I SA/Kr 882/16 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2379767

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 października 2017 r. I SA/Kr 882/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 sierpnia 2017 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 czerwca 2016 r. nr (...) w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 22 lipca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła za pośrednictwem organu skarga M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 czerwca 2016 r. nr (...), w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r.

Skarżący złożył następnie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem (ur. w 1999 r.) oraz córką (ur. w 2004 r.).

Przebył on uraz wielonarządowy i operację przeszczepu układu kostnego.

Jeżeli chodzi o dochody rodziny, wnioskodawca otrzymuje od 2012 r. zasiłek chorobowy z ZUS. W miesiącu styczniu 2017 r. jego wysokość wyniosła 543,64 zł, a w miesiącu lutym 2017 r. - 747,13 zł. W 2016 r. dochód wnioskodawcy wyniósł 17.253,80 zł, a jego żony 34.561,02 zł. Żona wnioskodawcy zatrudniona jest z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 2.100 zł netto.

Miesięczne koszty utrzymania rodziny z kolei obejmują: media i koszty związane z utrzymaniem mieszkania - 385 zł, koszty artykułów spożywczych - 700 zł, koszty leków - 320 zł.

Wnioskodawca podał, że nie posiada oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł i ani on ani żona nie posiadają kont bankowych, lokat bankowych, czy jakichkolwiek samochodów. Nie są też właścicielami ani współwłaścicielami nieruchomości. Oświadczył również, że w chwili obecnej ani on, ani jego żona nie są udziałowcami, akcjonariuszami spółek prawa handlowego lub wspólnikami spółek prawa cywilnego. Wnioskodawca pełni natomiast funkcję prokurenta w spółce O. G. Sp. z o.o., jednakże nie osiąga z tego tytułu jakiegokolwiek wynagrodzenia, a jego żona nie pełni w chwili obecnej żadnej funkcji w organach spółek handlowych oraz cywilnych.

Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, gdyż w jego ocenie przedstawione przez wnioskodawcę dane, dotyczące jego sytuacji majątkowej są nieprawdziwe.

Wnioskodawca, wbrew swoim twierdzeniom, jest jedynym wspólnikiem Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Handlowo - Usługowego "P. - M." Sp. z o.o. w K. (KRS 595038) i posiada w nim 100 udziałów o wartości 50.000 zł. Jego żona, wbrew oświadczeniom wnioskodawcy, jest natomiast prezesem zarządu w tej spółce. Wnioskodawca podał również nieprawdę w zakresie posiadanych nieruchomości. Żona wnioskodawcy, wbrew jego twierdzeniom, jest bowiem właścicielką w 1/3 części nieruchomości położonej w K. o pow. 0,0429 ha, objętej księgą wieczystą nr Kr1P (...), a on sam jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości położonych w K. - P., objętych następującymi księgami wieczystymi: KR1P (...), KR1P (...), KR1P (...), KR1P (...), KR1P (...), KR1P (...).

Od powyższego postanowienia wnioskodawca złożył sprzeciw, w którym podtrzymał swoją argumentację wskazując, że na skutek przebytego wypadku przebywa na zwolnieniu lekarskim i nie posiada innych źródeł dochodów ani środków finansowych, które pozwalałyby mu na pokrycie wpisu. Wnioskodawca podtrzymał swoje twierdzenie, że nie jest właścicielem udziałów, jednakże nie należy utożsamiać faktu bycia udziałowcem z otrzymywaniem wynagrodzenia. Fakt, który nie generuje źródeł utrzymania jest irrelewantny dla niniejszego postępowania. Wnioskodawca zaznaczył też, że w innym postępowaniu został zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych. W jego opinii orzeczenie referendarza naruszyło jego prawo do sądu.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) - tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14.

Z art. 246 § 1 tej ustawy wynika natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.

Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09).

W świetle powyższego referendarz zasadnie uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie szczególnie podkreślić należy, że z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości-wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości orzekającego w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe.

Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego.

Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanego wniosku, zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy.

Słusznie referendarz zwrócił uwagę na podane przez wnioskodawcę nieprawdziwe informacje dotyczące jego sytuacji majątkowej. Wnioskodawca stwierdził, że nie posiada udziałów w spółkach handlowych, podczas gdy dane Krajowego Rejestru Sądowego mówią, że jest posiadaczem 100 udziałów w spółce "P. - M.", w której również jego żona, zgodnie z KRS, pełni funkcję prezesa zarządu, który to fakt wnioskodawca również zataił twierdząc, że żona nie pełni żadnych funkcji w organach spółek handlowych.

Ponadto wnioskodawca oświadczył, że ani on, ani jego żona nie posiadają żadnych nieruchomości. Tymczasem żona wnioskodawcy jest właścicielką w 1/3 części nieruchomości położonej w K. o pow. 0,0429 ha, a on sam jest użytkownikiem wieczystym trzech nieruchomości położonych w K.

W sprzeciwie wnioskodawca nie odniósł się do kwestii posiadanych nieruchomości, podtrzymał natomiast nieprawdziwe informacje dotyczące posiadanych przez siebie udziałów twierdząc, że nie jest ich właścicielem, podczas gdy z danych Krajowego Rejestru Sądowego, korzystających z domniemania prawdziwości, jednoznacznie wynika przeciwny wniosek. Jednocześnie wnioskodawca, popadając w wewnętrzną sprzeczność, oświadczył, że fakt posiadania przez niego udziałów nie stanowi dla niego źródła dochodów. W tym miejscu podkreślić należy, że choć z faktu posiadania udziałów w spółce prawa handlowego nie wynika uprawnienie do pobierania wynagrodzenia, fakt ten wpływa wszelako na obraz sytuacji majątkowej wspólnika. Z posiadaniem udziałów wiąże się przecież uprawnienie do otrzymania dywidendy, a nawet jeżeli ta nie jest wypłacana, udziały stanowią realne prawo majątkowe, które wpływa na sytuację finansową ich właściciela.

Wnioskodawca, podając nieprawdziwe informacje podważył tym samym wiarygodność swojego oświadczenia majątkowego, sprawiając, że Sąd nie był w stanie oprzeć na nim swoich ustaleń. Należy ponadto zaznaczyć, że jest to już kolejny wniosek skarżącego w przedmiocie przyznania mu prawa pomocy. Także poprzednio oddalono jego wniosek ze względu na podanie nieprawdziwych danych, wnioskodawca znał zatem konsekwencje takiego postępowania.

Reasumując Sąd stwierdza, że przedstawione przez skarżącego informacje nie pozwoliły na pełne zobrazowanie jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji dokonanie oceny zasadności wniosku o udzielenie prawa pomocy. Dlatego też należało przyjąć, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika we własnym zakresie. W związku z tym jego wniosek słusznie został oddalony na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.