Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2749410

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 13 listopada 2019 r.
I SA/Lu 398/19
Zbycie akcji - krótka sprzedaż.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer.

Sędziowie WSA: Małgorzata Fita (spr.) Monika Kazubińska-Kręcisz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 listopada 2019 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z (...) wydaną po rozpatrzeniu odwołania A. M. od decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z (...). o określeniu mu w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. zobowiązania podatkowego z tytułu dochodu uzyskanego z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, Naczelnik L. Urzędu Celno- Skarbowego w B. P., działając jako organ odwoławczy, utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.

W uzasadnieniu podał, że w decyzji z (...) określił podatnikowi zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. z tytułu uzyskanego dochodu z odpłatnego zbycia papierów wartościowych w wysokości (...) zł, na podstawie art. 30b ust. 6 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509 z późn. zm., dalej - u.p.d.o.p.), w brzmieniu obowiązującym w 2016 r. Powodem wydania tego rozstrzygnięcia było ustalenie w toku postępowania, że strona w 2016 r. nie zadeklarowała dochodu z tytułu sprzedaży papierów wartościowych M. S.A., H. S.A. i (...) S.A. i nie uiściła związanego z nim należnego podatku.

Określając wysokość zobowiązania, organ uwzględnił kwotę uzyskanych z tego tytułu przez podatnika przychodów w wysokości (...) zł i poniesionych przez niego wydatków (na nabycie akcji, związanych z obsługą rachunku papierów wartościowych oraz kwoty odsetek zapłaconych w związku z udzielonym kredytem za zakup papierów wartościowych Inwestor) w wysokości (...) zł.

Organ nie zgodził się z podatnikiem jakoby, sprzedaż wyżej wymienionych papierów została dokonana w ramach "sprzedaży krótkiej". Wskazał na brak określenia w umowie pożyczki terminu zwrotu akcji.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji podatnik zarzucił jej naruszenie art. 122 w zw. z art. 187 § 1 i w zw. z art. 191 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 z późn. zm., dalej - O.p.), poprzez bezpodstawne przyjęcie, że strona z uwagi na brak określenia w umowie terminu zwrotu akcji nie była uprawniona do rozpoznania spornych transakcji jako tzw. krótkiej sprzedaży; art. 5a pkt 36 w zw. z art. 24 ust. 13 pkt 1 u.p.d.o.f., poprzez błędne uznanie, że dokonywane przez podatnika transakcje sprzedaży pożyczonych akcji H. Spółka Akcyjna nie zostały dokonane w ramach krótkiej sprzedaży, a zatem dochód nie powinien zostać rozpoznany jako dzień dokonania zwrotu pożyczonych akcji pożyczkodawcy; art. 45 ust. 6, art. 30b ust. 6 w zw. z art. 30b ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 13 i ust. 14 u.p.d.o.f., poprzez błędną ocenę skutków podatkowych transakcji sprzedaży pożyczonych akcji H., podczas gdy w niniejszej sprawie powinny znaleźć zastosowanie przepisy szczególne dotyczące tzw. krótkiej sprzedaży. Według strony, z definicji legalnej krótkiej sprzedaży zawartej w art. 5a pkt 26 u.p.d.o.f., odwołującej się do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr (...) z 14 marca 2012 r. w sprawie krótkiej sprzedaży i wybranych aspektów dotyczących swapów ryzyka kredytowego (Dz.Urz.UE.L 86 z 24.03.2012), nie wynika, aby termin zwrotu akcji (lub brak jego określenia w umowie) stanowił przesłankę negatywną uznania transakcji sprzedaży akcji jako tzw. sprzedaży krótkiej. W wydanym rozstrzygnięciu pominięto konsekwencje podatkowe związane z ciążącym na podatniku obowiązkiem ponownego nabycia i zwrotu pożyczkodawcy takiej samej liczby akcji H. o tej samej wartości nominalnej. W takiej sytuacji, gdyby decyzję uznać za słuszną, wywiązanie się przez podatnika ze zobowiązań wynikających z umowy pożyczki z (...) stycznia 2015 r. prowadziłaby w efekcie do podwójnego opodatkowania dochodu z odpłatnego zbycia akcji, ponieważ zgodnie z art. 24 ust. 13 pkt 1 u.p.d.o.f. podatnik zobowiązany byłby do ponownego rozpoznania dochodu na dzień zwrotu pożyczonych papierów wartościowych pożyczkodawcy.

Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów odwołania.

Wyjaśnił dokładnie, że skarżący w 2016 r. uzyskał przychód z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych, tj.: (...) szt. akcji M. S.A., (...) szt. akcji H. S.A. i (...) szt. akcji K. S.A. - w łącznej kwocie (...) zł. Część z nich, tj. (...) szt. akcji H. S.A. nabył (...) stycznia 2015 r. na podstawie umowy pożyczki z (...) stycznia 2015 r., zawartej z M. P. Pozostałe akcje H. S.A. oraz akcje M. S.A. i K. S.A. nabył za pośrednictwem biura maklerskiego na podstawie zleceń własnych zakupu.

Istotą sporu jest kwalifikacja prawna odpłatnego zbycia papierów wartościowych, nabytych na podstawie umowy pożyczki.

Odnosząc się do powyższego, organ odwoławczy wskazał na przepisy regulujące opodatkowanie przychodów z tytułu zbycia akcji i podał, że stanowią one przychody z kapitałów pieniężnych, co wynika z art. 17 ust. 1 pkt 6a u.p.d.o.f. Zgodnie z tą regulacją, za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych. Wysokość podatku wskazana została w art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f. i wynosi 19% uzyskanego dochodu, którym to dochodem jest - stosownie do art. 30b ust. 2 u.p.d.o.f. - różnica między sumą przychodów uzyskanych z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych a kosztami uzyskania przychodów określonymi na podstawie art. 22 ust. 1f lub ust. 1g, lub art. 23 ust. 1 pkt 38, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 13 i 14 u.p.d.o.f.

Wskazując na zebrane w tej sprawie dowody, tj.: z historii rachunku finansowego prowadzonego w 2016 r. na rzecz strony, informacji bankowych, umowy pożyczki akcji z (...) stycznia 2015 r., umowy kredytowej Inwestor, zeznań świadka M. P., zeznań i wyjaśnień strony oraz informacji PIT-8C za 2016 r. wystawionej przez P. S.A., organ stwierdził, że podatnik uzyskał w 2016 r. przychód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych oraz poniósł koszty związane z przedmiotowym zbyciem. Zakup i sprzedaż przedmiotowych papierów wartościowych były dokonane na Giełdzie Papierów Wartościowych w ramach zwykłych transakcji giełdowych. W aktach sprawy znajduje się korespondencja z P. S.A i (...), do których organ kontrolny występował z żądaniem sporządzenia i przekazania informacji bankowych, w szczególności: o rachunkach bankowych, umowach kredytowych oraz w zakresie danych zawartych w wystawionej przez ten podmiot informacji (...) za 2016 r.

Z analizy uzyskanych dokumentów wynika, że podatnik w 2016 r.: kupił i sprzedał (...) sztuk akcji K. S.A., w wyniku czego osiągnął przychód w wysokości (...) zł, koszt w kwocie (...) zł, ostatecznie poniósł stratę w wysokości -(...) zł, kupił łącznie (...) sztuk akcji M. S.A. i następnie sprzedał (...) sztuk tych akcji, w wyniku czego osiągnął przychód: (...) zł, koszt: (...) zł i ostatecznie stratę: - (...) zł, sprzedał 738.445 szt. akcji H., w tym (...) szt. akcji nabytych na podstawie umowy pożyczki z (...) stycznia 2015 r. od M. P., w wyniku czego osiągnął przychód w wysokości (...) zł, koszt w kwocie (...) zł, ostatecznie uzyskał dochód w wysokości (...) zł.

Na koszty związane z papierami wartościowymi, które zostały zbyte w 2016 r., składają się: prowizje od sprzedaży, koszty nabycia, prowizje od kupna, kwota odsetek zapłaconych w związku z udzielonym kredytem na zakup papierów wartościowych i kwota kosztów związanych z obsługą rachunku papierów wartościowych. Łącznie koszty uzyskania przychodów stanowią (...) zł. Organ nie uwzględnił jako koszty uzyskania przychodu kwoty (...) zł, na którą według strony składają się: cena zakupu akcji M. w wysokości (...) zł i cena zakupu akcji K. w wysokości (...) zł. Strona na poniesienie tych kosztów nie przedstawiła żadnego dowodu. W odwołaniu strona nie kwestionowała sposobu opodatkowania dochodu ze zbycia akcji M. S.A., K. S.A.

