Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723718

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 5 września 2019 r.
I SA/Kr 350/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo.

Sędziowie WSA: Grażyna Firek, Urszula Zięba (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2019 r. sprawy ze skargi J. B. na rozstrzygnięcie Zarządu Województwa z dnia (...) marca 2019 r. Nr (...) w przedmiocie nieuwzględnienia protestu - skargę oddala.

Uzasadnienie faktyczne

W wyniku rozpatrzenia protestu złożonego przez Firmę Produkcyjno-Handlowo-Usługową J. B. - w dniu 4 lutego 2019 r. (data przekazania do instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa (...) na lata 2014-2020 - 12 lutego 2019 r.) - od negatywnego wyniku oceny formalnej projektu pn. (...) J. B. (nr wniosku: (...)), złożonego w ramach konkursu nr (...) - Zarząd Województwa rozstrzygnięciem z dnia 5 marca 2019 r., nr (...) protestu nie uwzględnił.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym; Wnioskodawca wniósł protest za pośrednictwem Instytucji Organizującej Konkurs (lOK), tj. (...) Centrum Przedsiębiorczości ((...) CP), do Instytucji Zarządzającej od negatywnego wyniku oceny formalnej w zakresie kryterium: Specyficzne warunki wstępne, określonego w załączniku nr (...) do Regulaminu konkursu. lOK uzasadnienie swojego stanowiska przedstawiła w piśmie informującym o negatywnym wyniku oceny formalnej (pismo nr (...) z dnia 23 stycznia 2019 r.) oraz dołączonych do niego kartach oceny formalnej.

Oceniający uzasadniając negatywny wynik oceny zaznaczyli, iż Wnioskodawca wraz z wnioskiem o dofinansowanie zobowiązany był dostarczyć załącznik w postaci właściwego audytu. Jednak z przedłożonej do oceny dokumentacji aplikacyjnej wynika, że dla niniejszego projektu audyt został wykonany przez osobę niewpisaną do centralnego rejestru charakterystyki energetycznej budynków prowadzonego przez właściwego Ministra. Tym samym, załączony do wniosku o dofinansowanie audyt energetyczny nie spełnia warunku określonego w Szczegółowym Opisie (...) (SzOOP) oraz Regulaminie konkursu - co skutkowało niespełnieniem kryterium Specyficzne warunki wstępne. Dodatkowo jeden z oceniających podkreślił, iż audyt jest załącznikiem obowiązkowym, który musi zostać złożony wraz z wnioskiem. W związku z tym, wezwanie Wnioskodawcy do korekty było bezzasadne, ponieważ brak jest możliwości poprawy stwierdzonego błędu, tj. wykonania audytu przez eksperta niewpisanego do ww. rejestru. Podkreślono, że decydujące o spełnieniu ocenianego kryterium jest przedłożenie wraz z wnioskiem, audytu efektywności energetycznej wykonanego przez uprawnionego eksperta. Tymczasem - załącznik nr (...) do wniosku pn. dodatkowa karta do audytu ex-ante - nie jest audytem, a jedynie dodatkowym/uzupełniającym załącznikiem, sporządzanym na podstawie właściwego audytu. Analizując natomiast dokumentację aplikacyjną, złożoną przez Wnioskodawcę stwierdzono, iż załącznikiem do wniosku jest m.in. Audyt efektywności energetycznej pn. Poprawienie efektywności energetycznej przedsiębiorstwa Firma Produkcyjno-Handlowo-Usługowa J. B., poprzez montaż instalacji fotowoltaicznej, gdzie jako sporządzającego wskazano E. P., która nie widnieje w wykazie prowadzonym przez Ministra Inwestycji i Rozwoju.

