I SA/Lu 583/20 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3163981

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 marca 2021 r. I SA/Lu 583/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Niezgoda.

Sędziowie WSA: Krystyna Czajecka-Szpringer Monika Kazubińska-Kręcisz (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu na posiedzeniu uproszczonym w dniu 19 marca 2021 r. sprawy ze skargi A. B. i Z. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych

I. uchyla zaskarżone postanowienie w stosunku do Z. B.;

II. oddala skargę wniesioną przez A. B.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem z (...) r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia A. i Z. B. od postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z (...) r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie żądania zwrotu wyegzekwowanej kwoty kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji prowadził wobec Z. B. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z (...) r. nr (...) wystawionego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w (...), obejmującego grzywnę w celu przymuszenia w kwocie (...) zł należności głównej.

W wyniku wyegzekwowania dochodzonych należności wraz z kosztami egzekucyjnymi, postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie powyższego tytułu wykonawczego zostało zakończone 24 maja 2019 r.

Organ wskazał, że (...) r. do Urzędu Skarbowego w (...) wpłynęło pismo Z. i A. B., w którym wnoszą o zwrot zasiłku rodzinnego za 2014 r. wraz z odsetkami z uwagi na to, że został pobrany z konta A. B., a ponadto jest świadczeniem wolnym od egzekucji. Organ egzekucyjny rozdzielił przedmiotowy wniosek: na żądanie zwrotu wyegzekwowanych kwot należności głównej wraz z odsetkami oraz na żądanie zwrotu kosztów egzekucyjnych i nadał im odrębny bieg.

Organ pierwszej instancji postanowieniem z (...) r. odmówił wszczęcia postępowania w zakresie żądania zwrotu wyegzekwowanych i przekazanych wierzycielowi kwot w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym w oparciu o tytuł wykonawczy (...) Kolejnym postanowieniem z tej samej daty odmówił zwrotu wyegzekwowanej na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego kwoty kosztów egzekucyjnych.

Na drugie z postanowień skarżący złożyli zażalenie, w którym wnieśli o zwrot zasiłku rodzinnego, przedstawiając argumentację jak we wniosku z 26 czerwca 2020 r.

Po rozpatrzeniu zażalenia, organ odwoławczy postanowieniami z (...) r.:

- uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z (...) r. w kwestii zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych w całości i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w stosunku do A. B. jako bezprzedmiotowe, a także uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji w stosunku do Z. B.,

- utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z (...) r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie żądania zwrotu wyegzekwowanych i przekazanych wierzycielowi kwot.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ pierwszej instancji postanowieniem z (...) r. odmówił wszczęcia wobec Z. B. postępowania w zakresie żądania zwrotu wyegzekwowanej kwoty kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o tytuł wykonawczy nr (...)

Na powyższe postanowienie A. i Z. B. złożyli zażalenie. Podnieśli, że ich intencją był zwrot bezprawnie zabranego zasiłku rodzinnego, a nie kosztów egzekucyjnych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, rozpoznając zażalenie przytoczył brzmienie art. 18, art. 64c § 3, § 6a, § 7 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm.) oraz art. 61 § 1 i art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.). Organ podniósł, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego zakończyło się 24 maja 2019 r. W terminie określonym w art. 64c § 6a ustawy egzekucyjnej podatnik nie wystąpił do organu egzekucyjnego o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, co uniemożliwiło wydanie postanowienia w sprawie kosztów w trybie art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej.

Organ wskazał, że ustawa egzekucyjna nie zawiera innego środka prawnego, w ramach którego możliwe byłoby na wniosek zobowiązanego merytoryczne rozstrzyganie w sprawie kosztów egzekucyjnych po upływie terminów wskazanych w ustawie egzekucyjnej. Stwierdził, że Naczelnik Urzędu Skarbowego zasadnie podjął przedmiotowe rozstrzygnięcie w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. z uwagi na zaistnienie w sprawie innych uzasadnionych przyczyn, skutkujących odmową wszczęcia postępowania.

W zażaleniu podatnik podkreślił, że żąda zwrotu pobranego zasiłku rodzinnego, a nie kosztów egzekucyjnych. Organ wyjaśnił jednak, że kwoty uzyskane w wyniku zajęcia rachunku bankowego (które miały być zasiłkiem rodzinnym) zostały rozliczone w części na należność główną i koszty egzekucyjne, dlatego też organ egzekucyjny zasadnie wydał dwa rozstrzygnięcia odrębnie co do kwestii zwrotu pobranych kwot, jak i kosztów egzekucyjnych. Z uwagi na tryb, w jakim wydane zostały rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego, tj. na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., żądania podatnika nie mogły zostać rozpatrzone merytorycznie.