Jeśli chodzi o akcje H., strona w 2016 r. zleciła ich sprzedaż w ilości (...) szt. W roku 2016 D. rozliczył (...) sztuk akcji, a w 2017 r. - (...) sztuk akcji. Na łączną sumę sprzedanych akcji Spółki H. S.A. składają się zarówno akcje, które M. P. przetransferował na rachunek maklerski należący do A. M. ((...) sztuk) jak i akcje własne w ilości (...) sztuk. Strona nie kwestionowała sposobu opodatkowania dochodu ze zbycia nabytych w drodze zakupów własnych akcji H. S.A.

Niezgodę na opodatkowanie wyraziła natomiast w stosunku do zbytych przez nią akcji H. S.A., nabytych na podstawie umowy pożyczki. Wskazała, że akcje te sprzedała w ramach tzw. krótkiej sprzedaży, przy czym nie ma znaczenia, że nie była zobowiązana do ich zwrotu w tym samym roku.

Odwołując się do treści umowy pożyczki organ zauważył, że z jej treści wynika, że pożyczkodawca udzielił pożyczkobiorcy pożyczki w postaci (...) sztuk akcji H. S.A. Własność i prawa związane z pożyczonymi akcjami miały przejść na pożyczkobiorcę z dniem dokonania zapisu na rachunku inwestycyjnym pożyczkobiorcy. Pożyczka została zawarta na czas nieokreślony, a pożyczkobiorca zobowiązał się zwrócić pożyczkodawcy taką samą ilość akcji o tej samej wartości nominalnej jak pożyczone.

Na skutek tej umowy, (...) stycznia 2015 r. do D. została złożona przez M. P. dyspozycja przeniesienia instrumentów finansowych z jego rachunku tj. (...) sztuk akcji H. na rachunek należący do A. M.

Przesłuchany w charakterze świadka M. P. zeznał, że A. M., z którym zawarł umowę pożyczki jest synem P. M., z którym kilkukrotnie pracował i miał relacje biznesowe. Nie pamiętał kto był inicjatorem zawarcia umowy ani po co A. M. były potrzebne te akcie. Według świadka w momencie zawierania umowy była to dobra decyzja biznesowa, jednak świadek aktualnie ma świadomość, że może tych akcji nigdy nie odzyskać i że ta umowa mogła być błędem z jego strony. Świadek również zeznał, że aktualnie Spółka jest w upadłości. Zeznał również, że wzywał kilkukrotnie (dwu lub trzykrotnie) w 2017 r. i 2018 r. A. M. do zwrotu akcji. Korespondencję wysyłał pocztą, która nie została odebrana. Pomimo to nie próbował skontaktować się z A. M. przez jego ojca P., aby odzyskać pożyczone akcje. Świadek nie potrafił jasno wyjaśnić dlaczego umowa została zawarta na czas nieokreślony, a kwestię braku wynagrodzenia wyjaśnił powołując się na zaufanie do ojca pożyczkobiorcy.

Z danych zawartych w KRS oraz na podstawie danych ogólnodostępnych, tj. komunikatów Spółki H. wynika natomiast, że M. P. w latach 2010 - 2011 był Prezesem Zarządu Spółki H., w latach 2011 - 2012 jej prokurentem (prokura samoistna), a w latach 2013 - 2014 Wiceprezesem Zarządu. Od 24 maja 2018 r. wchodził w skład Rady Nadzorczej Spółki, w której wcześniej zasiadał P. M. - P. Spółki H. w latach 2014 - 2017. P. M. w 2015 r. reprezentował również Spółkę V. z siedzibą w Limassol (Cypr), która była znaczącym akcjonariuszem Spółki (...). Od (...) stycznia 2018 r. Prezesem Zarządu Spółki (...) S.A. w upadłości był A. P. (mąż A. P., siostry M. P. i jednej z głównych akcjonariuszy H. S.A.). W dniu (...) października 2018 r. podjęto uchwałę o likwidacji Spółki a A. P. został jej likwidatorem.

