Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 749265

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 9 grudnia 2010 r.
I SA/Kr 501/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Maja Chodacka.

Sędziowie: Stanisław Grzeszek, Urszula Zięba (spr.).

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 23 września 2009 r. nr (...) Burmistrz Gminy K. nałożył na "T" S.A. karę porządkową w wysokości 2.600,00 zł wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 262 § 1 pkt 2 i § 5 oraz art. 216 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity - Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.).

W uzasadnieniu wyjaśniono, iż wezwaniem z dnia 17 czerwca 2009 r., doręczonym pełnomocnikowi, doradcy podatkowemu A.C. w dniu 23 czerwca 2009 r., organ podatkowy, działając na podstawie art. 155 § 1, art. 180 § 1, art. 189 § 1 Ordynacji podatkowej, wezwał ""T" S.A. jako podatnika podatku od nieruchomości do złożenia pisemnych wyjaśnień w sprawie wartości linii kablowych, położonych w kanalizacji kablowej, usytuowanych na terenie gminy K. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik wskazał, iż podatnik podatku od nieruchomości nie ma obowiązki przedstawiania dodatkowych dokumentów dotyczących deklarowanych przedmiotów opodatkowania, a zgodnie z treścią art. 122 w związku z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej obowiązek zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ciąży na organie podatkowym, nie zaś podatniku.

Wobec powyższego uznając, że podatnik nie zastosował się do wezwania organu podatkowego, a ustalenie tych faktów ma istotne znaczenie dla toczącego się postępowania w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2008 r. za bezzasadną odmowę złożenia wyjaśnień ukarano podatnika przedmiotową karą porządkową.

W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik podatnika zażądał uchylenia opisanego postanowienia. W ocenie żalącego się nieudzielenie żądanych przez organ informacji nie stanowi żadnego z wymienionych w art. 262 § l Ordynacji podatkowej zdarzeń warunkujących nałożenie kary porządkowej. W szczególności nie stanowi czynu, o którym mowa w art. 262 § l pkt 2 Ordynacji podatkowej, zaś wyliczenie zawarte we wspomnianej jednostce redakcyjnej ma charakter wyczerpujący.

Pełnomocnik zwrócił uwagę, iż udzielenie wyjaśnień jest środkiem wynikającym z przepisu art. 155 Ordynacji podatkowej, który nie normuje postępowania dowodowego, gdyż to znalazło swe normatywne odzwierciedlenie w art. 180-200 Ordynacji podatkowej. Wyjaśnienia podatnika w trybie art. 155 Ordynacji podatkowej nie są zatem dowodem w postępowaniu podatkowym. Tym bardziej wyjaśnienia te nie mogą zastąpić ustalenia stanu faktycznego, gdyż ten element stosowania prawa podatkowego jest wyłączną kompetencją organu podatkowego. Wezwanie do udzielenia wyjaśnień w rozumieniu art. 155 Ordynacji podatkowej to jedynie wezwanie do wyjaśnienia niektórych kwestii z powodu powstałych u organu podatkowego wątpliwości. Nie może zatem w ten sposób ustalać wartości sieci telekomunikacyjnych.

Zdaniem pełnomocnika, odmowa udzielenia informacji nie była również "bezzasadna". Ustalenie stanu faktycznego sprawy jest zatem wyłączną kompetencją organu podatkowego. Organ podatkowy nie może żądać, aby w tej kompetencji zastąpił go san podatnik (strona postępowania podatkowego). Obowiązek ten ma być bezzasadny również z tego powodu, że wszelkie obowiązki podatnika podatku od nieruchomości w zakresie deklarowania podatku określone zostały w art. 6 ust. 9 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity - Dz. U. z 2006, nr 121, poz. 844 ze zm.).

Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2009 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podkreślono, iż zachowanie Spółki w trakcie postępowania, polegające na uchylaniu się od udzielenia żądanych informacji wpływa niekorzystnie na tok postępowania podatkowego, powodując jego przedłużenie, a nawet uniemożliwienie jego zakończenia. Z uwagi na znaczenie tych czynności dla zapewnienia prawidłowego przebiegu postępowania, w szczególności dla realizacji zasad szybkości, niewykonanie obowiązku może być związane z nałożeniem kary porządkowej, która może być zastosowana w stosunku do osoby, która uchyla się od zadośćuczynienia wezwaniu (art. 262 Ordynacji podatkowej).

W ocenie organu odwoławczego nie można uznać, że odmienne stanowisko Spółki w kwestii opodatkowania podatkiem o nieruchomości linii kablowych położonych w kanalizacji kablowej uprawniało ją do niezastosowania się do wezwania organu podatkowego i nieudzielania żądanych przez organ wyjaśnień.

Zwrócono również uwagę, iż ilekroć organ kieruje do strony wezwanie w toku postępowania na podstawie art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej, to pośrednio uznaje, że udział ten jest niezbędny dla prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. W związku z tym wskazano, iż art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej pozostaje w zgodzie z art. 122 Ordynacji podatkowej stanowiącym, że organ podatkowy ma obowiązek podejmowania wszystkich czynności procesowych, które są niezbędne do wyjaśnienia sprawy i jej załatwienia, albowiem granicę swobody organu w stosowaniu tego unormowania wyznacza wymaganie "niezbędności" udziału strony czynnościach.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze pełnomocnik podatnika zażądał uchylenia postanowienia SKO z dnia 31 grudnia 2009 r. oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. Uzupełniając zarzuty sformułowane już uprzednio w zażaleniu, w uzasadnieniu skargi wytknięto organom podatkowym, iż postanowienie o wszczęciu postępowania doręczone zostało na adres, który nie jest adresem siedziby podatnika. Za skuteczne doręczenie postanowienia o wszczęciu postępowania z urzędu nie może zostać uznane doręczenie tego postanowienia pełnomocnikowi. Skoro w momencie wydania postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego nie było w aktach sprawy pełnomocnictwa, które załączyłby pełnomocnik, to nie można przyjąć, że został on ustanowiony w tym postępowaniu, a zatem doręczenie postanowienia wszczęciu postępowania podatkowego na adres pełnomocnika nie może zostać uznane za doręczenie skuteczne.

W dalszej kolejności podniesiono, iż wezwanie Burmistrza Gminy K. nie zawierało wszystkich elementów prawidłowego wezwania, o których mowa w art. 159 § l Ordynacji podatkowej. W wezwaniu określono, że osobą wzywaną jest pełnomocnik "T" S.A., jednak kara została nałożona na stronę postępowania, czyli "T" S.A.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniosło o oddalenie skargi. Ustosunkowując się do zarzutów skargi wskazano, iż doradca podatkowy - A. C. w dacie wszczęcia przez organ pierwszej instancji postępowania podatkowego był pełnomocnikiem Spółki, co potwierdza dołączone do akt sprawy pełnomocnictwo z dnia 25 stycznia 2008 r. oraz pismo dnia 23 września 2008 r. informujące o zmianie adresu do doręczeń. Zwrócono przy tym uwagę, iż zakres przedmiotowego pełnomocnictwa jest bardzo szeroki i obejmuje upoważnienie do reprezentowania podatnika przed organami podatkowymi w sprawach z zakresu podatku od nieruchomości.

Odnosząc się do kwestii adresata wezwania wyjaśniono zaś, iż jeżeli strona działa przez pełnomocnika, pełnomocnik powinien być zawiadomiony o wszystkich czynnościach i wzywany do udziału w nich, co zapewnia prawidłowy udział strony w postępowaniu. Ustanowienie pełnomocnika zobowiązuje organ podatkowy do doręczania jemu pism kierowanych do strony. Przedmiotem pełnomocnictwa są "działania" strony w postępowaniu podatkowym. Działania te obejmują zarówno czynności procesowe strony, jak i oświadczenia wiedzy oraz czynności techniczne. Każda czynność pełnomocnika w postępowaniu wywołuje, w chwili jej dokonania lub zaniechania, bezpośrednie i natychmiastowe wiążące skutki dla mocodawcy.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Skarga zasługuje na uwzględnienie, zachodzą bowiem podstawy do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie wraz z postanowieniem organu I instancji nie odpowiadają przepisom prawa.

