I SA/Kr 964/17, Uznaniony charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Interes publiczny w kontekście umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2426280

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 listopada 2017 r. I SA/Kr 964/17 Uznaniony charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Interes publiczny w kontekście umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.).

Sędziowie WSA: Wiesław Kuśnierz Urszula Zięba.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2017 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 sierpnia 2017 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy - skargę oddala.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia 2 sierpnia 2017 r. nr (...), po rozpatrzeniu wniosku J. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 17 maja 2017 r. o nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości składkowych.

W uzasadnieniu wskazano, że J. G. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek, powołując się na złą sytuację finansową i zdrowotną.

Decyzją z 17 maja 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą w łącznej kwocie (...) zł uznając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm.).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca zarzucił naruszenie § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) poprzez przyjęcie, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto organ nie uwzględnił przy rozpatrywaniu sprawy interesu strony, a kierował się tylko interesem społecznym oraz błędnie ocenił sytuację życiową wnioskodawcy stwierdzając, że nie zachodzi żadna przesłanka do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia, podczas gdy jest on osobą chorą, pobierającą z tego tytułu rentę. Zdaniem wnioskodawcy za umorzeniem jego zaległości przemawia spełnienie obydwu przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 cyt. rozporządzenia. Wnioskodawca nie dostrzega szans na poprawę swojej sytuacji finansowej i wskazuje na brak możliwości spłaty zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek w wysokości (...) zł. Wnioskodawca nie zgodził się ze stwierdzeniem, że nie wykazał wystąpienia przewlekłej choroby pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wnioskodawca wskazał bowiem, że choruje na schizofrenię, która jest chorobą psychiczną, a jej leczenie trwa od kilku do kilkunastu lat, a najczęściej do końca życia. Obecnie wnioskodawca pozostaje w leczeniu, a zaburzenia w funkcjonowaniu związane z tą chorobą uniemożliwiają mu pracę i osiąganie dochodu pozwalającego na opłacanie składki na ubezpieczenia. Po zawieszeniu działalności gospodarczej wnioskodawca utrzymuje się z renty. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Opłaty eksploatacyjne wynoszą (...) zł miesięcznie, a koszty zakupu leków wynoszą (...) zł. Pozostałą kwotę z renty wnioskodawca przeznacza na wyżywienie, dojazdy do lekarza oraz zakup odzieży. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności i nie może liczyć na żadną pomoc finansową. Stan jego zdrowia zaś uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia, ponieważ ma liczne wahania nastroju co powoduje, że nie jest on osobą dyspozycyjną i mogącą wywiązać się z obowiązków. Z punktu widzenia wnioskodawcy odmowa umorzenia należności z tytułu składek była niezasadna, ponieważ za udzieleniem ulgi przemawiały m.in. brak osiąganego dochodu w 2016 r., zawieszenie działalności gospodarczej i przewlekła choroba.

Organ rentowy nie przychylił się do argumentacji strony i utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję.

Na wstępie przedstawiono wynikające z przepisów przesłanki umorzenia, wyjaśniając w szczególności, że zaległości składkowe mogą być umarzane w przypadku całkowitej nieściągalności, która została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto organ może umorzyć należności na podstawie § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Ponadto podkreślono, że strona ma interes w udowodnieniu faktów, na które się powołuje, a rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ nie ma obowiązku umarzania należnych składek nawet w razie spełnienia przesłanek, a jedynie taką możliwość. Jako dysponent środków publicznoprawnych powinien rozporządzać nimi z należytą ostrożnością i udzielać ulg na zasadzie wyjątku.