A. M. zeznał, że celem zawarcia umowy pożyczki z M. (...) było powiększenie akcjonariatu w Spółce H.

Posiadając te akcje strona zaciągnęła kredyt Inwestor w Banku (...) na kwotę (...) złotych. Był to specyficzny kredyt, oparty na akcjach i którego zabezpieczeniem były akcje.

Zgodnie z umową z (...) lutego 2015 r., Bank (...) S.A. udzielił stronie kredytu w kwocie (...) zł, z datą jego spłaty ustaloną na dzień (...) grudnia 2016 r. Kredyt mógł być wykorzystany na zakup papierów wartościowych lub spłatę zadłużenia z tytułu zakupu papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu na rynku zorganizowanym, dokonywanego za pośrednictwem (...). Za udzielony kredyt w 2015 r. A. M. zakupił (...) sztuk akcji Spółki H. i jednocześnie w tym samym roku dokonał sprzedaży (...) sztuk akcji (były to akcje otrzymane od M. P., zbywane zgodnie z zasadą FIFO), natomiast w 2016 r. dokonał sprzedaży (...) sztuk akcji, z czego (...) sztuk akcji stanowiły akcje otrzymane od M. P. W konsekwencji w 2016 r. A. M. dokonał sprzedaży wszystkich pozostałych posiadanych akcji Spółki H. S.A., które uzyskał od M. P., tj. (...) szt.

Organ ustalił, że podatnik nabywał akcje, po czym w krótkim terminie dokonywał ich zbycia. Zaciągnięty kredyt spłacał należnościami uzyskanymi ze sprzedaży akcji pożyczonych od M. P. W okresie od 1 stycznia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. część należności otrzymanych ze zbycia została przelana na rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy, tj. kwota (...) zł, pozostała część tj. (...) zł została przeznaczona na spłatę częściowo kredytu.

Dokonując oceny tych faktów, organ odwoławczy stwierdził, że wynika z nich, iż strona (...) stycznia 2015 r. otrzymała nieodpłatnie od M. P. akcje H. S.A., której to Prezesem Zarządu w tym czasie był P. M. - ojciec strony. Nabyte w ten sposób akcje wykorzystała jako zabezpieczenie zaciągniętego kredytu w Banku (...) na zakup kolejnych akcji. Za udzielony kredyt strona kupowała akcje M. S.A., K. S.A., a także H. S.A. Następnie na podstawie zleceń własnych Strona systematycznie dokonywała sprzedaży tych akcji. Otrzymane ze sprzedaży kwoty strona przelewała na swój rachunek oszczędnościowy oraz na spłatę zaciągniętego kredytu. Natomiast akcje, które strona otrzymała od M. P. nie zostały zwrócone pożyczkodawcy, mimo iż A. M. dokonywał również zakupu akcji Spółki H. Strona podczas zeznania nie pamiętała nawet, czy M. P. o taki zwrot wystąpił.

Organ odwoławczy, tak jak organ pierwszej instancji, uznał, że odpłatne zbycie przez stronę akcji H. S.A. nie nastąpiło w ramach tzw. krótkiej sprzedaży.

Podał, że przepisy dotyczące "krótkiej sprzedaży" zawarte są w ustawie z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1768 z późn. zm.) oraz w ustawie z 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 512 z późn. zm.). Natomiast sposób opodatkowania dochodu z odpłatnego zbycia akcji w ramach tzw. krótkiej sprzedaży uregulowano w art. 24 ust. 13 i ust. 14 u.p.d.o.f. Powołując się na te przepisy, organ wskazał w jaki sposób ustala się dzień uzyskania takiego dochodu i w jaki sposób określa się jego wysokość. Organ stwierdził, że w przepisach u.p.d.o.f. nie ma definicji "krótkiej sprzedaży". Ustawodawca w art. 5a pkt 36 u.p.d.o.f. odsyła w tym względzie do art. 2 ust. 1b) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr (...) z 14 marca 2012 r. w sprawie krótkiej sprzedaży i wybranych aspektów dotyczących swapów ryzyka kredytowego (Dz.Urz.UE.L 86 z 24.03.2012, str. 1, dalej - rozporządzenie nr (...)). Zgodnie z definicją zawartą w tym przepisie,"krótka sprzedaż" akcji lub instrumentów dłużnych oznacza każdą sprzedaż akcji lub instrumentów dłużnych, które w chwili zawarcia umowy sprzedaży nie są własnością sprzedającego, w tym taką sprzedaż w sytuacji, gdy w chwili zawarcia umowy sprzedaży sprzedający pożyczył akcje lub instrumenty dłużne do celów ich dostawy przy rozrachunku lub uzgodnił ich pożyczenie, z określonymi wyjątkami.