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Przedmiotem badania Sądu było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza Krzeszowic wydane na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2005 nr 8 poz. 60 ze zm.) w stosunku do "T. P." S.A., reprezentowanej przez pełnomocnika doradcę podatkowego A. C.

Postanowienie powyższe wydane zostało w trybie przepisów Rozdziału 22 Działu IV Ordynacji podatkowej - Kary porządkowe, na tle wyżej przedstawionego, wynikającego z akt, stanu faktycznego.

W rozpoznawanej sprawie wydanie zaskarżonych postanowień nastąpiło w toku postępowania w sprawie podatku od nieruchomości za 2008 r. Analizując zasadność zarzutu skargi w przedmiocie bezpodstawnego dokonywania doręczeń w sprawie pełnomocnikowi doradcy podatkowemu A. C. Sąd poddał badaniu przedstawione akta postępowania, zażądał stosownych wyjaśnień od organu a następnie w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. uzupełniająco dopuścił dowód z kompletnych akt postępowania w sprawie podatku od nieruchomości za 2008 r. Wynikiem poczynionych ustaleń było stwierdzenie, że w toku opisanego postępowania doradca podatkowy A. C. ani też inny pełnomocnik nie złożyli do akt sprawy pełnomocnictwa do działania za podatnika, "T" S.A. w W. Wskazany doradca podatkowy działał w istocie za stronę, odbierał bez protestów wszelką korespondencję, składał pisma procesowe i środki odwoławcze, poinformował nawet o brzmieniu swego aktualnego adresu, jednakże nigdy dokumentu pełnomocnictwa nie złożył, ani też nie został o nie wezwany.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy twierdził, iż rzeczony doradca podatkowy był pełnomocnikiem Spółki, co potwierdzało dołączone do akt sprawy pełnomocnictwo z dnia 25 stycznia 2008 r. oraz pismo dnia 23 września 2008 r. informujące o zmianie adresu do doręczeń. Zwracał przy tym uwagę, iż zakres przedmiotowego pełnomocnictwa jest bardzo szeroki i obejmuje upoważnienie do reprezentowania podatnika przed organami podatkowymi w sprawach z zakresu podatku od nieruchomości. Przeprowadzone przez Sąd postępowanie uzupełniające wykazało jednak, iż pełnomocnictwa na które się powołano zostały złożone w sprawie podatku od nieruchomości za 2007 r., a zatem skutki jego udzielenia nie mogły zostać dowolnie przeniesione przez organ na inne postępowania, w których dokumentu nie złożono.

Zgodnie bowiem z treścią art. 137 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm.) zwanej dalej "O.p.", pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone ustnie do protokołu. W tym pierwszym przypadku, pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (§ 3). Z treści powołanego przepisu wyprowadzić należy wniosek, iż pełnomocnictwo do zastępowania strony w sprawie musi być złożone w danym postępowaniu i na jego potrzeby. Istotne jest więc to, aby pełnomocnik ujawnił fakt działania w takim charakterze poprzez złożenie pełnomocnictwa albo dokonanie czynności uzewnętrzniającej wolę zastępowania strony, wówczas jednak organ powinien wezwać do złożenia dokumentu stwierdzającego uprawnienie do działania w cudzym imieniu.

Prowadzenie przez organy obu instancji korespondencji z osobą, która nie złożyła pełnomocnictwa do działania w imieniu podatnika, w tym doręczanie takiej osobie postanowień wydawanych w sprawie - w tym postanowienia o wszczęciu postępowania - stoi w sprzeczności z dyspozycją art. 123 § 1 O.p., wyłącza bowiem możliwość czynnego udziału strony w postępowaniu a nadto stanowi naruszenie art. 137 § 3 O.p.

