Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi
z dnia 8 maja 2007 r.
I SA/Łd 257/07

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Cudak.

Sędziowie: NSA Paweł Janicki (spr.), Asesor, WSA Renata Kubot-Szustowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2007 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne

1.

uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. z dnia (...) Nr (...) oraz postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. z dnia (...) Nr (...),

2.

zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz A. G. kwotę złotych 100 (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego,

3.

określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.

Uzasadnienie faktyczne

Pan A. G. w okresie od 4 listopada 1993 r. do 30 listopada 1998 r. prowadził działalność gospodarczą (PHU A) i za ten okres nie opłacał składek na własne ubezpieczenie społeczne.

W dniu 16 kwietnia 1997 r. skarżący wystąpił do wierzyciela - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł.- o rozłożenie na raty powstałej zaległości pieniężnej. Pismem z dnia (...) nr (...) wierzyciel wyraził zgodę na spłatę tej zaległości w dwunastu ratach, jednakże z uwagi na niedotrzymanie warunków układu ratalnego (zobowiązany uregulował tylko sześć rat) układ ten został zerwany w dniu 8 kwietnia 1998 r.

Celem ściągnięcia nieuregulowanych zobowiązań z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, wierzyciel wystawił w dniu 15 października 1998 r., 18 listopada 1998 r. i 2 grudnia 1998 r. administracyjne tytuły wykonawcze i przekazał je do realizacji Urzędowi Skarbowemu w S. W dniu 22 marca 1999 r. poborca skarbowy doręczył zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych i jednocześnie spisał protokół o stanie majątkowym zobowiązanego.

Organ egzekucyjny stwierdził, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co było podstawą wydania postanowienia z dnia (...) nr (...) o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Następnie pismem z dnia 9 września 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. wezwał Pana A.G. do omówienia warunków spłaty zadłużenia. W dniu 14 września 2004 r. zobowiązany dokonał wpłaty 2.000,- zł na konto wierzyciela, po czym pismem z dnia 22 września 2004 r. poinformował wierzyciela, iż w niniejszej sprawie musiała zajść pomyłka co do istnienia zaległości pieniężnej na jego koncie, gdyż sprawa została w roku 1998 umorzona.

Po rozliczeniu otrzymanych kwot pieniężnych, ZUS Oddział w Ł., na pozostałe nieuregulowane zaległości pieniężne - za miesiące: marzec - kwiecień 1996 r., styczeń 1997 r., maj 1997 r. i luty - październik 1998 r. - wystawił w dniu 22 listopada 2004 r. cztery administracyjne tytuły wykonawcze. W tym samym dniu Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę Pana A. G. i wysłał do zobowiązanego odpisy tytułów wykonawczych z zawiadomieniem zajęcia egzekucyjnego.

W dniu 10 grudnia 2004 r. Pan A.G. złożył zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne wskazując, iż dochodzone zobowiązanie pieniężne z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uległo przedawnieniu na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Podniósł ponadto, iż w roku 1998 zostało przeciwko niemu wszczęte postępowanie egzekucyjne w oparciu o inne tytuły wykonawcze. Postępowanie to zostało zakończone umorzeniem z uwagi na niemożność wyegzekwowania od dłużnika zaległości. Wskazał również, iż dopiero po upływie sześciu lat od dnia upływu terminu płatności składek został wezwany do ich zapłaty.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. postanowieniem z dnia (...) nr (...) nie uznał jako zasadnego zarzutu zgłoszonego przez zobowiązanego, stwierdzając, iż nastąpiło przerwanie 5 letniego biegu przedawnienia poprzez doręczenie dłużnikowi odpisów tytułów wykonawczych w dniu 22 marca 1999 r. W związku z zaistnieniem czynności przerywającej bieg przedawnienia, należności mogą być dochodzone przez okres 10 lat.

Na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego Pan A.G. pismem z dnia 31 grudnia 2004 r. wniósł zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., podnosząc argumenty z pisma zawierającego zarzuty na postępowanie egzekucyjne oraz stwierdzając, iż w 1998 r. nie doręczono mu odpisów tytułów wykonawczych, a tamto postępowanie egzekucyjne zostało umorzone. Zdaniem dłużnika powadzone postępowanie egzekucyjne dotknięte zostało wadą nieważności, gdyż przedtem dłużnikowi nie doręczono żadnej decyzji o wszczęciu (podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego).