W świetle powyższego IRP stwierdziła, że oceniający słusznie uznali, iż załączony do wniosku audyt nie spełnia warunku określonego w SzOOP oraz Regulaminie konkursu, co stanowi samoistną przesłankę uzasadniającą negatywną ocenę przedmiotowego projektu, w ramach kryterium Specyficzne warunki wstępne. Ponadto, zauważono, iż zgodnie z zakresem rzeczowym przedmiotowego projektu, Wnioskodawca zobligowany był także do załączenia - do wniosku o dofinansowanie - audytu efektywności energetycznej dotyczącego termomodernizacji dachu budynku produkcyjno-usługowo-magazynowego. Powyższy dokument nie został jednak przedłożony do oceny, co w opinii IRP stanowi dodatkowy argument, uzasadniający negatywną ocenę przedmiotowego projektu. IRP wskazała też, że zdaniem Wnioskodawcy fakt, iż w dokumencie audytu została wpisana inna osoba, nie świadczy w sposób jednoznaczny o tym, iż to ona sporządziła audyt. IRP nie zgodziła się jednak z ww. argumentacją, gdyż oceniający nie działają na zasadzie domysłów, czy przypuszczeń, ale dokonują weryfikacji spełnienia poszczególnych kryteriów oceny na podstawie przedłożonej do oceny dokumentacji, za treść której odpowiada Wnioskodawca. Podkreślono, że to obowiązkiem Wnioskodawcy było przedstawienie wymaganych informacji i załączników do wniosku o dofinansowanie, zgodnie z wymogami, stawianymi zapisami dokumentacji konkursowej. Jednym z warunków stawianych w ramach przedmiotowego konkursu było przedłożenie do wniosku o dofinansowanie audytu/audytów energetycznych wykonanych przez ekspertów wpisanych do właściwego wykazu. Jest to tym bardziej istotne, iż Wnioskodawcy znane były wymogi określone w dokumentacji konkursowej - co potwierdził sam Wnioskodawca. Podkreślono, że w załączonym do wniosku audycie, jako sporządzającego audyt efektywności energetycznej wskazano E. P., która nie widnieje w wykazie prowadzonym przez Ministra Inwestycji i Rozwoju. Z kolei drugiego wymaganego audytu w ogóle nie przedłożono do oceny. W odniesieniu do argumentacji Wnioskodawcy, IRP podała, że metodyka pracy audytorów, tj. czy audyt sporządzono samodzielnie, czy też powoływano zespół, ich ewentualny skład, czy podział pracy w zespole jest bez znaczenia dla oceny spełnienia przedmiotowego kryterium. Również wszelkie aspekty dotyczące relacji między Wnioskodawcą, a zleceniobiorcą odpowiedzialnym za opracowanie audytu nie są przedmiotem weryfikacji w ramach konkursu. Dia uznania kryterium Specyficzne warunki wstępne za spełnione należy przede wszystkim zadośćuczynić wymogowi, aby ekspert odpowiedzialny za wykonanie audytu wpisany był do centralnego rejestru charakterystyki energetycznej budynków prowadzonego przez właściwego Ministra - warunek ten odnosi się ściśle do osoby eksperta, jako autora i posiadanych przez niego uprawnień do sporządzania audytów energetycznych oraz świadectw charakterystyki energetycznej budynków. Jednak powyższe nie zostało zapewnione przez Wnioskodawcę. Ponadto zaznaczono, iż z przedłożonej do oceny dokumentacji nie wynika, aby audyt był wykonywany przez zespół audytowy. Zgodnie bowiem z informacjami zawartymi w tym dokumencie, jako sporządzający audyt efektywności energetycznej, wskazana została wyłącznie jedna osoba niewidniejąca w ww. rejestrze. IRP zwróciła uwagę, że w złożonym proteście Wnioskodawca podkreślił również, iż w ramach przedmiotowego konkursu, w sumie złożonych zostało 84 wniosków, twierdząc przy tym, że do wszystkich tych wniosków załączone zostały karty audytu energetycznego oraz dokumenty audytu sporządzone przez R. W. lub J. R., tj. ekspertów wpisanych do właściwego rejestru - co potwierdzać ma załącznik (...) Ustosunkowując się do powyższego, zaznaczono, że załącznik nr (...) do wniosku nie jest audytem, a jedynie dodatkowym/uzupełniającym załącznikiem, sporządzanym na podstawie właściwego audytu. Natomiast ww. argumentacja Wnioskodawcy nie znajduje odzwierciedlenia w przedłożonych do wniosku załącznikach - m.in. w postaci audytu efektywności energetycznej. Co więcej - z treści złożonego protestu wynika, iż Wnioskodawca ma świadomość, iż w załącznikach tych widnieją dane osób, które nie są ekspertami wpisanymi do centralnego rejestru charakterystyki energetycznej budynków. Organ wskazał też, że Wnioskodawca - próbując dowodzić wadliwości oceny przedmiotowego projektu - odwoływał się do przebiegu procesu oceny, w odniesieniu do innych składanych w ramach konkursu wniosków. Ustosunkowując się do powyższego, zaznaczono, iż zgodnie z załącznikiem nr (...) do Regulaminu konkursu, kryterium Specyficzne warunki wstępne ma charakter indywidualny. Zatem zarówno ocena, jak i późniejsza weryfikacja jej poprawności na etapie procedury