Dopiero bowiem od momentu złożenia do akt sprawy pełnomocnictwa lub jego odpisu pełnomocnik wstępuje do sprawy jako reprezentant strony, z wszystkimi towarzyszącymi temu wstąpieniu konsekwencjami - w tym obowiązkiem doręczania pełnomocnikowi /a nie stronie/ pism w toku postępowania w myśl art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej. Organ nie ma obowiązku podejmowania poszukiwań i sprawdzania czy ewentualnie w innym postępowaniu zostało przedłożone już pełnomocnictwo. Nadto podkreślić należy, iż to nie do organu należy decydowanie, czy w danym postępowaniu strona wyraża wolę bycia zastępowaną przez pełnomocnika - wyrazem takiej woli jest każdorazowo, czyli w każdym postępowaniu, przedłożenie do akt danej sprawy dokumentu pełnomocnictwa.

Dokument pełnomocnictwa powinien trafić więc do akt rozpatrywanej sprawy jako wyraz woli strony działania w tej konkretnej sprawie za pośrednictwem pełnomocnika i dowód umocowania konkretnej osoby w takim właśnie charakterze. To w gestii strony leży bowiem określenie tego, do jakich konkretnie prowadzonych spraw zgłasza udział pełnomocnika /nawet stale dla niej umocowanego/, a w których sprawach potrzeby takiej nie dostrzega. Stąd też nawet najbardziej uzasadnione przekonanie organu, że określona osoba jest pełnomocnikiem strony musi ustąpić przed obowiązkiem upewnienia się w sposób niepozostawiający wątpliwości, iż tak jest w istocie. Stwierdzić bowiem trzeba, iż posłużenie się przez organ pełnomocnictwem złożonym na potrzeby innego postępowania, choćby swym zakresem obejmowało ono przedmiot postępowania, do którego akt nie zostało załączone, a następnie procedowanie z udziałem "rzekomego pełnomocnika", naraża organ na zarzut pozbawienia strony czynnego udziału w postępowaniu /por. wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2009 r. sygn. akt I FSK 131/09 oraz wyrok WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 2 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Po 296/09/. Analogiczne stanowisko jest szeroko reprezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych - por. np. wyroki NSA - z dnia 11 kwietnia 2008 r., II FSK 128/08, a także z dnia 24 października 2007 r., II FSK 1217/06, wyroki WSA w Warszawie - z dnia 27 czerwca 2008 r., III SA/Wa 2189/07, z dnia 15 kwietnia 2008 r., III SA/Wa 56/08, z dnia 15 stycznia 2008 r., V SA/Wa 2232/07, z dnia 6 listopada 2007 r., III SA/Wa 1604/07, wyrok WSA w Opolu z dnia 30 lipca 2008 r., I SA/Op 135/08. Poglądy prezentowane w powołanych orzeczeniach Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w pełni podziela.

W konsekwencji zaistnienia opisanych wyżej uchybień doszło do naruszenia przepisów art. 137 § 3, art. 145 § 1 i 2 w związku z art. 123 Ordynacji podatkowej oraz do bezskuteczności wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie podatku od nieruchomości za 2008 r., a co za tym idzie bezskuteczności i wadliwości orzeczenia o karze porządkowej. Wobec jednoznacznej treści przytoczonych przepisów proceduralnych i ugruntowanych poglądów orzecznictwa, oceny tej nie może zmienić fakt, iż działający w sprawie doradca podatkowy nie kwestionował swego upoważnienia do odbioru korespondencji i do działania za stronę w prowadzonym postępowaniu a swe zarzuty sformułował dopiero w skardze. Zaistniałe uchybienie sąd administracyjny i tak musiałby wziąć po uwagę z urzędu.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpatrując skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego i badając sprawę zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, uznał zaskarżone postanowienie wraz z postanowieniem organu I instancji, za wydane z naruszeniem wyżej powołanych przepisów, co na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniało orzeczenie jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 - 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.