Organ dodał, że u.p.d.o.f. reguluje sposób opodatkowania dochodu ze sprzedaży akcji w ramach tzw. krótkiej sprzedaży wyłącznie na rynku regulowanym czyli na Giełdzie Papierów Wartościowych. Zatem transakcje tzw. krótkiej sprzedaży muszą spełniać również warunki określone w regulaminie Giełdy, które z kolei oparte są na uregulowaniach szczególnych, z których wynika, że inwestor sprzedający papiery wartościowe przyjmuje na siebie zobowiązanie do ich dostarczenia w terminie, w którym następuje rozliczenie zawartej transakcji. W przypadku akcji notowanych na GPW termin rozliczenia ma 2 dni sesyjne na zapewnienie dostawy danych papierów.

Dokonana przez stronę sprzedaż akcji nie spełniła żadnego z warunków transakcji krótkiej sprzedaży, uregulowanej w tych przepisach, a przez to nie może podlegać szczególnemu opodatkowaniu według art. 24 ust. 13 i ust. 14 u.p.d.o.p.

Umowa pożyczki zawarta pomiędzy stroną a M. P. stanowi zwykłe "przeniesienie papierów wartościowych na mocy umowy pożyczki papierów wartościowych", które jest wyłączone z definicji "krótkiej sprzedaży" akcji lub instrumentów dłużnych zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. b (ii) rozporządzenia nr (...). Organ wskazał też na zeznania strony, która podała, że celem pożyczki (...) sztuk akcji Spółki H. było zabezpieczenie zaciągniętego kredytu. Zeznania te jednoznacznie świadczą o tym, że strony umowy nie zakładały, że pożyczka akcji będzie miała na celu dokonanie transakcji krótkiej sprzedaży.

Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (...). Zarzuciła jej:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 5a pkt 36 u.p.d.o.f. z zw. z art. 2 ust. 1b) rozporządzenia nr 236/2012 w zw. z art. 24 ust. 13 pkt 1 u.p.d.o.f., poprzez błędne uznanie, że dokonywane przez podatnika transakcje sprzedaży pożyczonych akcji (...) S.A. nie zostały dokonane w ramach tzw. krótkiej sprzedaży;

- art. 45 ust. 6 oraz art. 30b ust. 6 w zw. z art. 30b ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f. - poprzez błędną ocenę skutków podatkowych transakcji sprzedaży pożyczonych akcji (...), dokonaną na podstawie normy ogólnej zawartej w przepisie art. 30b ust. 2 u.p.d.o.p.;

II. naruszenie przepisów postępowania:

- art. 122 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 191 O.p. - poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na bezpodstawnym i arbitralnym przyjęciu przez organ, że podatnik nie był uprawniony do rozpoznania spornych transakcji jako tzw. krótkiej sprzedaży.

Mając na uwadze powyższe naruszenia, skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi, strona powołała się na definicję krótkiej sprzedaży, podanej w rozporządzeniu nr 236/2012 i podała, że w myśl art. 2 ust. 1b) rozporządzenia krótka sprzedaż akcji lub instrumentów dłużnych oznacza każdą sprzedaż akcji lub instrumentów dłużnych, które w chwili zawarcia umowy sprzedaży nie są własnością sprzedającego. Rozporządzenie to nie nakazuje, aby strony w umowie pożyczki zawarły postanowienia o wymagalności zwrotu akcji, ustaliły termin tego zwrotu, wynagrodzenie, czy formy zabezpieczenia.

Nie zgodziła się, że z art. 24 ust. 13 pkt 1 u.p.d.o.f. wynika, że dochód z odpłatnego zbycia akcji w ramach "krótkiej sprzedaży" ustala się na dzień, w którym zbywca dokonał lub miał dokonać zwrotu pożyczonych akcji. Podała, że art. 24 ust. 13 u.p.d.o.f. wskazuje, że dochód z takiego zbycia ustala się na dzień, w którym zbywca dokonał lub miał dokonać zwrotu pożyczonych akcji.