W stosunku do A. B. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wydał w dniu (...) r. na podstawie art. 134 k.p.a. w zw z art. 18 u.p.e.a. postanowienie w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności jej zażalenia. Podał, że A. B. nie była stroną postępowania egzekucyjnego, zaś wniosek w trybie art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a. przysługuje jedynie zobowiązanemu.

Nie zgadzając się z postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia (...) r. małżonkowie B. złożyli na nie skargę, w której wnieśli o jego uchylenie i zwrot zasiłku rodzinnego pobranego - jak wskazali - z konta A. B.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, poparł stanowisko prezentowane w treści zaskarżonego postanowienia.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału sprawa niniejsza została skierowana do rozpoznania w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Dotyczy to jednak wyłącznie skargi wniesionej przez Z. B., bowiem - jak zasadnie rozstrzygnął organ - A. B. nie posiada legitymacji do występowania jako strona w postępowaniu w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego, które z kolei prowadzone było wyłącznie wobec jej męża. Koszty te obciążają bowiem tylko zobowiązanego i tylko on może w drodze przyznanych przez ustawę środków rozstrzygnięcia organu w tym przedmiocie zwalczać. Brak legitymacji czynnej powoduje zatem oddalenie skargi wobec skarżącej, na podstawie art. 151 p.p.s.a. (pkt II wyroku).

Podkreślić w pierwszej kolejności należy, że obowiązkiem organu jest nadanie żądaniu strony odpowiedniej formy procesowej i przyjęcie właściwego trybu postępowania - z uwzględnieniem intencji strony dającej się ustalić na podstawie całokształtu jej działań. Organ nie jest związany podstawą prawną żądania podaną przez stronę (por. teza pierwsza wyroku NSA z 6 sierpnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2262/98).

W niniejszej sprawie skarżący pismem z dnia 26 czerwca 2020 r. wniósł o zwrócenie na rachunek bankowy środków przekazanych w trybie realizacji zajęcia egzekucyjnego wykonywanego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w (...). Ani w tym piśmie, ani też na wcześniejszym etapie postępowania przed organem egzekucyjnym (a zakończyło się ono w dniu 24 maja 2019 r.) nie zawarto żądania określenia wysokości kosztów, czy zasady ich ponoszenia, jak stanowi o tym art. 64 § 6a i § 7 u.p.e.a. Skarżący nie podnosił też zarzutów dotyczących nadmierności pobranych kosztów, ale wskazał, że zostały one pokryte ze świadczenia, które nie powinno podlegać egzekucji, tj. z zasiłku rodzinnego, wpływającego na zajęty rachunek bankowy.

Należy też podkreślić (co istotne w sprawie), że zarzuty skargi nie determinują zakresu działania sądu administracyjnego, choć niewątpliwie pozwalają poznać intencje skarżącego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (przepis nie dotyczący sprawy).

We wskazanych wyżej okolicznościach organ egzekucyjny nadał bieg wnioskowi zobowiązanego jako opartemu na art. 64c § 7 u.p.e.a. w zw. z art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. stwierdzając, że wniosek ten został złożony nieterminowo. W ocenie organu nie dotrzymano bowiem terminów ustawowych, o których mowa w obu wskazanych przepisach. Uważna analiza wniosku prowadzi jednak do przekonania, że skarżący nie domaga się weryfikacji wysokości pobranych kosztów, ani nawet przyjętej zasady ich ponoszenia, uważa natomiast, że zostały one pobrane w niezgodnie z prawem prowadzonej egzekucji. Oznacza to, w ocenie Sądu, że wniosek oparty został nie na wskazanej przez organ podstawie, ale na przepisie art. 64c § 3 u.p.e.a. i w zakresie wskazanych w nim przesłanek powinien być przez organ oceniony.

Przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. stanowi, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a.

Jak podkreślono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt II FSK 2664/16, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym brak jednolitej wykładniart. 64c § 3 u.p.e.a. w zakresie zastosowanego w tym przepisie zwrotu normatywnego "wszczęcie i prowadzenie egzekucji niezgodne z prawem". Obok wyroków wskazujących, że wymieniona niezgodność z prawem musi dotyczyć czynności wierzyciela i organu egzekucyjnego, a nie organu podatkowego wydającego decyzję stanowiącą podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, a zatem obejmuje tylko czynności podejmowane w celu wszczęcia i prowadzenia egzekucji (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II FSK 2601/10, z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1030/10, z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 3020/12, z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2025/12, z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 3363/15 i z dnia 16 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 3648/15), odnotować należy i takie judykaty, w których uznano, że niezgodność z prawem może także dotyczyć podstawy prawnej egzekucji, w tym wadliwości decyzji stanowiących podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, wynikającej ze stwierdzenia ze skutkiem retrospektywnym niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną takiej decyzji (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt II FSK 2672/15, z dnia 10 listopada 2017 r., sygn. akt II FSK 2876/15, czy z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II FSK 928/16).

