Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2141362

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 29 września 2016 r.
I SA/Kr 93/16
Wspólnota mieszkaniowa a nie poszczególni współwłaściciele jako podatnik.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Głowacki.

Sędziowie WSA: Wiesław Kuśnierz, Ewa Michna (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2016 r., sprawy ze skargi M.D., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 9 listopada 2015 r. Nr (...), w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi - skargę oddala.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 15 czerwca 2015 r. nr (...) Zarząd Spółki M. działając na podstawie stosownego upoważnienia, określił M.D. (skarżącej) miesięczną wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w okresie od 1 lipca 2013 r. aż do chwili wydania decyzji w kwocie 0 zł i jednocześnie uznał, że skarżąca niezasadnie uiszczała ww. opłatę w kwocie 44,50 zł miesięcznie - w okresie od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 oraz w kwocie 36,00 zł miesięcznie - od dnia 1 stycznia 2014 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżąca jest właścicielem jednego z lokali mieszkalnych położonych w budynku mieszkalnym wielolokalowym, których właściciele tworzą wspólnotę mieszkaniową. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 250) - w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lutego 2015 r., obwiązki właściciela lokalu obciążały wspólnotę mieszkaniową (do dnia 1 lutego 2015 r. - osoby sprawujące zarząd nieruchomością wspólną). Tymczasem skarżąca w dniu 22 kwietnia 2013 r. złożyła pierwszą deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, z datą powstania obowiązku ponoszenia opłaty od dnia 1 lipca 2013 r. ujmując w niej wyłącznie swój lokal mieszkalny. W późniejszym terminie deklarację na tę samą nieruchomość złożyła również Wspólnota Mieszkaniowa.

W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów ustawy o czystości i porządku w gminach, ustawy o własności lokali i przepisów podatkowych. Podniosła w szczególności, że zgodnie z obowiązującymi przepisami obowiązki podatnika opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi przypisano osobie sprawującej zarząd jedynie w odniesieniu do nieruchomości wspólnej. Natomiast w odniesieniu do lokali wyodrębnionych obowiązek taki ponosili właściciele tych lokali. Na potwierdzenie powyższego skarżąca przytoczyła uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2007 r., III CZP 65/07.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr (...) i umorzyło postępowanie w sprawie. Zdaniem Kolegium w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z dwóch przesłanek orzekania w oparciu o przepis art. 6o ustawy o czystości i porządku w gminach, jak to uczynił organ I instancji. Skarżąca złożyła bowiem deklarację i jednoczenie nie zaistniały wątpliwości co do danych zawartych w tej deklaracji. Jedyne, co w świetle obowiązujących przepisów prawa było nieprawidłowe, to złożenie deklaracji co do tej samej nieruchomości przez dwa podmioty. Jednak art. 6o ww. ustawy nie stanowił w takiej sytuacji podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Ponadto podstawa taka nie wynika z żadnego innego przepisu prawa. Tym samym zaskarżoną decyzję należało uchylić, a postępowanie umorzyć. Kolegium jednocześnie przyznało rację organowi I instancji, że w rozpoznawanej sprawie podmiotem zobowiązanym do złożenia deklaracji była wspólnota mieszkaniowa, a to zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca (reprezentowana przez córkę) podała, że zaskarża decyzje organu II instancji w części obejmującej uzasadnienie decyzji i wniosła o stwierdzenie, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa.

Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1)

art. 210 § 4 ustawy z dnia 29 lipca 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 630 z późn. zm.) oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez:

- brak ustosunkowania się do twierdzeń podniesionych przez nią w odwołaniu, w szczególności dotyczących przepisów Ordynacji podatkowej oraz ustawy o własności lokali oraz mającej moc zasady prawnej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2007 r., III CZP 65/07;

- ogólnikowe ustosunkowanie się do twierdzeń skarżącej, w szczególności art. 2 ust. 3 ustawy o utrzymaniu i porządku w gminach

2)

podstawowych zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 7, art. 8 oraz art. 11 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez skupienie się na błędach proceduralnych organu I instancji i pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowego uzasadnienia prawnego stanowiska odwoławczego w zakresie istoty sprawy, a co za tym idzie zaniechanie rzetelnego zbadania całokształtu sprawy.

