Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1278965

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi
z dnia 8 stycznia 2013 r.
I SA/Łd 788/12

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Kowalski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi A spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za czerwiec 2010 r. postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie.

Uzasadnienie faktyczne

Skargą z 6 czerwca 2012 r. A spółka z o.o. w L. zakwestionowała decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z (...). wydaną w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za czerwiec 2010 r.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi (500 zł) skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od obowiązku uiszczenia tego wpisu. W złożonym, na wezwanie sądu, urzędowym formularzu wskazała, że: ostatni rok obrotowy zamknęła stratą (1.938,48 zł); nie posiada środków trwałych, jej kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł, zaś stan rachunku bankowego, na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku - 124 zł. Skarżąca wyjaśniła przy tym, że prowadzi usługi transportowe; wykorzystywane przez nią pojazdy są jednak własnością firmy leasingowej. Ponadto w uzasadnieniu wniosku podkreśliła, że przechodzi przejściowe kłopoty finansowe spowodowane brakiem terminowych zapłat ze strony kontrahentów i obecnie nie posiada środków na bieżącą działalność. Wezwana do złożenia między innymi wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, strona skarżąca nie wypełniła tego żądania; nie złożyła przy tym żadnych wyjaśnień w zakresie przyczyn nie wypełnienia tego obowiązku.

Referendarz sądowy, powołując się na treść art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 2 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z dnia 13 marca 2012 r., poz. 270; dalej "p.p.s.a."), postanowieniem z 7 listopada 2012 r. odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że po pierwsze skarżąca spółka nie przedstawiła, mimo wezwania, wyciągów z rachunków bankowych. Nie dołożyła zatem wystarczających starań, aby zobrazować swoją sytuację majątkową w sposób umożliwiający jej ocenę, w kontekście przesłanek prawa pomocy, a co za tym idzie, nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Po drugie, jak zauważył referendarz, strona skarżąca oświadczyła wprawdzie, że nie posiada środków trwałych, jednak z bilansu sporządzonego na koniec 2011 r. wynikało, że posiada rzeczowy majątek trwały o wartości 32.129,07 zł, w tym między innymi grunty własne o wartości 8.000 zł. Po trzecie zaś, wartość majątku trwałego spółki w 2010 r. wynosiła 27.799,07 zł i w 2011 r. wzrosła do kwoty 32.139,07 zł co oznaczało, że kondycja finansowa skarżącej uległa poprawie.

W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżąca spółka wyjaśniła, że nie przesłała w terminie wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, ponieważ nie było to możliwe przy zachowaniu terminu. Z wyciągów tych nie wynika zaś, że posiada środki nawet na pokrycie części kosztów sądowych. W dalszej części sprzeciwu podała, że nie posiada żadnych środków trwałych. Nadto z faktu obrotów, jakie osiąga w ramach prowadzonej działalności, nie można wnosić, jakie są jej przychody, czy dochody, tj. czy jej kontrahenci w terminie regulują należności.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.).

Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek.

Warunki zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania - a tego dotyczy wniosek skarżącej spółki - określa art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w tym także spółce cywilnej, może być zatem przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.).

Podkreślić należy, że w świetle wskazanego powyżej art. 246 § 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania osobie prawnej, prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to zatem, że nawet jeżeli zostałby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać jej prawo pomocy, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba z uwagi na wspomnianą już konieczność zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu.

Wniosek strony skarżącej nie sprostał tak postawionym wymogom.

Przede wszystkim - co słusznie zauważył referendarz sądowy - strona skarżąca nie ujawnia swego stanu majątkowego, czym skutecznie pozbawia sąd możliwości dokonania merytorycznej oceny jej wniosku.

Najistotniejsze znaczenie ma kwestia ujawnienia stanu środków zgromadzonych na posiadanych przez stronę rachunkach bankowych oraz operacji dokonywanych za pośrednictwem tych rachunków. We współczesnych realiach gospodarczych informacje te stanowią zasadnicze (choć nie jedyne) źródło wiedzy o zakresie prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. Mają zatem kluczowe znaczenie przy ustalaniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Przypomnieć w tym miejscu należy, że ustawodawca w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na sąd obowiązek dokonania oceny, czy wnioskodawca posiada dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd może jednak dokonać oceny wniosku strony, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, tylko wtedy, gdy to sama strona ujawni rzeczywistą sytuację finansową i majątkową.

Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca spółka konsekwentnie odmawia sądowi wglądu do wyciągów z rachunków bankowych, wykorzystywanych przez nią w prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca nie przedstawiła wspomnianych wyciągów wcześniej, na wezwanie referendarza sądowego. Nie przedstawia ich również teraz, składając sprzeciw od postanowienia referendarza, mimo że (co wynika wprost z treści uzasadnienia sprzeciwu) ma świadomość, że brak wyciągów był zasadniczym powodem odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżąca podnosi wprawdzie, że ma trudności z uzyskaniem wspomnianych wyciągów, jednak, biorąc pod uwagę praktyczną łatwość uzyskania tego typu informacji, argumentację strony trudno uznać za wiarygodną.

Podobnie, skarżąca spółka, mimo argumentów podniesionych przez referendarza, nie potrafiła ani w sprzeciwie, ani też w złożonych wcześniej wyjaśnieniach, wyjaśnić rozbieżności między jej stanowczymi twierdzeniami o braku środków trwałych, a informacją wynikającą z bilansu sporządzonego na koniec 2011 r. Ze wspomnianego bilansu wynika, że skarżąca posiada rzeczowy majątek trwały o wartości ponad 30 tys. zł, w tym nieruchomość o wartości 8 tys. zł. Sam ten majątek, wielokrotnie przekraczający wartość wpisu w niniejszej sprawie (500 zł), jak i we wszystkich sprawach toczących się przed tutejszym sądem (łącznie 2 tys. zł), pozwala stronie na swobodne pokrycie kosztów sądowych. Ponieważ zaś skarżąca spółka w żaden sposób nie wykazała, że nie posiada już tego majątku, sąd - posługując się jedynie danymi przedstawionymi przez stronę - przyjąć musi, że majątek ów nadal pozostaje w dyspozycji strony.

Ostatnim argumentem, przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącej spółce prawa pomocy, są rozmiary prowadzonej przezeń działalności gospodarczej. Strona, jak sama przyznaje, prowadziła i nadal prowadzi działalność polegającą na świadczeniu usług transportowych. Jej obroty w okresie do maja do sierpnia 2012 r. wyniosły odpowiednio: 24.368 zł, 14.270 zł, 9.337 zł i 10.822 zł W ocenie sądu świadczy to po pierwsze, że skarżąca spółka posiada wolne środki pozwalające na prowadzenie działalności gospodarczej, w ramach której co miesiąc sprzedaje usługi o wartości przekraczającej wielokrotnie wartość wpisu sądowego. Po drugie zaś - wbrew sugestiom spółki - prowadzona działalność gospodarcza musi przynosić dochody, skoro skarżąca spółka, nadal ją prowadzi. W przeciwnym wypadku byłaby zobowiązana do ogłoszenia upadłości, do czego (zgodnie z wiedzą sądu) nie doszło.

W tym stanie sprawy sąd, na podstawie art. 245 § 1-3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

dc

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.