Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1786988

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 23 kwietnia 2015 r.
I SA/Kr 495/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska.

Sędziowie WSA: Paweł Dąbek, Bogusław Wolas (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r., sprawy ze skarg H. J., na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 15 stycznia 2015 r. Nr (...),(...), w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania,, - skargi oddala -,

Uzasadnienie faktyczne

Pismem z dnia 13 października 2014 r. (data stempla pocztowego) H. J. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania uzasadniając, iż decyzja nie została mu doręczona skutecznie. Do wniosku zostało załączone przez skarżącego odwołanie od decyzji z dnia 12 września 2014 r., nr (...).

Postanowieniami z dnia 15 stycznia 2015 r., nr (...) i nr (...) Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził uchybienie przez skarżącego H. J. terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 12 września 2014 r., nr (...) w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej H. J. całym majątkiem solidarnie ze Spółką A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. za odsetki za zwłokę od zaległości podatkowej tej Spółki w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do maja oraz lipca do października 2009 r. w łącznej kwocie 501.595,00 zł i za koszty postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 80.007,38 zł, oraz odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu organ przyjął, że wskazana decyzja organu I instancji, została przesłana skarżącemu na adres zamieszkania tj. K., ul. M.i została skutecznie doręczona w trybie przewidzianym przepisem art. 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.), pełnoletniemu domownikowi tj. siostrze skarżącego H. G., w dniu 16 września 2014 r., która podjęła się oddania pisma adresatowi. Tym samym 14 dniowy termin do wniesienia odwołania zaczął biec od dnia 17 września 2014 r. i upłynął z dniem 30 września 2014 r.

U podstaw rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu oprócz powyższego leżało ponadto ustalenie, że strona nie wykazała, iż terminowi uchybiła bez własnej winy. Powoływany przez skarżącego fakt, iż w połowie września 2014 r. przebywał poza granicami kraju u rodziny, w ocenie organu nie stanowiło okoliczności uprawdopodobniającej, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania przez adresata nastąpiło bez jego winy. Organ przyjął, że zgodnie z art. 136 Ordynacji podatkowej strona może działać przez pełnomocnika, chyba, że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. W związku z czym, wyjeżdżając poza granice kraju dbając o swoje interesy prywatne i finansowe należało ustanowić pełnomocnika, który zastępowałby skarżącego we wszystkich sprawach podatkowych zwłaszcza, iż toczące się postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej skarżącego za odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych spółki A. i o koszty postępowania, nie było jedynym postępowaniem prowadzonym przez organ podatkowy, o czym świadczy pismo z dnia 7 sierpnia 2014 r. znajdujące się w aktach przedmiotowej sprawy dot. min. adresu zamieszkania skarżącego oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29 lipca 2014 r. dotyczące włączenia dokumentów do sprawy.

Dokonując oceny prawnej w świetle art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, organ wskazał, że skarżący nie tylko uchybił terminowi do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania ale także nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do jego wniesienia nastąpiło bez jego winy. Zdaniem organu podane przez skarżącą okoliczności nie uzasadniały przyjęcia braku winy w uchybieniu terminowi.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H. J., reprezentowany przez pełnomocnika zarzucił postanowieniom Dyrektora Izby Skarbowej naruszenie przepisów art. 124, art. 217, art. 210 § 4, art. 219, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że nastąpiło skuteczne doręczenie decyzji z dnia 12 września 2014 r., a tym samym wadliwą ocenę zebranego materiału i ustaleniu, że odwołanie od tej decyzji wniesiono po terminie; naruszenie art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej polegające na wadliwej ocenie zebranego materiału dowodowego i ustaleniu, że siostra skarżącego podjęła się oddania pisma adresatowi, co prowadziło do mylnego wniosku, że doręczenie decyzji z dnia 12 września 2014 r. było skuteczne oraz wadliwej ocenie zebranego materiału i braku ustalenia, że nie było tak, iż skarżący w dniu 16 września 2014 r. jedynie chwilowo przebywał poza miejscem zamieszkania, przy uwzględnieniu, że zastosowanie art. 149 Ordynacji podatkowej jest możliwe w świetle prawa, gdy adresat chwilowo nie przebywa w miejscu zamieszkania, natomiast pełnoletni domownik, sąsiad lub dozorca, podjął się oddania pisma adresatowi; naruszenie art. 147 § 1, art. 148 § 1, § 2 pkt 1 i 2, § 3 Ordynacji podatkowej, art. 9 ust. 1 i ust. 1d ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 1314 z późn. zm.), poprzez błędne kierowanie pism w toku sprawy podatkowej na adres z którego się skarżący wymeldował, a nie adres zameldowania skarżącego oraz nieuzasadnione przyjęcie, że skarżący wiedział o toczącym się postępowaniu i że na skarżącym spoczywał obowiązek powiadomienia o nowym adresie zamieszkania dla celów podatkowych.

