Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2144298

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 21 października 2016 r.
I SA/Kr 958/16

UZASADNIENIE

Sentencja

Straszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 21 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka Masy Upadłości Firmy Inwestycyjnej L. S.A. w K. w upadłości likwidacyjnej, o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 29 czerwca 2016 r., nr (...) w przedmiocie określenia wysokości straty w podatku dochodowego od osób prawnych za 2007 r. postanawia: wniosek oddalić

Uzasadnienie faktyczne

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Syndyka Masy Upadłości Firmy Inwestycyjnej L. S.A. w upadłości likwidacyjnej, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 29 czerwca 2016 r., nr (...), w przedmiocie określenia wysokości straty w podatku dochodowego od osób prawnych za 2007 r.

Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów wartość kapitału zakładowego strony skarżącej wynosi - 2 000 000 zł a wartość środków trwałych, na dzień 31 grudnia 2015 r. wynosiła 5 614,01 zł i stanowiły ją meble i sprzęt komputerowy.

Rok 2015 zamknięty został przez podmiot stratą w wysokości 5 542 919,37 zł. W tym czasie zatrudnionych było dwoje pracowników.

Stan rachunku wnioskodawcy prowadzonego przez Krakowski Bank Spółdzielczy na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie przedmiotowego wniosku wynosił 11 199,01 zł a wysokość lokat opiewała na kwotę 4 134 100 zł.

Stan środków w kasie na dzień 31 sierpnia 2016 r. wynosił z kolei 967,91 zł.

Składnikami masy upadłości są nieruchomości przy ul. K. i ul. K. w K. o łącznej wartości ok. 90 000 000 zł, obciążone na kwotę ok.50 000 000 zł. Do chwili obecnej nie została jednak złożona żadna oferta nabycia tych nieruchomości.

Łączna wartość wierzytelności pozostała do spłaty w ramach postępowania upadłościowego wynosi 205 089 060,79 zł.

Strona skarżąca podniosła, że ze względu na prowadzoną upadłość likwidacyjną nie jest w stanie pokryć wpisów od skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 czerwca 2016 r. nr: (...) - w kwocie 930 zł,

(...) - w kwocie 3 571 zł, (sygn. akt I SA/Kr 957/16); (...) - w kwocie 500 zł, (sygn. akt I SA/Kr 958/16);

Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - por. art. 246 § 2 ww. ustawy.Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc. (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. I FSK 790/2010, postan. NSA z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt II FZ 409/11). Jeżeli skarżąca jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienie NSA z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 91/2011, postan. SN. z dnia 24 września 1984 r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04).

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ww. ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP.

Analizując przedmiotową sprawę należy na wstępie podkreślić, że zgodnie z linią orzecznicza sądów administracyjnych samo postawienie spółki w stan upadłości nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy i nie może przesądzać o konieczności zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt III Wa/SA 2093/07, postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt I GZ 96/12, postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 871/15).

Za błędne należy również uznać twierdzenie, że charakter postępowania upadłościowego przesądza o koniczności zwolnienia syndyka od opłat sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Przede wszystkim dlatego, że gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to z pewnością dałby temu wyraz wprowadzając w tym zakresie stosowną regulację ustawową. W obecnym stanie prawnym brak jest takich uregulowań. Błędne jest również stanowisko, że zapłata wpisu sądowego ze środków wchodzących w skład masy upadłości narusza prawa wierzycieli i przez to prowadzi do rażącego naruszenia przepisów prawa upadłościowego i naprawczego (obecnie upadłościowego). Syndyk masy upadłości działa we własnym imieniu ale na rzecz upadłego. Oznacza to, że syndyk wchodzi w sytuację prawną upadłego. Na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest więc taktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom procesowym co upadły, a jednym z nich jest obowiązek pokrycia kosztów postępowania. Tak więc wszczęcie postępowania upadłościowego nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania syndykowi prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt II FZ 204/08).

Ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia też automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych.

Nie sposób uznać, że zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki stanowi argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Brak jest bowiem ustawowych podstaw dla przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 2107/14).

W świetle wykładni systemowej ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (obecnie: prawo upadłościowe), a w szczególności przepisów ogólnych tej ustawy, tj. art. 10 i art. 11 ust. 1, należy dojść do wniosku, że przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych - utrata zdolności do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie przyjmuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia są przyczyny niewykonywania zobowiązań z uwagi na to, że nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 11 ust. 1 p.u.n. (postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 2083/14, postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2105/14, postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 16/15).

Warto przytoczyć również tezę Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2018/14 oraz w uzasadnieniu postanowienia z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1937/14, którą orzekający w pełni podziela.

Zgodnie z powołanym poglądem w świetle art. 312 ust. 2 p.u.n. (obecnie p.u.) o zasadności przyznania stronie prawa pomocy nie może przemawiać konieczność ponoszenia przez nią wydatków na zobowiązania prywatnoprawne, które w drodze likwidacji majątku spółki będzie zaspokajał syndyk. Jego działanie musi uwzględnić obowiązek publicznoprawny w postaci uiszczenia wpisów sądowych. Odmienna ocena naruszyłaby zasadę sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). Uwzględniając tę zasadę, nie można zaakceptować próby ochrony pokaźnego majątku spółki kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 p.p.s.a.) wyraźnie wskazuje podmiot, który powinien ponieść wskazane tam koszty postępowania sądowego. Przepis prawa nie obarczył co do zasady kosztami postępowania sądowoadministracyjnego społeczeństwa, więc działanie w celu uniknięcia obowiązku partycypowania w ww. kosztach dla zabezpieczenia partykularnego interesu gospodarczego godzi w sprawiedliwość społeczną.

Wymaga więc podkreślenia, że wszczęcie wobec wnioskodawcy postępowania upadłościowego (układowego czy likwidacyjnego) nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Jedynie wykazanie - zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 p.p.s.a. - zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, że zasadne jest przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Suma wpisów od skarg we wszystkich trzech sprawach o sygn. akt I SA/Kr 956-958/16 wynosi bowiem 5001 zł (930 zł. + 3 571 zł + 500 zł = 5001 zł), co w porównaniu z kwotą ponad czterech milionów złotych zgromadzoną na rachunku bieżącym, lokatach terminowych oraz w kasie jest wręcz nikłą wartością.

Ponadto należy zwrócić uwagę, iż mimo twierdzeń syndyka o braku możliwości pokrycia kosztów wpisów od skarg korzysta on dodatkowo z pomocy wykwalifikowanego pełnomocnika - radcy prawnego, w sytuacji braku takiej konieczności na etapie postępowania I instancyjnego. Obecność fachowego pełnomocnika w postępowaniu przed I instancją nie jest bowiem niezbędna dla ochrony interesów strony. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 ww. ustawy nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie z art. 134 § 1 i § 2 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei z art. 140 § 1 wynika, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący zobowiązany jest udzielić wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r., sygn. I FZ 154/08, postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. II FZ 970/12, postanowienie NSA z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. II FZ 570/13, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. II OZ 1216/13).

Tak więc biorąc po uwagę powyższe, rozpatrywany wniosek należało oddalić, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2, w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.