Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1299353

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 25 marca 2013 r.
I SA/Kr 862/12
Uchylanie się od przekazania zajętej wierzytelności.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Nina Półtorak.

Sędziowie WSA: Jarosław Wiśniewski (spr.), Bogusław Wolas.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2013 r., sprawy ze skargi W.S., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 30 marca 2012 r. Nr (...), w przedmiocie obciążenia dłużnika zajętej wierzytelności kwotą wynikającą z zajęcia - skargę oddala.

Uzasadnienie faktyczne

Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził egzekucję do majątku M.W., w toku której dokonano zajęcia wierzytelności pieniężnej zobowiązanego w firmie S" W.S.na kwotę 131.834,46 zł. W związku z brakiem odpowiedzi na powyższe zajęcie, Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia 4 marca 2011 r. nr (...) skierował do W.S. ponaglenie. Ponieważ dłużnik zajętej wierzytelności uchylał się od realizacji zajęcia, organ egzekucyjny przeprowadził w dniu 24 października 2011 r. w siedzibie dłużnika zajętej wierzytelności kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, podczas której W.S.uznał zajętą wierzytelność zobowiązanego, co zostało potwierdzone w protokole z przeprowadzonej kontroli w dniu 24 października 2011 r. Ponadto ustalono, że wierzytelność zobowiązanego wobec W.S.wynika z faktury VAT nr 16/12/2009, która opiewała na kwotę 189.100,00 zł.

Strona w oświadczeniach z dnia 22 grudnia 2011 r. i z dnia 9 stycznia 2012 r. odwołała swoje oświadczenie o uznaniu wierzytelności informując, że zostało złożone pod wpływem błędu. Nie wyjaśniła natomiast na jakiej podstawie zmieniła zdanie, skoro z powyższego dokumentu można wnioskować o istnieniu takiej wierzytelności.

Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu 26 stycznia 2012 r. wydał postanowienie, w którym obciążył firmę "S" W.S.kwotą wynikającą z zajęcia nr (...). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny stwierdził, że z protokołu z dnia 24 października 2011 r. wynika, że W.S.był dłużnikiem zajętej wierzytelności, bowiem w czasie skierowania zawiadomienia o zajęciu wierzytelności posiadał zobowiązania wobec M.W. i nie wywiązał się z ciążącego na Nim obowiązku, tzn. nie przekazał zajętej kwoty na poczet zajęcia egzekucyjnego. A zatem Naczelnik Urzędu Skarbowego powinien obciążyć firmę "S" W.S. żądaną kwotą.

Na powyższe postanowienie W.S. złożył zażalenie, podnosząc w nim, że brak jest podstaw do twierdzenia o uznaniu zajętej wierzytelności skoro skutecznie uchylił się od skutków prawnych tego oświadczenia woli.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 30 marca 2012 r. nr (...) utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na art. 71a § 1 ustawyz 16 czerwca 1960 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) powoływana dalej jako u.p.e.a., w myśl którego organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Jeżeli w wyniku takiej kontroli zostanie stwierdzone, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty (art. 71a § 9 ww. ustawy). Przedmiotowe postanowienie jest podstawą wystawienia tytułu wykonawczego (art. 71b zd. 2 ww. ustawy). Pracownicy organu egzekucyjnego w dniu 24 października 2011 r. przeprowadzili w siedzibie dłużnika zajętej wierzytelności kontrolę, podczas której W.S.uznał zajętą wierzytelność zobowiązanego, co zostało potwierdzone w protokole z przeprowadzonej kontroli z tego samego dnia. Ponadto wierzytelność zobowiązanego wobec W.S.wynika z faktury VAT nr 16/12/2009, która opiewała na kwotę 189.100,00 zł. Strona w oświadczeniach z dnia 22 grudnia 2011 r. i z dnia 9 stycznia 2012 r. odwołujących uznanie wierzytelności zobowiązanego wynikającej z ww. faktury, nie wyjaśniła na jakiej podstawie zmieniła zdanie, skoro z powyższego dokumentu można wnioskować o istnieniu takiej wierzytelności. A zatem w sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania, organ egzekucyjny przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie naruszył obowiązującego prawa ustalając fakt bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności w oparciu o zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy.

Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że zastosowanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności zobowiązanego w firmie "S" W.S.wynikało z powziętej informacji o występowaniu takiej wierzytelności zobowiązanego. Dłużnik zajętej wierzytelności mógł nie uznać tej wierzytelności, kierując do organu egzekucyjnego pismo o odpowiedniej treści. Mimo odebrania zawiadomienia o zajęciu z dnia 31 stycznia 2011 r. nr (...) przez pracownika firmy "S" W.S.oraz wysłanego do firmy ponaglenia, odebranego osobiście przez W.S.w dniu 21 marca 2011 r., pismo dłużnika nie uznające przedmiotowej wierzytelności nie wpłynęło do organu egzekucyjnego w terminie wskazanym w art. 89 § 3 pkt 1 lit. a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tak niefrasobliwe podejście dłużnika zajętej wierzytelności do obowiązku nałożonego przez art. 89 § 3 pkt 1 lit. a u.p.e.a, stanowiło, zgodnie z poglądem zaprezentowanym w orzecznictwie sądowo-administracyjnym (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 lipca 2005 r. sygn. akt I SA/G1 1813/04) wystarczającą podstawę dla organu egzekucyjnego do traktowania takiej wierzytelności jako uznanej przez dłużnika.

Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, iż nie ulega wątpliwości, że organ egzekucyjny próbował uzyskać od dłużnika zajętej wierzytelności informację, czy uznaje wierzytelność zobowiązanego. Temu celowi służyło doręczenie w dniu 9 lutego 2011 r. zawiadomienia o zajęciu oraz ponaglenie. Natomiast odmowa uznania wierzytelności sporządzona przez Stronę w dniu 22 grudnia 2011 r. i powtórzona w dniu 7 stycznia 2012 r. były niewiarygodne, bowiem podczas kontroli organ egzekucyjny stwierdził istnienie faktury VAT nr 16/12/2009, z której; wynikało, że W.S.jest dłużnikiem M.W. A zatem z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny w trakcie postępowania kierował się zasadą przestrzegania praworządności (art. 7 k.p.a.) i zasadą zaufania obywateli do organów administracji publicznej (art. 8; k.p.a.).

Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie art. 89 § 3 pkt 1 lit. a, art. 71a § 9 oraz art. 71b u.p.e.a oraz art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. oraz naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 88 § 1 k.c.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zgodnie z art. 89 § 3 u.p.e.a., aby uznać wierzytelność należy złożyć oświadczenie. Brak takiego oświadczenia należy traktować jako odmowę uznania wierzytelności. Skarżący odwołał swoje wcześniejsze oświadczenie a zatem brak jest podstaw do twierdzenia, że nastąpiło uznanie wierzytelności. Gdyby intencja ustawodawcy była inna to redakcja art. 89 § 3 pkt 1 lit.a u.p.e.a. musiałaby przybrać formę zaprzeczenia.

Z kolei brak rozpatrzenia przez organy rzekomo niewiarygodnych oświadczeń skarżącego o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia z 24 października 2011 r. stanowi naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. W ocenie skarżącego uznanie tychże odwołań jako niewiarygodnych nie ma znaczenia dla skuteczności oświadczenia o odwołaniu wcześniejszego oświadczenia, albowiem dla skuteczności tego oświadczenia nie jest wymaganie wskazanie szczególnej "podstawy".

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Uzasadnienie prawne

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stwierdzić należy, iż wbrew zarzutom skargi postanowienie nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

Istota sporu w niniejszej sprawie ogniskuje się wokół skuteczności odwołania skutków prawnych oświadczenia woli złożonego na etapie postępowania egzekucyjnego. Skarżący w trakcie toczącego sie postępowania egzekucyjnego uznał zajętą wierzytelność, a następnie dwukrotnie złożył przed organem oświadczenie, w którym uchylał się od skutków prawnych ww. oświadczenia wyjaśniając, że dział pod wpływem istotnego błędu co do treści czynności prawnej. Nie wyjaśnił natomiast na czym błąd ten polegał ograniczając się jedynie do lakonicznego oświadczenia. W ocenie skarżącego działanie takie jest uzasadnione treścią art. 88 § 1 k.c., który dla skuteczności oświadczenia wymaga jedynie złożenia takiego oświadczenia.

Ze stanowiskiem tym nie można się jednak zgodzić.