Strona wskazała też, że sama okoliczność wystawienia za 2016 r. informacji PIT-8C przez (...) nie przesądza o momencie, w którym powinien rozpoznać dochód ze zbycia akcji. Informacja PIT-8C nie jest dla podatnika wiążąca, a co za tym idzie, w sytuacji, w której zawiera ona błędy, podatnik jest zobowiązany do wykazania w swoim zeznaniu podatkowym prawidłowych danych, a nie tych wynikających z informacji PIT-8C.

W odpowiedzi na skargę, Naczelnik L. Urzędu Celno - Skarbowego w B. P. wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje stanowisko zawarte w decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny (...) zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, skarżący uzyskał w 2016 r. przychód z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych, tj.: (...) szt. akcji M. S.A., (...) szt. akcji H. S.A. i (...) szt. akcji K. S.A. - w łącznej kwocie (...) zł, od których nie obliczył i nie zadeklarował należnego podatku dochodowego. Część z nich, tj. (...) szt. akcji (...) S.A. nabył (...) stycznia 2015 r. na podstawie umowy pożyczki z (...) stycznia 2015 r., zawartej z M. P. Pozostałe akcje H. S.A. oraz akcje M. S.A. i K. (...) S.A. nabył za pośrednictwem biura maklerskiego na podstawie zleceń własnych zakupu.

Istotą sporu jest kwalifikacja prawna odpłatnego zbycia papierów wartościowych, nabytych na podstawie umowy pożyczki. O ile organy uznały, że zostały one zbyte na rynku papierów wartościowych w zwykłych warunkach, a zatem podlegają opodatkowaniu na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.d.o.f., o tyle skarżący wywodzi, że ich zbycie nastąpiło w wyniku tzw. sprzedaży krótkiej i powinno zostać opodatkowane stosownie do art. 24 ust. 13 u.p.d.o.f., z dniem zwrotu pożyczkodawcy, do którego jeszcze nie doszło (umowa pożyczki została zawarta na czas nieokreślony).

Przed oceną zasadności stanowisk stron, w pierwszej kolejności należy ustalić, co należy rozumieć przez krótką sprzedaż. W przepisie art. 5a pkt 36 u.p.d.o.f., podano, że gdy mowa o krótkiej sprzedaży - oznacza to krótką sprzedaż w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr (...).

Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr (...), krótka sprzedaż akcji lub instrumentów dłużnych oznacza każdą sprzedaż akcji lub instrumentów dłużnych, które w chwili zawarcia umowy sprzedaży nie są własnością sprzedającego, w tym taką sprzedaż w sytuacji, gdy w chwili zawarcia umowy sprzedaży sprzedający pożyczył akcje lub instrumenty dłużne do celów ich dostawy przy rozrachunku lub uzgodnił ich pożyczenie, nieobejmującą:

(i) sprzedaży przez którąkolwiek ze stron na mocy umowy z udzielonym przyrzeczeniem odkupu, w przypadku gdy jedna ze stron zgodziła się sprzedać drugiej stronie papier wartościowy po określonej cenie, a druga strona zobowiązała się do odsprzedania tego papieru wartościowego w późniejszym terminie po innej określonej cenie;

(ii) przeniesienia papierów wartościowych na mocy umowy pożyczki papierów wartościowych; lub

(iii) zawarcia kontraktu terminowego typu future ani innej umowy na instrumenty pochodne, w przypadku gdy uzgodniono sprzedaż papierów wartościowych po określonej cenie w późniejszym terminie.

W literaturze, na którą powołał się organ podatkowy w odpowiedzi na skargę, wyjaśniono, że krótka sprzedaż od strony prawnej składa się z umowy pożyczki instrumentów finansowych, następnie ich sprzedaży i w końcu zakupu w celu wywiązania się z obowiązku zwrotu pożyczonych wcześniej walorów. Zawierając transakcję krótkiej sprzedaży inwestor otwiera tzw. krótką pozycję a do jej zamknięcia konieczne jest odkupienie sprzedanych wcześniej papierów wartościowych. Jeżeli cena, po której inwestor odkupuje papiery będzie niższa od ceny ich zbycia, wówczas inwestor osiąga zysk, a w przeciwnym razie - stratę. Po zamknięciu krótkiej pozycji, inwestor zwraca pożyczone wcześniej papiery wartościowe. W praktyce papiery wartościowe na rachunku jednostki w biurze lub domu maklerskim znajdują się bardzo krótko, do najbliższej sesji rozliczeniowej i rozliczenia przez prowadzącego rachunek. Istotą w tzw. krótkiej sprzedaży jest sprzedaż papierów nie będących własnością sprzedającego, dlatego przyjmuje on na siebie zobowiązanie do ich dostarczenia w terminie, w którym następuje rozliczenie zawartej transakcji.