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w dniu (...) wystąpił do wierzyciela z prośbą o ustosunkowanie się do przedstawionych przez skarżącego zarzutów w kwestii dotyczącej przedawnienia obowiązku określonego w administracyjnych tytułach wykonawczych z dnia 22 listopada 2004 r. W odpowiedzi, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne obciążających Pana A. G., gdyż kwestię przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych składek regulują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Zgodnie z art. 24 ust. 4 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie pięciu lat, a w przypadku przerwania biegu terminu przedawnienia - po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg terminu przedawnienia przerywały czynności wymienione w ust. 5 powołanego artykułu, tj. odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Od dnia 1 stycznia 2003 r. uległa zmianie treść art. 24 ust. 4 tej ustawy, w myśl którego należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne. Zatem przestał obowiązywać pięcioletni okres przedawnienia. Wierzyciel uznał, iż należności za okresy: od marca do kwietnia 1996 r., styczeń 1997 r. oraz od lutego do października 1998 r. nie uległy przedawnieniu po upływie pięciu lat z uwagi na przerwanie biegu tego terminu, a tym samym istnieje możliwość dochodzenia ich przez okres dziesięciu lat. W okresie wcześniejszym były one skierowane (z wyjątkiem składek za okres luty - październik 1998 r.) do dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., który umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na fakt, iż w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zdaniem wierzyciela umorzenie na tej podstawie postępowania egzekucyjnego nie powoduje uchylenia dokonanych wcześniej czynności egzekucyjnych. Tym samym rozłożenie zaległości na raty należy uznać za czynności, które przerwały bieg pięcioletniego okresu przedawnienia i umożliwiły ich dochodzenie przez okres dziesięciu lat. Ponadto należności za okres luty - październik 1998 r., z mocy obowiązujących od dnia 1 stycznia 2003 r. przepisów ulegają przedawnieniu po upływie dziesięciu lat.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., uwzględniając przedstawioną powyżej argumentację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł., postanowieniem z dnia (...) nr (...) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego.

Pan A.G. w dniu 18 maja 2005 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., w której wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania czynności egzekucyjnych.

Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpatrzeniu skargi A. G. uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia (...) podzielając stanowisko skarżącego stwierdził, że w świetle art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, czyli bada wniosek jedynie pod względem formalnym. Stosownie do treści art. 59 § 1 pkt 2 tejże ustawy obowiązany jest jednak do zbadania, czy wierzytelność istnieje, a w przypadku jej braku umorzyć postępowanie egzekucyjne.

Ponadto Sąd I instancji podkreślił, iż w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., będąc organem odwoławczym jest jednocześnie organem sprawującym nadzór nad egzekucją należności pieniężnych prowadzoną przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł., a zatem na podstawie art. 23 § 4 pkt 2 u.p.e.a. jest on zobowiązany do sprawowania kontroli przestrzegania w toku czynności egzekucyjnych przepisów tej ustawy przez wierzyciela i nadzorowany organ egzekucyjny.

W świetle powyższego Sąd stwierdził, iż Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. błędnie uznał, że na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. był związany stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w piśmie z dnia (...) Nr (...) dotyczącym przedawnienia obowiązku z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Sądu organ odwoławczy winien był samodzielnie rozstrzygnąć, jakie przepisy prawa stanowią podstawę do oparcia zarzutu zobowiązanego z powodu przedawnienia.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji zarówno Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł., a za nim Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. błędnie przyjęli, iż nie doszło do przedawnienia obowiązku zapłaty należnych składek na ubezpieczenie społeczne, jak również, że kwestię przedawnienia tych składek regulują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa ta weszła wżycie z dniem 1 stycznia 1999 r., natomiast art. 24 tej ustawy regulujący między innymi okresy przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wszedł w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy. Stronę skarżącą obciążały należności z tego tytułu za okresy: od marca do kwietnia 1996 r., styczeń, maj 1997 r. oraz od lutego do października 1998 r., w związku z tym do obliczenia okresów przedawnienia tych należności należało na mocy odesłania zawartego w art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.), stosować art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.). W świetle tego przepisu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Z tym, że zgodnie z art. 35 ust. 4 bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty oraz każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat.