odwoławczej odbywa się tylko i wyłącznie w odniesieniu do konkretnego wniosku o dofinansowanie. Nie dokonuje się analizy spełnienia danego kryterium w odniesieniu do innych składanych w ramach danego konkursu wniosków - jak ma to miejsce w przypadku kryteriów o charakterze porównawczym. W związku z powyższym - zdaniem IRP - przebieg konkursu i sposób oceny innych wniosków, pozostaje bez wpływu na ocenę wniosku. Podkreślono, że oceniający związani byli wyłącznie treścią ww. wniosku oraz załączoną do niego dokumentacją. Natomiast w odniesieniu do przedłożonych do protestu dodatkowych dokumentów, mających świadczyć o tym, że audyty energetyczne zostały wykonane przez audytora wpisanego na listę prowadzoną przez właściwego Ministra, organ podał, że rozpatrując protest, bierze się pod uwagę stan faktyczny i prawny z chwili przeprowadzania przedmiotowej oceny. W związku z powyższym, przedłożone przez Wnioskodawcę, dopiero na etapie procedury odwoławczej - a więc już po zakończeniu oceny - załączniki w formie umowy oraz oświadczeń, nie mogą być wzięte pod uwagę podczas rozpatrywania protestu. Protest nie służy bowiem uzupełnianiu wniosku o dofinansowanie o nowe treści, czy też wskazywaniu nowych okoliczności. W odniesieniu do zarzutów proceduralnych, które podnosił Wnioskodawca, organ podał, że należy rozróżnić warunki formalne od specyficznych warunków wstępnych/formalnych warunków specyficznych. Warunki formalne weryfikowane są przed przystąpieniem do oceny danego wniosku o dofinansowanie (art. 2 pkt 27a ustawy). IRP stoi na stanowisku, iż uzupełnienia wniosku w trybie art. 43. ust. 1. ustawy, dotyczą pewnych minimalnych wymogów koniecznych do spełnienia przez dany wniosek o dofinansowanie, bez realizacji których w ogóle nie mógłby zostać dopuszczony do procesu oceny. Weryfikacja taka dokonywana jest zatem bez wnikania w aspekty formalno-merytoryczne, wynikające z kryteriów wyboru projektów. Natomiast weryfikacja spełnienia wymogów przez audyt załączany do wniosku - tj. czy opracowany został w zakresie, standardzie, formie przyjętej zgodnie z właściwymi rozporządzeniami, odpowiednio do zakresu rzeczowego objętego projektem oraz czy audyt ten wykonany jest przez ekspertów wpisanych do centralnego rejestru charakterystyki energetycznej budynków prowadzonego przez właściwego Ministra - dokonywana jest w trakcie oceny spełnienia kryterium wyboru pn. Specyficzne warunki wstępne. Zatem ewentualną możliwość wezwania Wnioskodawcy do uzupełnienia dokumentacji aplikacyjnej należy rozpatrywać wyłącznie w kontekście zapisów Rozdziału 2, Podrozdziału 2.1 ust. 8. Regulaminu KOP. Jednak - jak słusznie zauważył sam Wnioskodawca - wezwanie takie jest jedynie dopuszczalne, w związku z czym oceniający nie mają takiego obowiązku. Ponadto - z zgodnie z zapisami Rozdziału 2, Podrozdział 2.1 ust. 9. Regulaminu KOP - Jeśli wniosek jednoznacznie nie spełnia danego kryterium i nie jest zasadne, ze względu na wagę i/lub skalę uchybień, skierowanie go do wyjaśnień (poprawy/uzupełnienia) w tym zakresie, zostanie oceniony negatywnie i nie zostanie skierowany do poprawy/uzupełnienia. W ocenie IRP, sytuacja taka miała miejsce w przypadku przedmiotowego wniosku, który jednoznacznie nie spełnił kryterium Specyficzne warunki wstępne. Natomiast wezwanie do uzupełnień było niecelowe, gdyż złożenie brakującego podpisu przez E. P. - pod załączonym do wniosku audycie - nie zmieniłoby faktu, iż nie jest ona ujęta w centralnym rejestrze charakterystyki energetycznej budynków, prowadzonego przez właściwego Ministra, co stanowi samoistną przesłankę do negatywnej oceny projektu. Z tych względów - skoro powyższy audyt nie spełnia wymogu określonego w dokumentacji konkursowej - w ocenie IRP niezasadnym było także wzywanie do przedłożenia brakującego, obowiązkowego załącznika w postaci audytu dotyczącego termomodernizacji budynku objętego zakresem projektu, gdyż nie miałoby to wpływu na ogólną negatywną ocenę wniosku w ramach ww. kryterium. Brak zgodności projektu z formalnymi warunkami specyficznymi, określonymi w pkt 5 karty działania 4.2 w SzOOP - weryfikowanymi przez pryzmat przesłanek realizacji kryterium pn. Specyficzne warunki wstępne - dowodzi, że projekt omawianego kryterium nie spełnia. W świetle powyższego IRP nie stwierdziła naruszenia zasady rzetelności, przejrzystości i bezstronności, bowiem kryteria oceny sformułowane są w sposób jasny i zrozumiały, a lOK postępowała zgodnie z przyjętymi regułami oceny projektów. IRP podtrzymało negatywny wynik oceny - tym samym protestu nie uwzględniono.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący ww. rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:

- art. 37 ust. 1 ustawy wdrożeniowej, poprzez nieprzeprowadzenie wyboru projektów do dofinansowania w sposób przejrzysty, rzetelny i bezstronny, co wyraziło się w braku wezwania skarżącego do uzupełnienia wniosku konkursowego, poprzez złożenie podpisanego audytu efektywności elektrycznej w sytuacji, w której w ramach tego samego postępowania, dopuszczono do uzupełnienia tego dokumentu przez innych wnioskodawców i w konsekwencji niezakwalifikowaniu wniosku skarżącego do dofinansowania;

- art. 43 ust. 1 ustawy wdrożeniowej, poprzez błędne ustalenie, że brak złożenia prawidłowo podpisanego audytu efektywności elektrycznej nie stanowi braku formalnego w rozumieniu tego przepisu, zwłaszcza wobec faktu, że z dokumentacji konkursowej, a konkretnie załącznika nr (...), sporządzonego na podstawie właściwego audytu, wynika bezsprzecznie, kto jest autorem audytu efektywności elektrycznej.

W uzasadnieniu skargi, skarżący powołał się m.in. na treść art. 43 ust. 1 ustawy wdrożeniowej i pkt 2 Regulaminu KOP i podniósł, że wskazany przepis ustawowy, jak i zgodny z nim punkt Regulaminu KOP, nie zawiera zapisu mówiącego o wezwaniu wnioskodawcy do uzupełnień wyłącznie w określonych przypadkach. Konstrukcja przytoczonych przepisów implikuje bowiem, że w przypadku stwierdzenia braków w zakresie formalnym, konieczne jest wezwanie wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku w wyznaczonym terminie. Ponadto w podrozdziale 2.1 Regulaminu KOP, wskazano także w pkt 8, iż: w trakcie oceny spełnienia kryteriów wyboru projektów, dopuszczalne jest wezwanie Wnioskodawcy do przedstawienia wyjaśnień, jak również do uzupełnienia lub poprawy wniosku o dofinansowanie projektu, w celu potwierdzenia spełnienia kryteriów. Termin na złożenie wyjaśnień, poprawą/uzupełnienie wniosku wynosi 7 dni licząc od dnia następującego po dniu wysłania wezwania. Kryteria, które podlegają uzupełnieniom, wskazane są w Załączniku nr (...) do Regulaminu konkursu. Przywołany fragment Regulaminu KOP wskazuje, że dopuszczalne jest przedstawienie wyjaśnień, uzupełnień lub poprawy wniosku w celu potwierdzenia spełnienia kryteriów wyboru projektów. Skarżący zwrócił uwagę na komplementarność pkt 2 i pkt 8 Regulaminu KOP. Podczas gdy wskazany powyżej pkt 2 podrozdziału 2.1 regulaminu KOP odnosi się do jednoznacznej sytuacji braku spełnienia wymogów formalnych, w pkt 8 podrozdziału 2.1 Regulaminu KOP, zasadnie dostrzeżono, iż w toku oceny wniosków mogą sią pojawić sytuacje niepewne, w których ocena, czy doszło do spełnienia określonego kryterium wyboru projektu nie jest jednoznaczna i powinna zostać dodatkowo potwierdzona przez wnioskodawcą, czy to w formie uzupełnień/poprawy wniosku, czy też w formie wyjaśnień. Zdaniem skarżącego, jeśli Instytucja Pośrednicząca oraz Instytucja Zarządzająca od razu przystąpiła do oceny formalnej wniosku, pomijając ocenę, czy wniosek nie posiada braków formalnych, przekroczyła tym samym granicę oceny formalnej i dokonała w istocie ocenę w granicach oceny merytorycznej. W analizowanym stanie faktycznym, decyzję o negatywnej ocenie wniosku podjęto bez uprzedniego wezwania do wyjaśnień, choć także załącznik nr (...) do Regulaminu Konkursu, wskazuje wyraźnie, iż w zakresie kryterium specyficzne warunki wstępne, w celu potwierdzenia spełnienia kryterium dopuszczalne jest wezwanie