Zdaniem organu w sprawie nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 cyt. ustawy. Wyjaśniono, że całkowita nieściągalność musi mieć charakter trwały i nieprzemijający, a z okoliczności sprawy winno niezbicie wynikać, że nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika w przyszłości. Z ustaleń stanu faktycznego wynika tymczasem, że wnioskodawca nie jest pozbawiony źródła dochodu, gdyż pobiera rentę. Ponadto działalność gospodarcza została zawieszona, a nie zlikwidowana, co oznacza, że w każdej chwili wnioskodawca może podjąć jej prowadzenie na nowo. Wnioskodawca wykazał też środki pieniężne na rachunkach bankowych w łącznej kwocie (...) zł. Organ rentowy zaznaczył też, że zaległości nie zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia, stąd organy egzekucyjne nie mogły stwierdzić całkowitej nieściągalności oraz braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a takiego stwierdzenia dokonuje organ, który prowadzi postępowanie egzekucyjne. Nie można zatem wykluczyć, że ewentualne wszczęcie postępowania egzekucyjnego pozwoliłoby na uzyskanie kwot wystarczających nie tylko na pokrycie powstałych kosztów egzekucyjnych, ale również wpływających na obniżenie zaległości składkowej. Pobierane świadczenie rentowe oraz oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych pozwalają zdaniem organu stwierdzić, że wdrożone postępowanie egzekucyjne pozwoli na zaspokojenie wierzytelności Zakładu. Wyjaśniono też, że przy braku całkowitej nieściągalności ustalonej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 cyt. ustawy, organ podejmujący rozstrzygnięcie pozbawiony jest prawnej możliwości umarzania należności z tytułu składek.

Wobec niestwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności organ rozpatrzył złożony wniosek w oparciu o kolejną podstawę prawną, dającą możliwość umorzenia zadłużenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, czyli o art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, nie stwierdzono jednak, aby sytuacja wnioskodawcy spełniała przesłanki wymienione w cyt. rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem organu wnioskodawca nie wykazał, że spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Uzyskuje on bowiem stałe dochody z tytułu renty, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ponosząc koszty utrzymania i leczenia. Wnioskodawca nie sygnalizował trudności z terminowym regulowaniem bieżących opłat ani nie korzysta z pomocy społecznej. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, natomiast na trzech rachunkach bankowych wykazał środki pieniężne, których łączna kwota pokryłaby w całości zobowiązanie z tytułu składek. Wnioskodawca nie wykazał również, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Jeżeli zaś chodzi o przewlekłą chorobę, to organ zwrócił uwagę, że choć wnioskodawca powołał się na schizofrenię, to nie dołączył żadnej dokumentacji potwierdzającej obecny stan zdrowia ani orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, z którego by wynikało, że jest trwale niezdolny do pracy. Tym bardziej, że pozarolnicza działalność gospodarcza od dnia 17 lipca 2017 r. została tylko zawieszona i nie jest wykluczone, że wnioskodawca ją wznowi. Wnioskodawca nie wykazał również konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zestawiając powyższe okoliczności faktyczne z interesem ogólnym organ rentowy doszedł do przekonania, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem zaległości składkowych.

Od powyższej decyzji zobowiązany złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając naruszenie:

- art. 6 i art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez przyjęcie, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, podczas gdy kwota zaległości jest bardzo wysoka i nie jest możliwa do uiszczenia przez wnioskodawcę,

- art. 80 cyt. kodeksu poprzez dokonanie błędnej oceny, że stan zdrowia wnioskodawcy nie zobowiązuje organu do uwzględnienia jego wniosku.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że po opłaceniu rachunków pozostaje mu na utrzymanie ok. (...) zł miesięcznie, co wyklucza możliwość spłaty zadłużenia wynoszącego (...) zł, gdyż gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie i nikt mu nie pomaga.

Organ rentowy wniósł w odpowiedzi o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016).

Zgodnie z kolei z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.) oraz w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co do zasady Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Mając powyższe na względzie należy podnieść, że w rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1)

gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2)

poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3)

przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1969 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ona przepisów w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego, choć nie ze wszystkimi stwierdzeniami zawartymi w jej uzasadnieniu można się zgodzić.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W kontekście tak brzmiących przepisów nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że oceny zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności dokonuje organ egzekucyjny. Z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika bowiem, że to Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Jest do tego zobowiązany również w sytuacji, gdy w stosunku do wnioskodawcy prowadzone było postępowanie egzekucyjne.