Wyjaśnienia organu znajdują odzwierciedlenie w definicji pojęcia krótkiej sprzedaży z art. 2 ust. 1b rozporządzenia nr (...), gdzie chodzi o sprzedaż w sytuacji, gdy w chwili zawarcia umowy sprzedaży sprzedający pożyczył akcje (...) do celów ich dostawy przy rozrachunku (...). Aspekt "rozrachunku" pojawił się także jako element hipotezy normy prawnej z art. 23 ust. 13 u.p.d.o.f., określającej moment rozpoznania dochodu ze sprzedaży akcji na dzień ich zwrotu. Zgodnie z tym przepisem, dochód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych na rynku regulowanym w ramach krótkiej sprzedaży ustala się na dzień, w którym:

1) zbywca dokonał zwrotu pożyczonych papierów wartościowych lub miał go dokonać zgodnie z zawartą umową pożyczki tych papierów - w przypadku gdy na potrzeby dokonania rozrachunku zbywca zawarł taką umowę;

2) na rachunku papierów wartościowych zbywcy dokonano, na potrzeby dokonania rozrachunku, zapisu papierów wartościowych będących przedmiotem krótkiej sprzedaży, nie później niż na dzień rozrachunku - w pozostałych przypadkach.

Powyższa regulacja wskazuje, że podatnik, po zbyciu akcji w ramach krótkiej sprzedaży, powinien opodatkować uzyskany z niej dochód z dniem zwrotu akcji pożyczkodawcy (czego w tej sprawie skarżący nie zrobił), a jeśli ich nie oddał - z dniem upływu umownego terminu takiego zwrotu (którego w tej sprawie w umowie nie zawarto). Jeśli natomiast nie oddał akcji ani nie umówił się co do terminu takiego zwrotu, powinien to zrobić ustalając dochód ze sprzedaży na dzień, w którym na jego rachunku dokonano zapisu papierów wartościowych, nie później niż na dzień dokonania rozrachunku (tego skarżący też nie zrobił).

Pojęcie "rozrachunku" konsekwentnie pojawia się też jako element hipotezy przepisu art. 24 ust. 14 u.p.d.o.f. gdzie mowa jest o sposobie obliczenia dochodu z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, jako różnicy pomiędzy sumą przychodów z odpłatnego ich zbycia a wydatkami poniesionymi na zapewnienie ich dostępności na potrzeby dokonania rozrachunku, w tym na nabycie (...).

Jak już podano, z ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący (...) stycznia 2015 r. zawarł z M. P. umowę pożyczki akcji H. S.A. w ilości (...) sztuk. Umowa ta została zawarta na czas nieokreślony i nie przewidywała dla pożyczkodawcy wynagrodzenia. Niezależnie od tego posiadał jeszcze akcje własne tej Spółki. Posiadając pożyczone od A. P. akcje, skarżący zaciągnął (...) lutego 2015 r. kredyt w Banku (...) "Inwestor" na kwotę (...) złotych, na zakup papierów wartościowych lub spłatę zadłużenia z tytułu zakupu papierów wartościowych, dopuszczonych do obrotu na rynku zorganizowanym, a następnie sprzedawał systematycznie pożyczone akcje, przelewając uzyskane z nich kwoty nie tylko na swój rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy, ale także na spłatę kredytu. Następnie za udzielony kredyt kupował nowe akcje H. S.A., po czym ponownie dokonywał ich zbycia, a należnościami uzyskanymi ze sprzedaży akcji dalej spłacał zaciągnięty kredyt i przelewał na swój rachunek. W 2016 r. zlecił sprzedaż łącznie (...) szt. akcji H., z tego (...) w 2016 r. rozliczył (...) sztuk akcji i w 2017 r. rozliczył (...) sztuk akcji (zlecenia były odpowiednio z dnia (...) grudnia 2016 r. ((...) sztuk) i (...) grudnia 2016 r. ((...) sztuk). Na łączną sumę sprzedanych akcji Spółki H. S.A. składają się akcje, które M. P. przetransferował na rachunek maklerski należący do A. M. ((...) sztuk) oraz akcje własne w ilości (...) sztuk.