W odpowiedzi na skargi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonych postanowieniach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r. połączył sprawy dotyczące zaskarżonych postanowień - sygn. akt od I SA/Kr 495/15 oraz I SA/Kr 496/15, w celu prowadzenia ich i rozstrzygnięcia pod wspólną sygn. I SA/Kr 495/15. Ze względu bowiem na występujących w nich podmiot, jak i praktycznie tożsamy stan faktyczny pozostawały one ze sobą w związku, który uzasadniał zastosowanie art. 111 § 2 p.p.s.a.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Orzekanie - w myśl art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi, sąd, w myśl art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddala.

Skargi są niezasadne i podlegają oddaleniu.

W ocenie Sądu organ prawidłowo ocenił, że wniosek H. J. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania został złożony z uchybieniem terminu do jego wniesienia, a nadto okoliczności podnoszone we wniosku o przywrócenie terminu nie stanowią przesłanki ekskulpacyjnej w zakresie uchybienia terminu. Konsekwencją zaś odmowy przywrócenia terminu było zasadne stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

W sprawie bezsporna pozostawała okoliczność wniesienia przez skarżącego odwołania w dniu 13 października 2014 r. Ponieważ kwestie sporne koncentrowały się wokół daty doręczenia decyzji pierwszoinstancyjnej, a zatem daty otwierającej termin do wniesienia odwołania, jak i prawidłowości samego doręczenia przesyłki, zasadne jest odniesienie się w pierwszej kolejności do zarzutów dotyczących właśnie prawidłowości doręczenia stronie skarżącej wskazanej na wstępie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 12 września 2014 r.

Sąd zauważa w związku z tym, że w postępowaniu podatkowym zasadą jest, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy (art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej). Ponadto pisma mogą być również doręczane: 1) w siedzibie organu podatkowego; 2) w miejscu pracy adresata - osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji (art. 148 § 2).

W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w innych uzasadnionych przypadkach, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (§ 3).

Z kolei, w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 149).

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji doręczył przesyłkę za pośrednictwem poczty, zawierającą wydaną przez siebie decyzję pełnoletniemu domownikowi skarżącego, który podjął się oddania pisma adresatowi. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki wynika, że została ona odebrana przez siostrę strony skarżącej - H. G. w dniu 16 września 2014 r., która ten fakt potwierdziła podpisując się z imienia i nazwiska. "Zwrotne potwierdzenie odbioru" dotyczące przedmiotowej decyzji, a które znajduje się w aktach sprawy jednoznacznie potwierdza, iż pracownik poczty przesyłkę doręczył pełnoletniemu domownikowi, który podjął się oddania pisma adresatowi, bowiem w pkt 1 kwadrat drugi dokonał widocznego podkreślenia "pełnoletniemu domownikowi". Zgodnie z instrukcją zwrotnego potwierdzenia odbioru, oznaczonej stosownie na tym "zwrotnym potwierdzeniu odbioru" w pkt 1 kwadrat drugi, pracownik poczty w zależności od sytuacji związanej z doręczeniem ma możliwość zaznaczyć właściwe doręczenie tj. komu przesyłkę się doręcza, tj.: pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi, dozorcy domu, który podjął się oddania pisma adresatowi.

W ocenie Sądu organ odwoławczy właściwie ustalił datę i tryb doręczenia decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 12 września 2014 r. Dokumenty znajdujące się w aktach sprawy jednoznacznie wskazują, że decyzja ta została wysłana została za potwierdzeniem odbioru na adres podany przez skarżącego, tj. ul. M. w K. i odebrana przez jego siostrę w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej.

