Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 749276

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 15 września 2010 r.
I SA/Kr 666/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Piotr Głowacki.

Sędziowie: Agnieszka Jakimowicz, Ewa Michna Grażyna Firek (spr.).

Uzasadnienie faktyczne

Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzjami z 30 października 2009 r., znak (... ) określił wysokość zobowiązania podatkowego "I" Sp. z o.o. z siedzibą w K. w podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu zmian umowy pożyczki zawartych pomiędzy "I" Sp. z o.o. a jej udziałowcem "F" S. A.

Od powyższych decyzji odwołania w imieniu "I" Sp. z o.o. z siedzibą w K. wniosła doradca podatkowy J. P.

Postanowieniami z 16 lutego 2010 r., znak (...) Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził niedopuszczalność odwołań "I" Sp. z o.o. w K. od powyższych decyzji, wskazując jako podstawę prawną art. 228 § 1 pkt 1 o.p.

Organ odwoławczy wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego, w wyniku wniesionych przez podatnika wniosków o stwierdzenie nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu czterech umów pożyczek, zawartych pomiędzy spółką a jej udziałowcem. Postanowienie o wszczęciu postępowania doręczono doradcy podatkowemu - J.P. Następnie organ pierwszej instancji wydał cztery decyzje.

Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił następnie, że wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia wymaga uprzedniego skutecznego doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania. Zgodnie z art. 165 § 1 o.p., postępowanie podatkowe wszczyna się na wniosek strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania z urzędu jest dzień doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania (art. 165 § 4 o.p.). Z akt wynika, że postanowienie zostało doręczone J.P. natomiast nie doręczono go skutecznie stronie. Postępowanie o stwierdzenie nadpłaty było postępowaniem wszczętym na wniosek strony. Natomiast postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych jest odrębnym postępowaniem, wszczętym z urzędu przez organ podatkowy. Dyrektor Izby Skarbowej zaznaczył, że co prawda w aktach znajduje się pełnomocnictwo z 5 sierpnia 2009 r., przedłożone w organie pierwszej instancji, ale dotyczy ono reprezentowania spółki w sprawach związanych z wystąpieniem o stwierdzenie nadpłaty, w związku z zawarciem umowy pożyczki.

Z powyższymi postanowieniami nie zgodziła się "I" Sp. z o.o. z siedzibą w K., wnosząc w terminie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (zarejestrowane pod sygnaturami akt I SA/Kr 666/10 - I SA/Kr 669/10). Domagała się uchylenia zaskarżonych orzeczeń i zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

Strona skarżąca podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności wskazała, iż naruszone zostały art. 136 i art. 145 § 2 o.p. poprzez uznanie, że organ pierwszej instancji powinien był doręczyć postanowienie o wszczęciu postępowania i decyzje spółce, a nie jej pełnomocnikowi, oraz że udzielone temu pełnomocnikowi umocowanie nie obejmowało prawa do reprezentacji spółki w postępowaniu w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego. Nadto "I" Sp. z o.o. zwróciła uwagę na naruszenie art. 121 § 1 i § 2 o.p., tj. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów i zasady informowania, w związku z wydaniem postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania z uwagi na brak upoważnienia pełnomocnika do reprezentacji spółki, mimo że w toku postępowania nie kwestionowano zakresu udzielonego pełnomocnictwa. Zdaniem strony skarżącej naruszone zostały także art. 247 § 1 pkt 2 w zw. z art. 248 § 1 o.p. przez zakończenie spraw postanowieniami o niedopuszczalności odwołania zamiast decyzji, stwierdzającej nieważność decyzji organu pierwszej instancji, jak również art. 124 o.p. przez lakoniczne uzasadnienie wydanych postanowień i niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ odwoławczy przy załatwieniu sprawy.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniami, wydanymi na rozprawie w dniu 15 września 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowił połączyć sprawy o sygnaturach akt I SA/Kr 666/10 do I SA/Kr 669/10 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić je pod sygnaturą akt I SA/Kr 666/10.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga okazała się częściowo uzasadniona.

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.- dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzeniem jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Powodem uchylenia decyzji bądź postanowienia jest naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Podstawą prawną zaskarżonych rozstrzygnięć był art. 228 § 1 pkt 1 o.p., nakazujący organowi odwoławczemu stwierdzenie w formie postanowienia niedopuszczalności odwołania, zaś podstawą faktyczną - stwierdzenie, że postanowienia o wszczęciu postępowania, a następnie decyzje nie zostały stronie doręczone. Tę konkluzję organ odwoławczy oparł na treści art. 145 § 1 i § 2 o.p., nakazujących doręczać pisma stronie, a jeżeli ustanowiła ona pełnomocnika - temu pełnomocnikowi. Sąd zauważa na wstępie, że wbrew twierdzeniom strony skarżącej stwierdzenie nieprawidłowości w doręczeniu postanowienia o wszczęciu postępowania i decyzji było uzasadnione, z uwagi na zakres umocowania, w ogóle nie obejmujący reprezentowania strony w sprawie o określenie wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych. Pełnomocnictwo, udzielone J. P. przez "I" Sp. z o.o. (k. 29 akt administracyjnych) wyraźnie wskazuje na umocowanie jej do działania w sprawach związanych z wystąpieniem o stwierdzenie nadpłaty podatku i o zwrot tej nadpłaty, a także składania odwołań, skarg, skarg kasacyjnych. Jest to zatem pełnomocnictwo do konkretnego rodzaju spraw, w zakresie których reprezentacja spółki w postępowaniu o ustalenie wysokości zobowiązania podatkowego - odrębnego przecież od postępowania w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty podatku - w żaden sposób się nie mieści. Rację miał zatem organ odwoławczy wywodząc, że doradca podatkowy J. P. nie była umocowana do działania imieniem strony skarżącej w postępowaniu, wszczętym z urzędu w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego, a co za tym idzie - nie należało doręczać jej postanowień o jego wszczęciu oraz decyzji, załatwiających sprawy co do istoty.