Przepis art. 89 u.p.e.a. dotyczy sytuacji gdy konkretny podmiot (określony jako zobowiązany) jest dłużnikiem wobec urzędu skarbowego i jednocześnie jest wierzycielem w stosunku do innego podmiotu (określonego jako dłużnik zobowiązany). W takiej sytuacji organ egzekucyjny przesyła dłużnikowi zobowiązanemu zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego wraz z wezwaniem aby należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu a nie zobowiązanemu. Jednocześnie dłużnik zajętej wierzytelności ma obowiązek złożyć w terminie 7 dni oświadczenie, czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego - art. 89 § 3 u.p.e.a. Z tym, że termin 7-dniowy do jego złożenia nie ma charakteru zawitego co oznacza, że oświadczenie dłużnika zajętej wierzytelności złożone po tym terminie zachowuje swoją skuteczności. Ponadto brak takiego oświadczenia lub złożenia nienależytego oświadczenia ma ten skutek, że okoliczności faktyczne, co do których oświadczenie takie miało być złożone mogą zostać potraktowane jako ich przyznanie co wynika ze szczególnego charakteru postępowania egzekucyjnego oraz z obowiązku informacyjnego jaki ciąży na dłużniku zajętej wierzytelności. Oświadczenie takie powinien bowiem złożyć każdy dłużnik zajętej wierzytelności w tym wierzytelności pieniężnej. Dlatego też milczenie może być uznane za przejaw oświadczenia woli wyrażającego zgodę (akceptację) ale tylko w takiej sytuacji, w której osoba nie zaprzeczająca mogła i powinna była zająć merytoryczne stanowisko w danej kwestii. Tak też było w niniejszej sprawie. Mimo obowiązku złożenia stosownego oświadczenia oraz ponaglenia ze strony organu, W.S. w trakcie postępowania nie podważał faktu, że zobowiązanemu przysługują przedmiotowe wierzytelności pieniężne, więcej w trakcie czynności kontrolnych prowadzonych w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. w sposób jednoznaczny uznał zajętą wierzytelność zobowiązanego i wyjaśnił jej podstawy. Uznanie zajętej wierzytelności w takiej formie oznacza, że nie ma żadnych wątpliwości co do prowadzonej egzekucji i podejmowanych przez organ egzekucyjny kroków. Okoliczności tej nie mogą zmienić późniejsze oświadczenia skarżącego o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego w dniu 24 października 2011 r. Tym samym uznać należy za bezzasadny zarzut naruszenia art. 88 § 1 k.c. albowiem trzeba wyjaśnić, że przepis ten dotyczy tylko oświadczeń składanych innej osobie w dziedzinie stosunków regulowanych przez prawo cywilne (art. 1 k.c.), nie dotyczy natomiast wadliwości czynności podejmowanych przez stronę na płaszczyźnie publicznoprawnej, a w szczególności oświadczeń składanych organom państwa na ich żądanie, w ramach obowiązujących procedur (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 11 grudnia 1998 r. II CK V 92/98 niepublikowane, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1582/05, LEX nr 187385).

Oczywiście nie można wykluczyć sytuacji, w której dłużnik zajętej wierzytelności składając oświadczenie o uznaniu zajętej wierzytelności działa pod wpływem błędu czy też groźby bezprawnej i jego oświadczenie nie ma uzasadnienia w istniejącym stanie faktycznym. W takiej sytuacji kwestia ta powinna być wyjaśniona w trybie postępowania administracyjnego z zachowaniem zasad tego postępowania, oczywiście z uwzględnieniem oświadczenia woli skarżącego, ale jako jednego z dowodów postępowania podlegającego ocenie. W oparciu o procedury administracyjne dłużnik nie może ograniczyć się tylko do złożenia oświadczenia, ale musi wykazać, że rzeczywiście był pod wpływem błędu co do istnienia zobowiązania względem zobowiązanego.

Mając na uwadze powyższe zasady organy prawidłowo oceniły wartość dowodową tych oświadczeń albowiem istnienie wierzytelności potwierdzone zostało fakturą, a skarżący nie zaprzeczył, że nie jest dłużnikiem M.W. jak również tej okoliczności nie wykazał.

Dlatego też, sprzeczne z celem postępowania egzekucyjnego byłoby uniemożliwienie dalszego działania organu egzekucyjnego w sytuacji, w której odpowiadając na wezwanie w omawianym trybie, dłużnik oświadczy, że nie uznaje zajętej wierzytelności, mimo że w innej sytuacji takie oświadczenie złożył. Jeżeli więc w sprawie z innych dowodów jednoznacznie wynika, że zajęta w trybie art. 89 u.p.e.a. wierzytelność została przez dłużnika uznana i że jest wykonalna, brak odpowiedzi dłużnika na wezwanie w trybie art. 89 § 3 u.p.e.a. bądź złożenie oświadczenia sprzecznego z wcześniejszym uznaniem nie stanowi przeszkody do stosowania przez organ egzekucyjny wobec bezpodstawnie uchylającego się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności lub jego części środków trybu, o którym mowa w art. 71b u.p.e.a. (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 lipca 2005 r., I SA/Gl 1813/04, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Z tych przyczyn zarzuty skargi odwołujące się do nieważności oświadczenia woli o uznaniu wierzytelności złożonego przez skarżącego pod wpływem błędu są nieuzasadnione.

Podobnie należało ocenić zarzuty dotyczące naruszenia przez organ przepisów prawa procesowego.

Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski należy powiedzieć, iż brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.