W realiach niniejszej sprawy powyższe poglądy mają charakter drugorzędny, bowiem kwestia wadliwości tytułu wykonawczego, na podstawie którego wszczęto i prowadzono egzekucję, w ogóle nie jest podnoszona (i nie wynika z analizy akt egzekucyjnych). Przytoczone orzeczenia świadczą więc jedynie o szerokim zakresie wypadków, które mieścić się mogą pod pojęciem "niezgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji", co dla organu w ponownie prowadzonym postępowaniu winno stanowić swoiste wskazanie.

Istotą sporu jest natomiast to, czy czynności egzekucyjne dokonane w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego pozostają w zgodzie z regułami prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem są zgodne z prawem. Dotyczy to sposobu prowadzenia egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego i sugerowanego przez zobowiązanego naruszenia ograniczeń w prowadzeniu egzekucji. Według niego bowiem przekazaniu wierzycielowi oraz rozdysponowaniu na koszty egzekucyjne podlegała kwota wolna od zajęcia, zgodnie z art. 10 § 4 u.p.e.a. Ta okoliczność nie była w ogóle analizowana w sprawie co - w ocenie Sądu - oznacza, że organ nie rozpoznał istoty sprawy.

Należy przy tym podkreślić, że wszczęcie egzekucji wymagalnego obowiązku zapłaty zobowiązania jest powinnością wierzyciela, która aktualizuje się wtedy, gdy zobowiązany obowiązku tego nie wykona dobrowolnie, dopuszczając do przekształcenia się zobowiązania w zaległość (art. 6 § 1 u.p.e.a.). W powyższym wyraża się zasada prawnego obowiązku prowadzenia egzekucji administracyjnej - wierzyciel nie może kierować się własnym uznaniem, bo wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie zależy od jego woli. W prawie publicznym wyłączona jest obowiązująca na gruncie postępowania cywilnego zasada dyspozycyjności dochodzenia przez wierzyciela wykonania obowiązku spoczywającego na zobowiązanym. Koszty będące następstwem wszczęcia i następnie prowadzenia egzekucji administracyjnej są zatem co do zasady wynikiem nieposzanowania przez zobowiązanego ładu prawnego poprzez odmowę dobrowolnego wykonania obowiązku i dlatego też są na niego nakładane. Nie oznacza to jednak, że koszty te w każdym wypadku obciążać będą zobowiązanego. Dotyczy to m.in. takiej sytuacji, gdy egzekucja jest prowadzona w sposób niezgodny z prawem, o czym stanowi właśnie wskazywany przepis art. 64c § 3 u.p.e.a.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy, postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na wniosek wierzyciela - PINB w (...) W jego trakcie dokonano zajęcia rachunku bankowego stanowiącego przedmiot współposiadania małżonków B., co pozostaje w zgodzie z art. 81 § 1a u.p.e.a. Na rachunek ten, zgodnie z oświadczeniem zobowiązanego, w dniach 23 maja 2014 r. i 24 czerwca 2014 r., wpłynęły świadczenia z tytułu zasiłku rodzinnego, które - zgodnie z art. 10 § 4 u.p.e.a. nie podlegały egzekucji. Pomimo tego, organ należność tę (przekazaną przez bank) przeznaczył m.in. na koszty postępowania egzekucyjnego, w części zaś przekazał wierzycielowi. O ile w wypadku należności przekazanej wierzycielowi, zobowiązanemu (ani też osobie trzeciej, a taki status ma w sprawie A. B.) nie przysługują już żądania inne niż cywilne, o tyle nie dotyczy to - w ocenie Sądu - kwestii kosztów egzekucyjnych. Organ egzekucyjny jest bowiem nadal dysponentem kwoty przeznaczonej na koszty egzekucyjne, a zatem te argumenty, które mogą być podnoszone w sprawie należności przekazanej wierzycielowi nie są w tym wypadku skuteczne.