Sąd zwrócił także uwagę, iż przerwanie biegu przedawnienia powoduje, że nie uwzględnia się - w przeciwieństwie do zawieszenia - czasu, jaki minął do wystąpienia zdarzenia powodującego przerwę. Po ustąpieniu okoliczności powodującej przerwanie biegu przedawnienia biegnie ono na nowo. Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie ostatnie przerwanie biegu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne spowodowane zostało wszczęciem postępowania egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony w dniu 22 marca 1999 r. i zaczęło ono biec na nowo od zakończenia postępowania egzekucyjnego, poprzez jego umorzenie, tj. od dnia (...). W związku z tym wszczęcie ponownego postępowania egzekucyjnego w stosunku do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w dniu 2 grudnia 2004 r. nastąpiło po upływie okresu ich przedawnienia.

W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, zarzucając naruszenie przepisów postępowania w tym art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., pomimo że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 33 pkt 1 oraz art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł.z powodu uznania, że organ egzekucyjny jest zobowiązany badać, czy obowiązek objęty tytułem wykonawczym istnieje oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a oraz art. 34 § 1, art. 23 § 4 pkt 2 u.p.e.a. przez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z powodu przyjęcia, że organ odwoławczy będąc jednocześnie organem nadzoru nie jest związany stanowiskiem wierzyciela w kwestii przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i powinien tą okoliczność zbadać z urzędu.

Wyrokiem z dnia 14 listopada 2006 r. sygn. akt II FSK 1480/05 Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu powyższej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. uchylił wskazany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 sierpnia 2005 r..

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny dokonując oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku wskazał, iż nie doszło w sprawie do naruszenia przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim nie zgodził się z oceną Sądu pierwszej instancji, iż przepis art. 29 § 1 u.p.e.a. mógł stanowić podstawę do oceny zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wskazał, iż stosownie do tego przepisu organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, a badanie to obejmuje ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało upomnienie. Organ egzekucyjny nie był natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W przeciwnym przypadku organ egzekucyjny orzekałby o meritum sprawy, a to należało do organu wydającego rozstrzygnięcie będące podstawą egzekucji administracyjnej. Badanie na tym wstępnym etapie postępowania przez organ egzekucyjny, czy zobowiązanie z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne wygasło prowadziłoby do wkroczenia w sferę merytorycznej oceny podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego przez wierzyciela. Omawiany przepis art. 29 § 1 u.p.e.a. nakazuje natomiast przyjęcie istnienia obowiązku wszczęcia egzekucji administracyjnej nawet wtedy, gdyby postępowanie miało być zaraz potem umorzone (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn wskazanych w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. mogłoby nastąpić wyłącznie na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego. Okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego z tych powodów mogą być podane przez zobowiązanego w zarzutach w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny nie mógł zatem uwzględnić z urzędu tego rodzaju okoliczności uzasadniających umorzenie egzekucji, które mogą być zgłoszone jedynie w zarzutach zobowiązanego (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.) lub też wynikać z żądania wierzyciela (art. 59 § 1 pkt 2 lub 9 w związku z § 4 u.p.e.a.). Również rozpatrując zarzuty zobowiązanego organ egzekucyjny stosownie do przepisu art. 34 § 1 u.p.e.a. jest związany stanowiskiem wierzyciela w sprawie podstaw wskazanych w przepisie art. 33 pkt 1 tej ustawy.

Na podstawie analizy treści przytoczonych przepisów Naczelny Sąd Administracyjny wykluczył możliwość uznania braku związania organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela, co do tych samych okoliczności w fazie badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej.