W wyroku z dnia 4 grudnia 2012 r. sygn. akt I FSK 2016/11 (Lex 1366262) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Biorąc pod uwagę istotę takiego doręczenia przyjąć należy, że doręczenia dokonuje się domownikowi, ale ze skutkiem dla strony. W samej konstrukcji doręczenia do rąk domownika pisma przeznaczonego dla strony tkwi założenie, że w sytuacji objętej hipotezą powołanego przepisu dopuszczalne jest pozostawienie korespondencji zamiast bezpośrednio adresatowi innej osobie będącej domownikiem gotowym do dalszego przekazania pisma podmiotowi nieobecnemu w mieszkaniu. Analizowana regulacja prawna nie wskazuje przy tym, aby tego rodzaju doręczenie pisma do rąk domownika było tylko pewnym niezakończonym jeszcze prawnie etapem na drodze do jego skutecznego doręczenia stronie, który to etap prawidłowo wykonany sam z siebie miałby nie wywołać skutków bezpośrednio w sferze doręczenia pisma adresatowi, lecz je jedynie poprzedzał. Tymczasem, co trzeba podkreślić, pisma doręcza się stronie, ewentualnie jej przedstawicielowi lub pełnomocnikowi, o czym stanowi art. 145 O.p. Skoro więc w art. 149 O.p. przewidziano, że w pewnej sytuacji doręczenie pisma adresowanego do strony następuje w inny sposób, tj. do rąk domownika, to uczyniono tak nie tylko po to, aby podmiotowi spoza sfery praw adresata pismo doręczyć, lecz aby z uwagi na okoliczności, jakie muszą być spełnione przy takim doręczeniu, móc jednocześnie przyjąć, że zastępuje ono doręczenie pisma bezpośrednio samej stronie. Prawodawca nie uregulował bowiem dalszych czynności, które powinien wykonać domownik w stosunku do adresata odebranego pisma. Prawidłowe doręczenie pisma domownikowi, w warunkach przewidzianych w art. 149 Ordynacji podatkowej, rozpoczyna zatem bieg terminu, który jest z tym pismem związany, niezależnie od tego czy i kiedy pismo zostanie oddane adresatowi.

Podzielając w pełni zaprezentowane stanowisko odnośnie do istoty i skutków doręczenia zastępczego, dokonanego w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej Sąd uznaje, że stanowisko organów podatkowych o skutecznym doręczeniu decyzji z dnia 12 września 2014 r. nastąpiło w dniu 16 września 2014 r. jest prawidłowe. Podjęcie się oddania pisma adresatowi, o czym jest mowa w zdaniu pierwszym art. 149 Ordynacji podatkowej nie wymaga żadnego odrębnego oświadczenia osoby, która, jako domownik, odbiera pismo. O tym świadczy fakt umieszczenia daty i podpisu na dokumencie potwierdzenia odbioru, w którym osoba doręczająca pismo zaznaczyła, iż doręczenie nastąpiło do rąk dorosłego domownika, który podjął się oddania pisma adresatowi. Brak jest więc podstaw do zakwestionowania skuteczności takiego doręczenia. Zaznaczyć należy, iż oświadczenie domownika, zawierające zobowiązanie się do przekazania pisma adresatowi, ma charakter nieodwołalny.

Podsumowując powyższą część rozważań, Sąd stwierdza, że decyzja organu pierwszej instancji została prawidłowo doręczona stronie skarżącej w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej, a zatem termin do wniesienia odwołania od tej decyzji upływał w dniu 30 września 2014 r. Odwołanie natomiast zostało nadane w placówce pocztowej po upływie 14 dniowego terminu do jego wniesienia, tj. w dniu 13 października 2014 r. (data stempla pocztowego) wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W związku z tym, w sprawie nastąpiło uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Przechodząc w dalszej kolejności do rozważań dotyczących wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania Sąd stwierdza, że świetle treści przepisu art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie:

1)

uchybienie terminowi,

2)

złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie,

3)

uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz

4)

dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany.

