na uwadze powyższe, na mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia. 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368) orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.