Do modyfikacji omówionych zasad nie mogło również prowadzić odwołanie się przez Sąd pierwszej instancji do przepisu art. 23 § 4 pkt 2 u.p.e.a., bowiem przepis ten określa jedną z funkcji wykonywanych przez organy sprawujące nadzór nad egzekucją administracyjną. Stosownie do przepisu art. 23 § 1 i 2 u.p.e.a. nadzór nad egzekucją administracyjną sprawują organy wyższego stopnia w stosunku do organów właściwych do wykonywania tej egzekucji, a w przypadku braku tego rodzaju organów nadzór nad egzekucją należności pieniężnych sprawuje właściwy miejscowo dyrektor izby skarbowej. Tego rodzaju sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, w której organem właściwym w pierwszej instancji był dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 83c ust. 1 u.s.u.s.). Ustawa egzekucyjna nie określa na czym polega nadzór nad egzekucją administracyjną ani też nie wskazuje kryteriów na podstawie których powinien być on wykonywany. W przypadku nadzoru nad egzekucją administracyjną dopuszczalne formy ingerencji w działalność jednostki nadzorowanej stanowią, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny: wstrzymanie przez organ wykonujący nadzór czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego (art. 23 § 6 u.p.e.a.), sprawowanie kontroli przestrzegania w toku czynności egzekucyjnych przepisów ustawy przez wierzycieli i nadzorowane organy egzekucyjne (art. 23 § 4 pkt 2 u.p.e.a.), pełnienie funkcji organu odwoławczego dla postanowień wydanych przez nadzorowane organy (art. 23 § 4 pkt 1 u.p.e.a.), uprawnienie do unieważnienia licytacji, której przedmiotem są zajęte ruchomości (art. 107 § 3 u.p.e.a.), rozpatrywanie środków prawnych wnoszonych w postępowaniu egzekucyjnym oraz wydawanie w tych sprawach postanowień (art. 54 i art. 11 Oz u.p.e.a.). I jedynie te uprawnienia te mogły być stosowane przez organ nadzorujący w stosunku do organów wykonujących egzekucję. Wobec tego właściwy w sprawie Dyrektor Izby Skarbowej nie był uprawniony do ingerowania w treść stanowiska wyrażanego przez wierzyciela na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. Wypowiedź wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt 1 u.p.e.a. była wiążąca również dla odwoławczego organu egzekucyjnego, sprawującego równocześnie nadzór nad egzekucją administracyjną. Organ egzekucyjny będąc związany stanowiskiem wierzyciela nie był uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutów i badania w tym trybie stanowiska wierzyciela. Związanie to należy uznać za obowiązujące nawet wobec oczywistej niespójności regulacji art. 34 § 2 u.p.e.a. przewidujące możliwość zaskarżania postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela i art. 83c ust. 2 u.s.u.s., według którego od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Ostatnio powołany przepis wprowadza wyjątek od dwuinstancyjnego postępowania prowadzonego w sprawie stanowiska wierzyciela co do zarzutów podniesionych przez dłużnika (art. 34 § 2 u.p.e.a.), uniemożliwiając mu w istocie kwestionowanie stanowiska wierzyciela co do podnoszonych zarzutów przedawnienia obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne. Nie może to jednak mieć wpływu na ocenę postanowienia egzekucyjnego organu odwoławczego rozpoznającego zarzuty. Organ ten niewadliwie zastosował art. 34 § 5 u.p.e.a., gdy po otrzymaniu ostatecznego (jednoinstancyjnego bo niezaskarżalnego) postanowienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział wŁ.o oddaleniu zarzutu przedawnienia, uznał zarzut za niezasadny. Stanowisko to było bowiem wiążące dla tego organu (art. 34 § 1 u.p.e.a.).

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisów art. 29 § 1, art. 33 pkt 1 i art. 59 § 1 pkt 2 oraz art. 34 § 1 i art. 23 § 4 pkt 2 u.p.e.a. i w takiej sytuacji za wadliwe uznał uchylenie z tego powodu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. zaskarżonego postanowienia wydanego przez egzekucyjny organ odwoławczy. Uzasadnienia dla tego rodzaju rozstrzygnięcia stosownie do przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. nie mogła stanowić podniesiona przez Sąd pierwszej instancji argumentacja kwestionująca prawidłowość stanowiska wierzyciela z odwołaniem się do przepisów regulujących przedawnienie obowiązku z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Sądu II instancji skuteczne zakwestionowanie tego stanowiska mogło jedynie nastąpić w ramach jego kontroli sądowej w ramach uprawnień wynikających z art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Wskazanie przez sąd II instancji błędnego zastosowania prawa przez WSA w Ł. jest precyzyjne i nie nastręcza problemów interpretacyjnych. Organy egzekucyjne są związane stanowiskiem wierzyciela w trybie art. 34 § 1 u.p.e.a. także, w sytuacji zaistniałej w rozpoznawanej sprawie, to jest, gdy od wydanych w sprawie postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie stanowiska wierzyciela co do zgłoszonych zarzutów nie przysługuje środek odwoławczy.