Odnosząc się do przesłanek warunkujących możliwość przywrócenia terminu, Sąd zaznacza, że przywrócenie terminu, któremu strona uchybiła możliwe jest tylko wtedy, gdy niezachowanie terminu nastąpiło bez winy strony. Podkreślić w związku z tym należy, że strona jest zobligowana do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej oraz że uchybiony termin nie może zostać przywrócony, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Jak podkreśla się w orzecznictwie (np. wyroki NSA: z dnia 14 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 794/99; Lex nr 40381; z dnia 2 lutego 2000 r., sygn. akt SA/Sz 2125/98; Lex nr 39797; z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00; Lex nr 55307) o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminowi zalicza się nadzwyczajne okoliczności, takie jak np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę strony, jej pełnomocnika czy przedstawiciela ustawowego, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Ponadto, przy ocenie winy lub jej braku, należy wziąć pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez nią działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679). Sąd uznał za prawidłową ocenę organów o nieuprawdopodobnieniu przez skarżącego braku jego winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. W art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej wprowadzono warunek braku zawinienia w uchybieniu terminowi, jako konieczną przesłankę do ewentualnego przywrócenia terminu. Spełnienie tego warunku należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. Przy tym osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swej winy, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna, istniała cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu i jednocześnie uniemożliwiła jej działanie, nawet przy dołożeniu największego wysiłku możliwego w danych okolicznościach (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2011 r. I FSK 2000/09 opubl. LEX nr 785329).

Przedstawione przez skarżącą okoliczności, że we wrześniu 2014 r. był nieobecny w miejscu zamieszkania bo przebywał za granicą u rodziny, nie mogą stanowić wystarczającego usprawiedliwienia w kontekście realizacji ww. warunku z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Sam fakt długotrwałego wyjazdu nie może być uznany za przeszkodę niezależną i uniemożliwiającą należyte zabezpieczenie się przez skarżącego przed możliwymi skutkami planowanej nieobecności np. poprzez zapewnienie możliwości odbierania korespondencji przez skarżącego. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, kiedy wobec skarżącej prowadzone jest postępowanie podatkowe, o czym miał on wiedzę.

Co prawda wcześniejsza korespondencja kierowana do skarżącego była wysyłana na adres przy ul. S.wracała jednak z adnotacją, że pomimo prawidłowego awizowania nie została podjęta w terminie. Nie tylko zatem Urząd Skarbowy, ale i Poczta Polska nie miała żadnych informacji o zmianie adresu skarżącego. Sam fakt zmiany zameldowania nie zawsze jest równoznaczny ze dezaktualizacją dotychczasowego adresu. Jeżeli natomiast dotychczasowy adres, pod którym odbierana jest korespondencja stał się nieaktualny, to niezależnie od obowiązków wynikających z ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników skarżący powinien powiadomić właściwy urząd pocztowy o nowym adresie odbioru korespondencji. Skoro zatem skarżący tego nie uczynił, to nie można uznać, aby dopełnił on należytej staranności w celu zapewnienia prawidłowego odbioru adresowanych do niego przesyłek. Ponadto należy zwrócić uwagę, iż pomimo awizowania przesyłek wysyłanych przez urząd skarbowy, skarżący wiedział o toczącym się postępowaniu. W aktach znajduje się bowiem złożone w jego imieniu pismo radcy prawnego M. K., który uznawał się za jego pełnomocnika, a do którego nie była wcześniej adresowana żadna przesyłka w tej sprawie. Można zatem przyjąć, że skarżący wiedział o toczącym się postępowaniu podatkowym.

Słusznie zatem ocenił organ, że zaniechanie strony w zakresie zorganizowania odbioru kierowanej do niej korespondencji należy uznać za brak staranności w prowadzeniu swoich spraw.

W konsekwencji stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie narusza prawa.

Mając powyższe na uwadze, Sąd skargi oddalił, za podstawę przyjmując art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.). Rozpoznając i rozstrzygając łącznie sprawy skarg na zaskarżone decyzje, sąd działał w trybie art. 111 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. W przedmiotowym postępowaniu skargi opierają się na jednakowych podstawach naruszenia przepisów prawa przy identycznym stanie faktycznym - stąd, zdaniem sądu, zaistniał pomiędzy nimi związek, o którym mowa w art. 111 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a względy ekonomii procesowej, szybkości postępowania i ograniczenia jego kosztów dla obu stron postępowania dodatkowo przemawiały za połączeniem spraw, a strony postępowania nie wnosiły sprzeciwu co do ich połączenia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.