W uzasadnieniu zarzutów skarżąca wskazała, że Kolegium skupiło się na kwestiach czysto proceduralnych, nie odnosząc się do istoty sprawy, czy też odnosząc się w sposób ogólnikowy i niejednoznaczny. Przedmiotem sporu była bowiem kwestia czy zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wspólnota mieszkaniowa, zarządca lub zarząd nieruchomości wspólnoty mieszkaniowej, może "za plecami" właściciela wbrew art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, składać deklaracje nakładające na właściciela zobowiązania finansowe. Skutkiem niejednoznacznej oceny Kolegium było zawiadomienie skarżącej o nadpłacie za sporny okres, czym została naruszona ww. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z obowiązującym od 1 lutego 2015 r. brzmieniem art. 2 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach jeżeli nieruchomość jest zabudowana budynkiem wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębną własność lokalu, obowiązki właściciela nieruchomości wspólnej oraz właściciela lokalu obciążają wspólnotę mieszkaniową albo spółdzielnię mieszkaniową. Zgodnie natomiast z obowiązującym przed 1 lutym 2015 r. (tekst jedn.: w okresie dotyczącym spornych deklaracji skarżącej) brzmieniem art. 2 ust. 3 powołanej ustawy jeżeli nieruchomość jest zabudowana budynkami wielolokalowymi, w których ustanowiono odrębną własność lokali, obowiązki właściciela nieruchomości obciążają osoby sprawujące zarząd nieruchomością wspólną, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 oraz z 2004 r. Nr 141, poz. 1492), lub właścicieli lokali, jeżeli zarząd nie został wybrany.

W praktyce więc, powołany przepis oznacza, że zarówno przed 1 lutego 2015 r. jak i po tej dacie w przypadku wyodrębnienia lokali w budynkach wielolokalowych to wspólnota mieszkaniowa, a nie poszczególni właściciele odrębnych lokali czy też współwłaściciele części wspólnych, składają deklaracje zgodnie z art. 6m ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz są obowiązani ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Właściwie w obowiązującej od 1 lutego 2015 r. treści ww. art. 2 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie można doszukać się wątpliwości co do rozkładu obowiązków podatkowych (tzn. w zakresie składania deklaracji i ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi). Nowelizacja ustawy, jak wynika z uzasadnienia jej projektu (druk nr 2404 oraz nr 2902 Sejmu VII kadencji), była bowiem skutkiem m.in. tego typu wątpliwości istniejących przed 1 lutym 2015 r.

Podkreślić należy również, że rozliczenia pomiędzy wspólnotami, a poszczególnymi właścicielami lokalu reguluje obowiązujący od 1 lutego 2015 r. art. 2 ust. 3a ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Zgodnie z kolei z art. 6q powołanej ustawy do opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. Regulacja ta oznacza, że w przypadku nieruchomości, o których mowa w art. 2 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - podatnikiem w rozumieniu Ordynacji podatkowej, a nie płatnikiem jest wspólnota mieszkaniowa. Zgodnie z powoływanym przez Kolegium art. 6o ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach tylko wobec osoby zobowiązanej do złożenia deklaracji (tu: wspólnoty mieszkaniowej) może zostać wydana decyzja określająca wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi i to w sytuacji gdy deklaracja nie została w ogóle złożona lub zadeklarowane dane budziły wątpliwości, co skutkowało określeniem opłaty w innej wysokości niżby to wynikało z deklaracji.