Poza tym organ egzekucyjny II instancji, w ramach sprawowanego nadzoru nie jest uprawniony do stosowania innych form ingerencji w działalność jednostki nadzorowanej poza wskazanymi w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wśród tych form ustawa nie przewiduje zaś uprawnienia do ingerencji w treść stanowiska wierzyciela wyrażanego na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a.

Dokonując omawianej wykładni w rozpoznawanej sprawie w wyroku z dnia 14 listopada 2006 r. NSA stwierdził także, iż skuteczne zakwestionowanie stanowiska wierzyciela w przedmiocie braku przedawnienia obowiązku z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mogło nastąpić w ramach jego sądowej kontroli w trybie art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a.

W tej sytuacji sąd I instancji ponownie rozpoznający sprawę dokonał oceny zgodności z prawem także postanowienia wierzyciela (ZUS) z dnia 20 grudnia 2004 r. w przedmiocie odmowy uznania zarzutów zobowiązanego, które stanowiło podstawę postanowienia zaskarżonego do sądu administracyjnego.

W ocenie sądu postanowienie to zostało wydane z naruszeniem prawa, co spowodowało wadliwość zaskarżonego do sądu postanowienia egzekucyjnego organu odwoławczego jak również poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego I instancji.

W postanowieniu zawierającym stanowisko wierzyciela w przedmiocie zgłoszonego zarzutu przedawnienia nie wyjaśniono, z jakich powodów do zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, powstałych pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 25, poz. 137 ze zm.) ma zastosowanie termin przedawnienia przewidziany w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) zwłaszcza, że zastosowanie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pogarsza sytuację zobowiązanego przez przedłużenie terminu przedawnienia roszczeń wierzyciela, o które nie występował on we właściwym czasie.

Poza datą powstania tych zobowiązań wierzyciel winien uwzględnić także reguły intertemporalne, a szczególności treść art. 109 przywołanej ustawy z dnia 13 października 1998 r., w myśl którego składki na ubezpieczenie społeczne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Z tego przepisu nie sposób wyciągać wniosku o możliwości stosowania nowej ustawy (w tym terminów przedawnienia) do składek należnych przed dniem wejścia w życie tej ustawy.

Nie bez znaczenia jest również i to, że wierzyciel, ani zresztą organy egzekucyjne nie wyjaśniły także i tej istotnej okoliczności na podstawie przepisów której ustawy biegł termin przedawnienia należności z tytułu składek po jego przerwaniu na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego zakończonego umorzeniem w dniu 31 marca 1999 r.. Tymczasem od prawidłowych ustaleń w tym zakresie zależy przecież rozstrzygnięcie sporu między stronami co do tego, czy przedmiotowa należność w ogóle może podlegać egzekucji w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego ponownie w 2004 r..

Przedstawione wyżej uchybienia zawarte w postanowieniu wierzyciela, a polegające na niewyjaśnieniu podstaw zastosowania do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powstałych pod rządami ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nieobowiązującej w dacie powstania zobowiązania oraz nie wzięciu pod uwagę wniosków wypływających z powołanego przepisu przejściowego jak również brak ustaleń co do ustawy właściwej w zakresie ponownego biegu terminu przedawnienia po jego przerwaniu nie pozwalają na pozostawienie w obrocie prawnym ani postanowienia wierzyciela ani wydanych na jego podstawie postanowień organów egzekucyjnych.

W tej sytuacji na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 litera c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) należało orzec jak w sentencji.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, a rozstrzygnięcia w przedmiocie niewykonywania zaskarżonego postanowienia zgodnie z art. 152 tej ustawy.