Niemniej wniosek, jakoby w ogóle nie doszło do wszczęcia takiego postępowania oraz wydanych w jego ramach decyzji, jest zbyt daleko idący i zdaniem Sądu nieuprawniony. W orzecznictwie sądów administracyjnych słusznie podkreśla się, że należy odróżnić brak doręczenia od doręczenia wprawdzie wadliwego, ale ostatecznie dokonanego (por. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 3 czerwca 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 378/08, Lex Omega nr 477505), w szczególności wtedy, gdy odwołanie w terminie składa osoba, której decyzję należało doręczyć - oznacza to przecież, ze decyzja do tej osoby dotarła w terminie. Decyzja została zatem doręczona, mimo naruszenia art. 145 § 2 o.p. Podobnie w orzecznictwie oceniony został problem sytuacji odwrotnej, kiedy strona ustanowiła pełnomocnika w sposób skuteczny i z odpowiednim zakresem umocowania, a doręczenie zostało dokonano z jego pominięciem. Również wówczas przyjmuje się, że doręczenie, aczkolwiek z oczywistym naruszeniem art. 145 § 2 o.p., nastąpiło (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 283/07, Lex Omega nr 488005).

W ocenie Sądu jest zatem oczywiste, że postępowanie w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych wobec "I" Sp. z o.o. w K. zostało skutecznie wszczęte, zaś decyzje, wydane odrębnie w związku z czterema umowami pożyczek, zostały stronie doręczone (aczkolwiek z pewnymi uchybieniami) i weszły w związku z tym do obrotu prawnego. Nie można zatem twierdzić, iż wniesione odwołania były niedopuszczalne z tego powodu, iż przedłożono je w postępowaniach nie wszczętych skutecznie czy też w takich, gdzie decyzja organu pierwszej instancji nie została doręczona stronie.

Nadto należy zwrócić uwagę na zakres umocowania doradcy podatkowego J. P. w niniejszej sprawie. Jak już wyżej wskazano, pierwotnie była ona upoważniona do reprezentacji strony skarżącej tylko i wyłącznie w sprawach o stwierdzenie nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych. Natomiast - czego Dyrektor Izby Skarbowej wyraźnie nie dostrzegł - "I" Sp. z o.o. rozszerzyło jej zakres umocowania jeszcze w toku postępowania przed organami podatkowymi. Z dokumentu, noszącego datę 11 stycznia 2010 (k. 142 akt podatkowych), przedłożonego organowi odwoławczemu 28 stycznia 2010 r. wynika, że doradca podatkowy J. P. jest umocowana do reprezentacji spółki również w zakresie stwierdzenia podatku. Co istotniejsze, strona skarżąca w tym samym dokumencie wyraźnie potwierdza czynności wykonane przez J.P. w "ww. sprawach" (zatem również dotyczących "stwierdzenia" podatku), w szczególności zaś potwierdza, że miała prawo do złożenia w imieniu spółki odwołań od decyzji, wydanych przez Urząd Skarbowy (tj. jego Naczelnika - przyp. Sądu). Organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do tego dokumentu, tymczasem - w świetle tego, co wskazano już powyżej - z jego treści wypływają dwa ważne wnioski. Po pierwsze - strona skarżąca, znając najwyraźniej przebieg postępowania w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego - potwierdza czynności zdziałane w jego toku przez J.P., a zatem w szczególności odbiór przez nią postanowienia o wszczęciu postępowania oraz decyzji organu pierwszej instancji. Po drugie zaś - z tak określonego pełnomocnictwa wynika, iż J. P. była umocowana do działania imieniem strony skarżącej w postępowaniu odwoławczym.

Z powyższego wynika, że postanowienia o wszczęciu postępowania oraz decyzje organu pierwszej instancji zostały doręczone w wadliwy, ale jednak skuteczny sposób. Zatem stwierdzenie niedopuszczalności odwołań, uzasadnione tym, że postanowienia o wszczęciu postępowania nie zostały doręczone, a zatem - iż postępowania te nie zostały w ogóle wszczęte, stanowi naruszenie art. 228 § 1 pkt 1 o.p., ewidentnie rzutujące na treść zaskarżonych aktów administracyjnych. Z tego powodu Sąd uchylił zaskarżone postanowienia.

Wskutek niniejszego wyroku organ drugiej instancji będzie zobowiązany do załatwienia wniesionych odwołań, przyjmując, iż decyzje, którego one dotyczą, funkcjonują w obrocie prawnym jako skutecznie doręczona i wydane we wszczętym postępowaniu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd w punkcie I. wyroku uchylił zaskarżone postanowienie, za podstawę przyjmując art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II., biorąc za podstawę art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.