Jak wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2019 r. sygn. akt II FSK 3034/18, "art. 54a ustawy z dnia 29 sierpnia1997 r. - Prawo bankowe jest adresowany nie tylko do banków, ale i do organów egzekucyjnych (G. Sikorski, Blokada środków na rachunku bankowym, M.Pr. Bank, 2015, nr 5, s. 74-95). Na organie egzekucyjnym - zgodnie z art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. v ustawy - Prawo bankowe oraz art. 36 § 1 i § 1c w związku z art. 67a § 2 u.p.e.a. - ciąży obowiązek wyjaśnienia, jeszcze przed zajęciem rachunku bankowego, czy na tym rachunku bankowym nie znajdują się środki niepodlegające egzekucji, o których mowa w art. 10 § 4 u.p.e.a. Bezpodstawnie zajęte i przekazane przez bank na rachunek organu egzekucyjnego środki pieniężne niepodlegające egzekucji zgodnie z art. 10 § 4 u.p.e.a., podlegają zwrotowi na rachunek bankowy zobowiązanego, z którego zostały przekazane organowi egzekucyjnemu".

Z przepisu art. 54a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1896 t.j.) wynika, że "Środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych pochodzące ze świadczeń, dodatków i zasiłków, o których mowa w art. 833 § 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego i w art. 10 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, z późn. zm.), oraz świadczeń, dodatków i innych kwot, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 ust. 1 i 4, art. 84 pkt 2 i 3 i art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821), oraz środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, o których mowa w art. 83 ust. 2 i art. 84 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w części przysługującej na umieszczone w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka dzieci i osoby, które osiągnęły pełnoletność, przebywając w pieczy zastępczej, oraz świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. poz. 1622 i 2473 oraz z 2020 r. poz. 252), oraz dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 1 ustawy z dnia 9 stycznia 2020 r. o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (Dz. U. poz. 321), są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego". Z art. 833 § 6 k.p.c. oraz art. 10 § 4 u.p.e.a. wynika natomiast wprost, że nie podlegają egzekucji m.in. świadczenia rodzinne. Przy tym, zarówno zobowiązany (dłużnik) na gruncie ustawy egzekucyjnej w administracji, jak i na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego, w odniesieniu do świadczeń niepodlegających egzekucji, powinni być traktowani równo, a odstępstwa od tej zasady powinny wynikać z przepisów prawa. "Konstytucyjna zasada równości wobec prawa (...) polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu mają być traktowani równo. A więc według jednakowej miary bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących" (orzeczenie TK z dnia 9 marca 1988 r.,

U 7/87, OTK 1988, Nr 1, poz. 1; wyroki TK z dnia: 6 maja 1998 r., K 37/97, OTK 1998, Nr 3, poz. 33; 17 maja 1999 r., P 6/98, OTK 1999, Nr 4, poz. 76; 21 lipca 2014 r.,

K 36/13, OTK-A 2014, Nr 7, poz. 75). Podobnie zasadę tę rozumie się w orzecznictwie SN (uchwała z dnia 16 marca 2000 r., I KZP 56/99, OSNKW 2000, nr 3-4, poz. 19) czy NSA (uchwała z dnia 22 maja 200 r., OPK 1/00, ONSA 2000, Nr 4, poz. 140).

Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. do postępowania egzekucyjnego stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a., a w szczególności zasady naczelne postępowania, a najszersze zastosowanie mają zasady legalizmu (art. 6 k.p.a.), prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zaufania do organów administracyjnych (art. 8 k.p.a.), udzielania informacji (art. 9 k.p.a.), przekonywania (art. 11 k.p.a.), szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a.) i sądowej kontroli rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracji publicznej (art. 16 k.p.a.) (P. Pietrasz (w:) D.R. Kijowski (red.), praca zbiorowa, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz, Lex, komentarz do art. 18 pkt 3, wyrok WSA w Krakowie z dnia 23 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 60/18). Bezwzględnie ma tu zastosowanie także zasada legalizmu jako przejaw konstytucyjnej zasady praworządności (art. 7 Konstytucji RP).

Powyższe oznacza, że organ egzekucyjny i organ nadzoru winny nie tylko właściwie interpretować wnioski składane przez uprawnione podmioty i nadawać im odpowiedni bieg (dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia), ale też powinny w toku podejmowanych w egzekucji czynności respektować wyżej wskazane zasady.