Wbrew zarzutom skargi nie stoi takiemu uregulowaniu na przeszkodzie treść uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2007 r., III CZP 65/07, zgodnie z którą wspólnota mieszkaniowa, działając w ramach przyznanej jej zdolności prawnej, może nabywać prawa i obowiązki do własnego majątku. W uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził wprawdzie, że przyjęcie, że wspólnota mieszkaniowa jest podmiotem stosunków cywilnoprawnych oznacza, iż może ona posiadać majątek odrębny od majątków właścicieli lokali (majątek własny). W skład tego majątku mogą jednak wejść jedynie prawa i obowiązki związane z gospodarowaniem nieruchomością wspólną. Niemniej jednak, co należy podkreślić, uchwała Sądu Najwyższego dotyczy stosunków cywilnoprawnych, a nie publicznoprawnych tzn. dotyczących podatkowych obowiązków w zakresie deklarowania i wpłacania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Prawo podatkowe posiada tzw. autonomię to znaczy, że może regulować odrębnie obowiązki w zakresie zobowiązań podatkowych niż to wynika z przepisów prawa cywilnego. Autonomia prawa podatkowego to swego rodzaju kompromis pomiędzy zasadami spójności i zupełności systemu prawa, do którego prawo podatkowe przynależy, a jego niezależnością w obrębie tego systemu, głównie zaś w stosunku do prawa prywatnego. Typowymi przekładami tego typu odrębności prawa podatkowego jest np. podmiotowość spółki cywilnej w rozliczeniach podatku VAT w sytuacji gdy w stosunkach cywilnoprawnych to wspólnicy, a nie spółka posiadają osobowość prawną (natomiast art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług stanowi bowiem, że podatnikami są m.in. jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej) i właśnie wspólnota mieszkaniowa.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podmiotowość wspólnoty mieszkaniowej w zakresie obowiązków dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie budzi wątpliwości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 września 2016 r., III SA/Po 321/16; wyroki NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r., II FSK 2722/14 oraz II FSK 936/15). Co więcej, Naczelny Sąd Administracyjny w powołanych wyrokach wyraźnie wskazał, że sformułowanie "obciążają", użyte w art. 2 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie czyni z osoby sprawującej zarząd nieruchomością wspólną "płatnika" opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, ponieważ na gruncie tej ustawy konstrukcja płatnika nie ma zastosowania. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył również, że zmiana art. 2 ust. 3, jaka została wprowadzona od 1 lutego 2015 r. ustawą z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2015 r. poz. 87), poprzez wyraźne wymienienie jako osoby, którą obciążają obowiązki właściciela nieruchomości zabudowanej budynkiem wielolokalowym, była, jak wynika z uzasadnienia projektu nowelizacji, jedynie zmianą doprecyzowującą, a nie zmianą normatywną (wyrok i pogląd ten wprawdzie dotyczył spółdzielni mieszkaniowych, ale to samo można powiedzieć o wspólnotach mieszkaniowych). Oznacza to, że wspólnota mieszkaniowa nie może być traktowana jako pośrednik (pomiędzy organem a właścicielami wyodrębnionych lokali) w realizacji obowiązków podatkowych - obliczający i pobierający (jako płatnik w rozumieniu Ordynacji podatkowej) należne opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Wspólnota mieszkaniowa jest podatnikiem, a więc podmiotem zobowiązanym samodzielnie do deklarowania i wpłacania należnych opłat, z zastrzeżeniem rozliczeń z właścicielami wyodrębnionych lokali zgodnie z art. 2 ust. 3a ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Sąd uznał więc, że organy nie naruszyły prawa materialnego - uznały bowiem prawidłowo, że to wspólnota mieszkaniowa zobowiązana była do składania deklaracji dotyczących także wyodrębnionych lokali. Podkreślić należy, że w zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało właściwy w sprawie przepis (tekst jedn.: ww. art. 2 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach). To, że uzasadnienie decyzji w tej części było skrótowe, a w części dotyczącej zasadności umorzenia postępowania wymiarowego - znacznie bardziej rozbudowane, w ocenie Sądu, było usprawiedliwione specyfiką sprawy. Kolegium skupiło się bowiem na wytłumaczeniu dlaczego umarza postępowanie wymiarowe dotyczące osoby (tekst jedn.: skarżącej), która nie mogła być podatnikiem w rozumieniu ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Sąd uznał więc, że Kolegium nie naruszyło art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Nie zostały naruszone również przepisy kodeksu postępowania administracyjnego bo tego typu uregulowania nie były w sprawie stosowane i nie mogły mieć zastosowania, ponieważ postępowanie dotyczące opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi toczyło się w trybie Ordynacji podatkowej.

Sąd rozumie, że skarżąca nie zgadza się z ograniczeniem swoich praw jako właściciela lokalu - niemniej jednak należy podkreślić, że rozkład obowiązków podatkowych jest, co do zasady, kompetencją ustawodawcy. Ustawodawca w trosce o łatwość zarządzania systemem odpadów komunalnych przerzucił obowiązki właścicieli poszczególnych lokali na zarządców (wspólnoty mieszkaniowe, spółdzielnie mieszkaniowe). Skarżąca nie wskazywała, aby w wyniku takich przepisów, zobowiązana była do ponoszenia większych opłat, niż gdyby miała je deklarować i ponosić indywidualnie. Sąd nie dostrzegł więc wątpliwości natury konstytucyjnej w rozstrzyganej, konkretnej, sprawie skarżącej.

Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.