Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2144294

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 20 października 2016 r.
I SA/Kr 924/16

UZASADNIENIE

Sentencja

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 czerwca 2016 r. nr: (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 700 zł; I) w pozostałym zakresie wniosek oddalić

Uzasadnienie faktyczne

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek S.N., działającego przez doradcę podatkowego J.D., o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną A.N. oraz dziećmi: J.N. ur. 1998 r., M.N. ur. 2009 r., P.N. ur. 1994 r. i K.N. ur. 1996 r. Miesięczny dochód wnioskodawcy wynosi 699,84 zł i stanowi go świadczenie rentowe. W skład majątku skarżącego wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni 2,5 ha (1 ha lasy, 1,5 ha łąki) o wartości ok. 100 tys. zł. Nie posiada on innego majątku, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Mieszka w domu należącym do córki.

W uzasadnieniu wniosku S.N. podniósł, iż z uwagi na trudną sytuację finansową nie jest w stanie pokryć wpisu od skargi w wysokości 25.838 zł. Obecnie utrzymuje się ze świadczenia rentowego, a ma na utrzymaniu pobierające naukę dzieci. Syn J. uczy się w 3 klasie Liceum Ogólnokształcącego w L, syn M w 1 klasie Szkoły Podstawowej w T, córka P studiuje na Uniwersytecie Medycznym we W, a syn K. jest tegorocznym maturzystą zamierzającym rozpocząć naukę na studiach. Na małoletnie dzieci otrzymuje zasiłek rodzinny w wysokości 466 zł miesięcznie. Skarżący podał, iż nie posiada obecnie żadnego majątku z powodu zapłacenia kary naliczonej przez US w wysokości ok. 6 milionów zł w latach 2013-2014. Stracił on cały majątek oraz firmę i nie miał możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Uległ też poważnemu wypadkowi w pracy, co dodatkowo przyczyniło się do jego niewypłacalności. Jego zobowiązania narastają i wynoszą około 300 tys. zł.

Odnosząc się do wezwania Referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że posiadane przez niego nieruchomości (użytki zielone i 1 ha sadu wiśniowego) w roku 2016 przyniosły pożytki w wysokości 5.000 zł. Kwota otrzymywanych dopłat unijnych wynosi 4.715,28 zł. Skarżący nie składał samodzielnie zeznania podatkowego za rok 2015, przychód z renty został rozliczony przez ZUS. Żona wnioskodawcy nie posiada żadnego majątku, źródłem jej utrzymania jest przyznany decyzją z dnia 30 września 2015 r. zasiłek rodziny. W roku 2015 A N osiągnęła dochód w wysokości 12.383,68 zł. Pełnoletnia córka skarżącego K. N osiąga przychody z prowadzonej działalności gospodarczej, a ich wysokość w 2015 r. wyniosła 546.655,76 zł, natomiast pełnoletni syn A N prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe ze swoją żoną. Skarżący posiada rachunek bankowy na który wpływa renta, lecz poza tym świadczeniem nie ma żadnych wpływów na konto. Z rachunku bankowego żony opłacany jest prąd w wysokości 84,60 zł. Miesięczne wydatki na wyżywienie, ubezpieczenie, telefon i edukację dzieci wynoszą 3.000 zł, a w ich ponoszeniu pomaga córka K. S N posiada samochód marki Citroem C3 rok produkcji 2005 oraz dwie zrobione przez niego przyczepy. Samochód Mercedes został sprzedany w 2013 r., lecz nie został wyrejestrowany. Wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru będzie płatne dopiero po zakończeniu sprawy z zasądzonych kosztów sądowych.

Do pisma z dnia 4 października 2016 r. skarżący załączył kopie następujących dokumentów: decyzji GOPS z dnia 30 września 2015 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, wyciągu z rachunku bankowego A N za okres od 1 lipca do 30 września 2016 r., zeznania PIT-36L K. N. za 2015 rok, potwierdzenia przelewu świadczenia rentowego za sierpień 2016 r., wyciągu z rachunku bankowego S. N. za okres od 1 czerwca do 4 października 2016 r., decyzji z dnia 25 stycznia 2016 r. o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2015 rok, zeznania PIT-36 A N za 2015 rok, zaświadczenia Starosty L z dnia 3 października 2016 r. o pojazdach zarejestrowanych na nazwisko skarżącego oraz faktury sprzedaży samochodu dostawczego Sprinter z dnia 28 listopada 2013 r.

Uzasadnienie prawne

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m.in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. sygn. II CZ 104/84). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie.

Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W niniejszej sprawie wysokość wpisu sądowego od skargi - jedynego na obecnym etapie postępowania elementu kosztów sądowych - wynosi 25.838 zł.

Mając na uwadze obecną sytuację finansową S. N należy stwierdzić, że uiszczenie kosztów sądowych w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Jak wynika bowiem z oświadczeń wnioskodawcy aktualnie źródłem dochodów skarżącego i jego rodziny jest niewysokie świadczenie rentowe (699,84 zł), prowadzone gospodarstwo rolne (5.000 zł + 4.715,28 zł) oraz zasiłek rodzinny na dzieci (za wrzesień 2016 r. 510 zł). Na utrzymaniu skarżącego pozostaje czworo dzieci. Uzyskiwane w miesiącu środki wykorzystywane są na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania członków rodziny. Wnioskodawca nie dysponuje zgromadzonymi oszczędnościami, ani cennymi przedmiotami, które mogłyby zostać spieniężone. Posiada zadłużenie w kwocie ok. 300 tys. zł, w ponoszeniu kosztów utrzymania rodziny pomocy udziela córka skarżącego, K, a rodzina korzysta z instytucjonalnej pomocy społecznej. W takiej sytuacji wygospodarowanie odpowiednich środków pieniężnych na opłacenie pełnej kwoty wpisu od złożonej skargi przekracza możliwości finansowe wnioskodawcy.

Należy jednak zaakcentować, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód, czy ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11, z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 953/14). W przedstawionych przez skarżącego okolicznościach stwierdzić należy, że jego obecna sytuacja materialna nie należy do skrajnie trudnych. S N ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiada majątek nieruchomy w postaci działki o powierzchni 2,5 ha, a jego córka uzyskuje znaczne przychody z prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto analiza przepływu środków finansowych na rachunku bankowym S N wskazuje, że skarżący (poza jednorazowym pobraniem z dniu 31 sierpnia 2016 r. kwoty 4.300 zł) nie dokonuje wypłat z tego rachunku, co oznaczać może, że dochody z innych źródeł wystarczają na opłacenie kosztów utrzymania rodziny. Na dzień 4 października 2016 r. kwota środków dostępnych na rachunku bankowym wyniosła 789,18 zł. W takiej sytuacji orzekający uznał, że skarżący, pomimo deklarowanej trudnej sytuacji finansowej, będzie w stanie partycypować w kosztach sądowych kwotą 700 zł. Powyższe rozstrzygnięcie stanowi wyraz racjonalnego miarkowania zdolności płatniczych strony w oparciu o przedstawione okoliczności faktyczne i jest znaczną pomocą finansową ze strony Skarbu Państwa. Kwota, która skarżący będzie miał opłacić stanowi bowiem zaledwie niewielki procent należnych w sprawie kosztów sądowych.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.