Jak wynika z art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a., zawiadomienie o zajęciu środków na rachunku bankowym oznacza, iż z chwilą wpływu świadczenia do właściwego oddziału banku, powstaje obowiązek banku wstrzymania wypłat środków pieniężnych z zajętego rachunku do wysokości zajętej wierzytelności, a zajętą kwotę bank powinien bezzwłocznie przekazać organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności, chyba że zaistnieją przeszkody w dokonaniu wypłat. Wówczas bank musi o nich poinformować organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Przeszkodami mogą być w szczególności: brak środków pieniężnych na rachunku, czy przechowywanie na nim kwot niepodlegających egzekucji administracyjnej. Zauważyć przy tym wypada, że zgodnie z art. 71b u.p.e.a. (odpowiednik art. 892 k.p.c.) bezpodstawne uchylanie się banku od przekazania zajętej wierzytelności albo jej części organowi egzekucyjnemu może prowadzić do jej ściągnięcia od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Bank jest więc praktycznie biorąc wykonawcą egzekucji z rachunku bankowego, a jego pozycja jest szczególna i mimo że nie łączy go z wierzycielem egzekucyjnym i prowadzącym postępowanie egzekucyjne żaden stosunek prawny, to jednak niewykonanie przez bank obowiązków z art. 80 i nast.u.p.e.a., jeżeli skutkuje szkodą dla wierzyciela, narazić go może bezpośrednio na odpowiedzialność odszkodowawczą.

Jak wskazano w uzasadnieniu wskazanego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, "bank nie ma kompetencji decyzyjnych w zakresie egzekucji z rachunku bankowego. Jego rola sprowadza się jedynie do wykonania zawiadomienia (...) o zajęciu lub zasygnalizowania organowi egzekucyjnemu przeszkód w jego realizacji" (G. Sikorski, Odpowiedzialność banku za niewykonanie zajęcia rachunku bankowego, glosa do wyroku SN z dnia 9 lipca 2015 r., I CSK 445/14, M. Pr. Bank. 2016, nr 10, s. 22 - 29). Ma to miejsce oczywiście tylko wtedy, gdy te przeszkody są mu znane. "Banki są wykonawcami dyspozycji zawartych w zawiadomieniu o zajęciu doręczonym im przez organ egzekucyjny w toku prowadzonego przez ten organ postępowania, co zarazem określa faktyczną pozycję banku w toku postępowania egzekucyjnego (pismo Ministra Finansów z dnia 11 kwietnia 2014 r. SPS-023-2571/14, ww.sejm.gov.pl, w odpowiedzi na interpelację poselską). Dlatego też, zdaniem NSA, dokonanie zajęcia powinno zostać poprzedzone - w możliwym zakresie - uprzednim ustaleniem przez organ egzekucyjny, czy w danym stanie faktycznym wyłączenie spod egzekucji w istocie zachodzi i dopiero w następstwie takiego ustalenia powinien być określony majątek dłużnika, z którego egzekucja jest możliwa do prowadzenia. Z uwagi na niejednokrotnie ograniczone możliwości identyfikacji tytułu przelewu przez bank, obowiązek wyjaśnienia, czy należności na rachunku bankowym, które organ egzekucyjny zamierza zająć, podlegają zajęciu, spoczywa na organie egzekucyjnym i to jeszcze przed dokonaniem zajęcia.

Z akt egzekucyjnych (dołączonych do sprawy I SA/Lu 532/20 i stanowiących akta wspólne dla obu tych spraw) wynika, że bank został poinformowany pismem Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z (...) r. o konieczności uwzględnienia w egzekucji art. 10 § 4 u.p.e.a., który określa zakres egzekucji i wyłącza z niej m.in. zasiłki dla opiekunów, świadczenia z pomocy społecznej, świadczenie wychowawcze. W rozpoznawanej sprawie nie wskazano natomiast, czy organ egzekucyjny dokonał ustaleń związanych z rzeczywistym pochodzeniem środków wpływających na rachunek bankowy, czy też ich zaniechał, czy otrzymał od banku zawiadomienie o wyłączeniu określonych należności z egzekucji, a jeśli nie - z jakich względów tak się stało i czy w konsekwencji nie obciążył kosztami własnych zaniedbań w tym zakresie zobowiązanego. Okoliczność ta wymaga zdecydowanie rozważenia, bowiem bezprawność wszczęcia i prowadzenia egzekucji, o której mowa w przepisie art. 64c § 3 u.p.e.a. może być spowodowana albo przez organ egzekucyjny, albo przez wierzyciela, od czego zależy sposób rozłożenia ciężarów związanych z powstałymi kosztami egzekucyjnymi. Powyższe będzie więc rzeczą organu odwoławczego w ponownie prowadzonym postępowaniu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w wyroku. Skarżący, którego skarga została uwzględniona, został zwolniony od kosztów sądowych w całości. Nie poniósł też w postępowaniu innych kosztów, które podlegałyby zwrotowi na jego rzecz na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.