Pomimo tego błędu organ rentowy zasadnie, zdaniem Sądu, stwierdził, że po stronie wnioskodawcy nie zachodzi całkowita nieściągalność. Choć osiągany przez wnioskodawcę miesięczny dochód jest niski, wynosi bowiem wyłącznie (...) zł, to za szczególnie istotny należy uznać fakt, że wnioskodawca posiada oszczędności w wysokości (...) zł, a zatem w kwocie przewyższającej zadłużenie. W tej sytuacji powodzenie ewentualnej egzekucji jest wręcz przesądzone. Środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym nadają się bowiem do egzekucji, a skarżący nie przedstawił żadnych argumentów, z których wynikałby przeciwny wniosek. Na żadnym etapie postępowania nie podał jakiejkolwiek przyczyny, dla której zajęcie tej kwoty na chociażby częściowe pokrycie jego zadłużenia byłoby niedopuszczalne, choć z treści decyzji wiedział już, że posiadanie oszczędności w tej kwocie stanowiło jeden z powodów nieuwzględnienia jego wniosku. Stwierdzenie całkowitej nieściągalności byłoby w tej sytuacji nadużyciem.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że zaległości składkowe powstały w okresie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej. W orzecznictwie ugruntowany jest natomiast pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (tak: wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10).

Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

Organ rentowy zasadnie też za nieudowodnioną uznał przesłankę wynikającą z cyt. rozporządzenia, gdyż zobowiązany rzeczywiście nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie płacić należności składkowych.

Poza sporem pozostaje fakt, że skarżący nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Co do jego schorzenia, należy podkreślić, że choroba zobowiązanego wyłącznie wtedy jest przesłanką umorzenia, gdy ma charakter przewlekły i pozbawia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ nie zanegował faktu, że skarżący cierpi na schizofrenię. Nie wystarczy to jednak do umorzenia zaległości w sytuacji, gdy nie ma żadnych informacji co do czasu trwania, czy przebiegu choroby, na podstawie których można by ocenić jej znaczenie dla ewentualnego zatrudnienia. W niniejszej sprawie skarżący faktycznie nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej, z której wynikałoby, że jego schorzenie jest przewlekłe i pozbawia go możliwości zarobkowych. Gołosłowne stwierdzenie o chorobie nie może w sytuacji, gdy ciężar dowodowy spoczywa na wnioskodawcy, spowodować umorzenia zaległości składkowych.

Jeżeli zaś chodzi o pozbawienie wnioskodawcy możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, to w świetle dostarczonych przez wnioskodawcę informacji nie można przesądzić, że opłacenie należności pociągnęłoby za sobą taki skutek. Faktem jest, że skarżący utrzymuje się obecnie z niewysokiej renty i nie osiąga innych dochodów. W tym miejscu dywagacje organu w przedmiocie możliwego wznowienia przez skarżącego działalności gospodarczej, która została jedynie zawieszona należy uznać za zbyt daleko idące. Fakt zawieszenia działalności nie przesądza o tym, że działalność zostanie znowu podjęta, a co istotniejsze, że przyniesie wymierny dochód. Oczywiście nie jest to wykluczone, a organ może oprzeć swe rozstrzygnięcie na możliwości uzyskania dochodu w przyszłości. Możliwość ta musi być jednak konkretna i możliwa do uprawdopodobnienia. Organ musi zatem wykazać, że z danego źródła, w konkretnym okresie, dana osoba uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Z samego faktu zawieszenia, a nie definitywnego zakończenia działalności nie można wysnuwać uzasadnionego wniosku o przyszłych dochodach.

Pozostałe spostrzeżenia organu są jednak trafne. Skarżący poza regularnym, choć niewielkim dochodem posiada bowiem oszczędności, o których była mowa powyżej, a które mogą posłużyć zaspokojeniu wierzyciela bez naruszenia jego comiesięcznego dochodu. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, które świadczyłyby, że opłacenie składek przekraczałoby jego możliwości, tym bardziej, że jak wynika z wniosku, nie posiada żadnego zadłużenia, problemów z regulowaniem opłat i nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej.

Mając powyższe na względzie należy uznać, że organ rentowy wszechstronnie rozważył i ocenił wszystkie aspekty faktyczne i prawne niniejszej sprawy, a także wziął pod uwagę okoliczności podnoszone przez skarżącego i w wyniku tej oceny podjęta została decyzja mieszcząca się granicach uznania administracyjnego, dlatego Sąd nie znalazł podstaw do uznania jej za niezgodną z prawem. Wskazane powyżej wadliwe stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie miały wpływu na trafność finalnego rozstrzygnięcia.

Z uwagi na to orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.