Zgodzić się należy z organem, że powyższe działanie jednoznacznie zaprzecza specyfice krótkiej sprzedaży, bowiem skarżący po odkupieniu akcji nie zwrócił ich pożyczkodawcy tylko ponownie zainwestował. Jak wskazano w skarżonej decyzji - ani w latach w 2015 r. i 2016 r., ani w kolejnych, podatnik - mimo iż zakupił nowe akcje H. S.A., nie dokonał zwrotnego przeniesienia własności akcji H. na rachunek pożyczkodawcy.

Należy zwrócić też uwagę na to, że przepisy ustawy podatkowej mają własną specyfikę i to, że w art. 5a pkt 36 u.p.d.o.f. odwołano się do definicji sprzedaży krótkiej zawartej w rozporządzeniu nr (...) nie zmienia faktu, że zasady i sposób ustalania dochodu do opodatkowania wynikają z ustawy podatkowej. Jeśli zatem ustalono, że okoliczności faktyczne nie pokrywały się z hipotezą normy prawnej przesuwającej moment ustalenia dochodu na dzień, w którym zbywca dokonał zwrotu pożyczonych papierów wartościowych lub w którym miał go dokonać zgodnie z zawartą umową (art. 24 ust. 13 pkt 1 u.p.d.f.), nie było podstaw do zastosowania dyspozycji tej normy, czyli odłożenia w czasie momentu ustalenia dochodu.

Jeśli chodzi o interpretacje, na które wskazał skarżący, mowa w nich o przesunięciu terminu zwrotu pożyczonych akcji, który w tej sprawie nie występuje, bowiem strony umowy takowego nie przewidziały.

Nie można zatem zarzucić dowolności organom, gdy twierdzą, że w rozpoznawanej sprawie przychód ze sprzedaży akcji jest zwykłym przychodem z papierów wartościowych i nie podlega opodatkowaniu na podstawie art. 24 ust. 13 u.p.d.o.f., a to z uwagi na brak zwrotu pożyczonych akcji w 2016 r. i brak określenia w umowie pożyczki terminu ich zwrotu w kolejnych latach.

Zgodnie z przepisem art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f. od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, w tym z realizacji praw wynikających z tych instrumentów, z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu. Natomiast dochodem, o którym mowa w ust. 1, jest różnica między sumą przychodów uzyskanych z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych a kosztami uzyskania przychodów, określonymi na podstawie art. 22 ust. 1f lub ust. 1g, lub art. 23 ust. 1 pkt 38, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 13 i 14 (art. 30b ust. 2).

W myśl zaś unormowania z art. 30 ust. 6 u.p.d.o.f. po zakończeniu roku podatkowego podatnik jest obowiązany w zeznaniu podatkowym, o którym mowa w art. 45 ust. 1a pkt 1, wykazać dochody uzyskane w roku podatkowym z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, w tym również dochody, o których mowa w art. 24 ust. 14, dochody z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych, a także dochody z realizacji praw z nich wynikających, z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółce albo wkładów w spółdzielniach, w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, i obliczyć należny podatek dochodowy.

Skoro skarżący nie dopełnił obowiązku określonego we wskazanej normie i nie wykazał dochodu uzyskanego z odpłatnego zbycia akcji, za prawidłowe należy uznać określenie tego dochodu w decyzji podatkowej.

W ocenie Sądu, organ określając wysokość zobowiązania podatkowego zasadnie oparł się na danych zawartych w informacji PIT-8C (Informacja o wypłaconym stypendium, o przychodach z innych źródeł oraz o niektórych dochodach z kapitałów pieniężnych) za 2016 r. wystawionej na rzecz skarżącego przez (...) S.A.

Mając na uwadze powyższe, nie stwierdzając podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej - p.p.s.a.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.