Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1500039

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 30 stycznia 2014 r.
I SA/Lu 1055/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Chitrosz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) nr (...) w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem złożonym w dniu 21 października 2013 r., W. F. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie o przyznanie prawa pomocy, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych.

Z wniosku o przyznanie prawa pomocy i oświadczeń skarżącej wynika, że: 1) gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i córkami w wieku 6 i 18 lat, 2) skarżąca oraz jej mąż są osobami bezrobotnymi, 3) mąż skarżącej pracuje dorywczo przy pracach budowlanych osiągając dochód w wysokości od 1000 do 2.000 zł miesięcznie, 5) mąż skarżącej posiada 30 udziałów o wartości nominalnej po 1.000 zł każdy, w spółce A sp. z o.o., w której pełni funkcje prokurenta, nie otrzymując z tego tytułu żadnego wynagrodzenia, skarżąca natomiast posiada 35% udziałów tej spółki 6) A sp. z o.o. nie generuje żadnego dochodu, 7) rodzina mieszka w domu o pow. mieszkalnej 200 m2, 8) nie posiada żadnego innego majątku (ruchomego, nieruchomego), 6) na utrzymanie domu rodzina przeznacza ok. 1000 - 1.500 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że ani ona ani jej mąż nie posiadają rachunków bankowych ani nie składają zeznań podatkowych.

Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła sprzeciw w którym wskazała, że w jej ocenie przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy dane pozwalają na ocenę jej sytuacji majątkowej i uznanie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wyjaśniła, że ona i jej mąż są osobami bezrobotnymi, ale nie uprawnia to do stwierdzenia, że nie podejmują działań w celu zmiany tej sytuacji. Dodała, że ze względu na posiadane udziały w spółce A sp. z o.o., odmówiono im przyznania statusu osób bezrobotnych. Podtrzymała oświadczenie, że koszty utrzymania rodziny w całości ponosi pracujący dorywczo mąż, który otrzymuje wynagrodzenie w wysokości ok. 1.000 - 2.000 zł miesięcznie, oraz co do posiadanego majątku.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Rozpoznając wniosek skarżącej należy zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, którym wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania.

Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony (por. art. 199 p.p.s.a.). Konsekwencją istnienia obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest również fakt, że ubieganie się o zwolnienie od tego obowiązku, łączy się z koniecznością wykazania w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą wskazane w przepisach prawa przesłanki uzasadniające przyznanie takiego zwolnienia.

Przepis art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego domaga się skarżąca, może zostać przyznane w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przy czym brzmienie przytoczonego wyżej przepisu, w sposób jednoznaczny określa, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Aby ustalić czy w sprawie istnieje przesłanka przyznania prawa pomocy należy zestawić z jednej strony wykazane dochody i posiadany majątek, a z drugiej wydatki, do których ponoszenia strona jest zobligowana.

Oceniając wniosek skarżącej stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi nie wykazała w sposób przekonujący istnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów

W szczególności zestawienie wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie rodziny oraz uzyskiwanych dochodów, nasuwa poważne wątpliwości, co do wiarygodności oświadczenia skarżącej. Innymi słowy nie można z przekonaniem stwierdzić, że wnioskodawca nie posiada możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego.

W przedmiotowej sprawie skarżąca twierdzi, że jedyne środki na bieżące utrzymanie czteroosobowej rodziny, w której skład wchodzi dwójka dzieci w wieku 6 i 18 lat, pochodzą z wynagrodzenia za dorywczą pracę jej męża, które wynosi od 1.000 zł do 2.000 zł miesięcznie. Rodzina mieszka w domu jednorodzinnym o pow. mieszkalnej ok. 200 m2., którego koszty utrzymania określone z przedstawionych rachunków za gaz i energię elektryczną, wodę, abonament telewizji cyfrowej, wynoszą od 1000 do 1.500 zł. Zatem na bieżące utrzymanie czteroosobowej rodziny, po odliczeniu kosztów utrzymania domu pozostaje kwota ok. 500 zł. Już sama ta kwestia budzi duże wątpliwości. Opierając się na doświadczeniu życiowym trudno jest bowiem uznać, że kwota ta jest wystarczająca na pokrycie kosztów utrzymania czterech osób (w tym dwójki uczących się dzieci). Zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ograniczonych nawet do niezbędnego minimum takich jak: zakup żywności, środków czystości, ubrań, leczenie, edukacja, dojazdy do szkoły wymaga znacznie większych środków niż zadeklarowane przez skarżącą. Oznacza to, że skarżąca albo korzysta z pomocy innych osób albo posiada inne niż wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy źródła dochodów.

Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji materialnej strony jest również fakt posiadania zarówno przez nią jak i przez jej męża (odpowiednio: strona 35% udziałów w firmie, mąż 30 udziałów o nominalnej wartości 1.000 zł) praw o charakterze majątkowym w postaci udziałów w A sp. z o.o, która zgodnie ze stanem wynikającym z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2013 r. posiada aktywa trwałe w wysokości 653.680,28 zł oraz aktywa obrotowe w kwocie 777.435,82 zł.

O ile bowiem oczywiste jest, że skarżąca posiada pełną swobodę dysponowania swoim majątkiem, w tym "jego zamrożeniem" w nieprzynoszącej jak twierdzi, dochodu spółce, o tyle domaganie się z tego tytułu zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych wydaje się nieuzasadnione. Pod pojęciem stanu majątkowego, od którego zależy przyznanie prawa pomocy należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w inny sposób. Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje, na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05)

Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04).

W ocenie Sądu, sytuacja w której strona posiada środki majątkowe, ale na skutek dokonanych nimi rozporządzeń, nie jest w stanie lub nie chce z nich skorzystać, skutkuje stwierdzeniem, że udzielenie jej prawa pomocy stanowiłoby jej nadmierne uprzywilejowanie w stosunku do pozostałych współobywateli, na których de facto zostałby przerzucony ciężar ich poniesienia.

Na marginesie zauważyć należy, że skarżąca była i jest na obecnym etapie postępowania reprezentowana przez profesjonalnych pełnomocników, co wydaje się potwierdzać tezę o niewykazaniu przez skarżącą swojej pełnej sytuacji finansowej. Nie wydaje się bowiem prawdopodobne, aby przy tak niewielkich i nieregularnych dochodach była ona w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów profesjonalnego pełnomocnika.

Podsumowując, stwierdzić należy, że kierując się przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącej zasadami logiki i doświadczenia życiowego nie można przyjąć, że wykazała ona istnienie w sprawie przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jaką jest, brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.