I SA/Łd 871/16 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2203063

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 lutego 2017 r. I SA/Łd 871/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Tarno.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. A. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 20 grudnia 2016 r. w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) roku Nr (...) w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2015 rok postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

D. A. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) roku w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2015 rok.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od tej skargi w kwocie 186 zł skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. We wniosku tym skarżąca podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej majątek stanowi działka o pow. 818 m2, w części pod budynkiem wykorzystywana na cele działalności gospodarczej oraz budynek w budowie wykorzystywany w części na działalność gospodarczą. Ponadto posiada na książeczce oszczędnościowej 20 zł. Jej strata podatkowa za okres 09/2016 r. wynosi 25.985 zł. Z kolei z tytułu emerytury jej dochód netto wynosi 12.608,30 zł. Brak środków pieniężnych skarżąca określiła przy tym na kwotę 13.376,70 zł. Ponadto oświadczyła, że jej zobowiązania z tytułu opłaty za gaz wynoszą 691,09 zł, z tytułu zakupu programu Lex opiewają na kwotę 5.628 zł, a opłat za telefon wynoszą 63,83 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca odwołała się do swej sytuacji finansowej, podkreślając, że nie posiada środków na prowadzenie biura, zakup lekarstw i przesyłki. Dodała, że cały ciężar utrzymania domu, w którym zamieszkuje, należy do jej siostry. Korzysta także z owoców i warzyw uprawianych na działce należącej także do jej siostry.

Pismem z dnia 7 listopada 2016 r., które wpłynęło do Sądu w dniu 24 listopada 2016 r., skarżąca sprecyzowała powyższy wniosek, oświadczając, że wnosi o zwolnienie od opłat sądowych. Do pisma skarżąca załączyła zaświadczenie dotyczące jej dochodów osiąganych w latach 1999-2013 i kserokopię zeznania podatkowego za 2015 rok, potwierdzającego, iż osiągnęła dochód z tytułu emerytury w wysokości 26.001,84 zł (według PIT-36) i informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2015 rok, wskazującą, że poniosła stratę w wysokości -8.174,88 zł (według PIT/B).

Zarządzeniem z dnia 15 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełniania wniosku o dodatkowe dokumenty i oświadczenia dotyczące jej sytuacji majątkowej, w tym do udokumentowania wykazanej we wniosku straty podatkowej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, wskazania kwoty środków przeznaczanych na utrzymanie i podstawowe opłaty eksploatacyjne wraz z podaniem ich wysokości oraz nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące (w tym rachunku związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej) - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.

Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 6 grudnia 2016 r.

W zakreślonym terminie skarżąca nie przedstawiła dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej, szczegółowo określonych w zarządzeniu z dnia 15 listopada 2016 r.

Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w sposób niebudzący wątpliwości wynika jedynie, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej majątek stanowi działka o pow. 818 m2, w części pod budynkiem wykorzystywana na cele działalności gospodarczej oraz budynek w budowie wykorzystywany w części na działalność gospodarczą. Ponadto posiada na książeczce oszczędnościowej 20 zł.

Pozostałe zaś kwestie wobec niewykonania przez skarżącą zarządzenia z dnia 15 listopada 2016 r., w tym zwłaszcza braku udokumentowania straty podatkowej i nienadesłania wyciągów z ewentualnie posiadanych rachunków bankowych, w ocenie referendarz sądowego nie zostały przez skarżącą dostatecznie wyjaśnione. Tym samym uznać należało, iż skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od opłat sądowych.

Jednocześnie referendarz zauważył, że skarżąca posiada majątek w postaci nieruchomości, osiąga stały dochód z tytułu emerytury, a koszty utrzymania domu, w którym zamieszkuje, ponosi jej siostra. Wykazana zatem przez skarżącą kwota dochodu osiąganego z tytułu emerytury w zestawieniu z kwotą wpisu od skargi w niniejszej sprawie (186 zł) pozwala przyjąć, że skarżąca jest w stanie ponieść te koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.

W sprzeciwie skarżąca zarzuciła, że odmowa przyznania prawa pomocy spowodowana była brakiem rozeznania co do kosztów utrzymania budynku i bieżących opłat. Ponadto nadesłała dokumenty i oświadczenia dotyczące jej sytuacji majątkowej, w tym odpisy deklaracji VAT-7K za trzy kwartały 2016 r., wydruki podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 11 miesięcy 2016 r., kserokopię odcinka emerytury za styczeń 2017 r. Oświadczyła przy tym, że nie posiada żadnych rachunków bankowych.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił ocenę referendarza sądowego zwartą w zaskarżonym postanowieniu.

Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), powoływanej dalej w skrócie jako p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.).

Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje.

W ocenie Sądu referendarz sądowy w postanowieniu z 20 grudnia 2016 r. trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącej zawartych w aktualnie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawczyni wskazała na stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz brak środków na poniesienie kosztów leczenia. Powyższe oświadczenia nie zostały jednak przez skarżąca w żaden sposób udowodnione, mimo, że to w jej interesie leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie jej rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych.

Z przedstawionego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje świadczenie emerytalne w kwocie 1.260 zł netto (2.178 zł brutto), którego tytułem zajęcia komorniczego pobierana jest kwota 544 zł. Zamieszkuje w domu należącym do jej siostry, która ponosi koszty jego utrzymania. Także w ramach posiadanego majątku skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jej majątek stanowi bowiem działka o pow. 818 m2 wraz z budynkiem (w budowie) i oszczędności w kwocie 20 zł zgromadzone na książeczce (...).

Na sytuację uzasadniającą przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie wskazują także nadesłane przy sprzeciwie dokumenty dotyczące prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W szczególności z nadesłanych wyciągów z księgi przychodów i rozchodów wynika, że prowadzona przez skarżącą działalność finansowo-księgowa do końca listopada 2016 r. przyniosła przychód w wysokości 11.359 zł, przy kosztach jego uzyskania wynoszących 37.480,88 zł, co skutkowało stratą w wysokości 26.121,74 zł.

W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13).

Skarżąca przedstawiła także kopię przekazu pocztowego dotyczącego jej świadczenia emerytalnego, z którego wynika, że uzyskuje to świadczenie w wysokości 1.260 zł netto (2178 brutto) i oświadczyła, że kwota 544 zł jest pobierana tytułem zajęcia komorniczego. Okoliczność powyższa istotnie wskazuje na trudną sytuację finansową skarżącej, jednak nie wpływa w sposób zasadniczy na możliwości poniesienia kosztów wpisu sądowego przez stronę. Wskazać należy, że podstawowym źródłem utrzymania skarżącej pozostaje jej świadczenie emerytalne w kwocie 1.260 zł netto, które w zestawieniu z wysokością obciążających ją w chwili obecnej kosztów sądowych w kwocie 186 zł opłaty za wpis sądowy od skargi nie pozwala na przyjęcie tezy o utracie przez stronę możliwości sfinansowania kosztów procesu zwłaszcza w sytuacji, w której koszty utrzymania wnioskodawczyni, są w całości pokrywane przez jej siostrę.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Ake.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.