Wnioskodawcy do przedstawienia wyjaśnień, jak również do uzupełnienia lub poprawy projektu. Zdaniem skarżącego, skoro regulamin konkursu zakłada możliwość uzupełnienia wniosku i złożenia wyjaśnień, to organ nie mógł nie wezwać do złożenia wyjaśnień Wnioskodawcy, w tym zwłaszcza, że uzupełnienie zostało dopuszczone w ramach innych, choć niemalże identycznych, pod względem sposobu przygotowania, zaistniałych nieścisłości, wniosków. Ponadto niewypełnienie własnych procedur i dokonanie negatywnej oceny wniosku bez wezwania skarżącego do złożenia wyjaśnień w sposób rażący, narusza zasady rzetelności i bezstronności wyboru projektów. W ocenie skarżącego, stawisko IZ jest wewnętrznie sprzeczne w zakresie, w jakim próbuje ona uzasadnić, że załącznik nr (...) pn. "dodatkowa karta do audytu ex-ante" jest jedynie dodatkowym dokumentem, a zatem to nie on świadczy o spełnieniu ocenianego kryterium. W tym samym zdaniu IZ wskazuje, że załącznik nr (...) jest sporządzany na podstawie właściwego audytu. Z powyższego wynika jednoznacznie, że w załączniku nr (...) wskazana mogła być jedynie osoba, która sporządziła audyt. Innymi słowy - jeśli na audycie brak jest jej podpisu, to powyższe podlega uzupełnieniu w oparciu o wyżej wskazane regulacje wewnętrzne oraz ustawowe. Ponadto wskazano, że wbrew twierdzeniom IZ załączone do protestu dokumenty nie stanowiły uzupełnienia wniosku o dofinansowanie o nowe treści i nie służyły wskazywaniu nowych okoliczności, które nie były znane oceniającym w chwili dokonywania weryfikacji wniosku. Przedłożone do protestu przez skarżącego dokumenty, potwierdzały okoliczność, która była znana oceniającym już na etapie złożenia wniosku o dofinansowanie. Przedłożone dokumenty potwierdzały okoliczność wynikającą z załącznika nr (...) do wniosku. Skarżący wyraża brak zrozumienia dla stanowiska IZ, że skoro audyt nr (...) dotyczący termomodernizacji budynku będącego przedmiotem projektu w ogóle nie zawierał wskazania autora audytu i jego podpisu, to nie stanowi on waloru dokumentu, a zatem nie podlega uzupełnieniu. Skoro w ramach jednych wniosków, Instytucja Pośredniczącą dopuściła możliwość złożenia uzupełnień, poprzez podpisanie tak audytów, jak i załącznika nr (...), to winna działać w sposób jednakowy w ramach wszystkich wniosków. W innym wypadku musi liczyć się z zarzutem nierównego traktowania wnioskodawców, a także nieprzejrzystego prowadzenia postępowania. Audyt efektywności elektrycznej, jaki miał miejsce w przedsiębiorstwie Wnioskodawcy, jak i audyty przeprowadzonego w ramach pozostałych złożonych w niniejszym konkursie wniosków zostały wykonane przez audytora wpisanego na listę prowadzoną przez właściwego Ministra. Podano, że fakt, iż w dokumencie audytu została wpisana inna osoba, nie świadczy w sposób jednoznaczny o tym, iż to ona sporządziła audyt. Przez "sporządzenie audytu" należy rozumieć nie tyle fakt sporządzenia odpowiedniego dokumentu, która to czynność sprowadza się w zasadzie do naniesienia do odpowiedniego narzędzia informatycznego danych z wykonanego audytu, a raczej czynności polegające na: dokonaniu wizji lokalnej, zebraniu odpowiednich danych, przeanalizowaniu ich, a następnie opracowaniu i przedstawieniu wniosków. Za wszystkie te czynności odpowiedzialni byli R. W. lub J. R., którzy sporządzili audyty efektywności energetycznej u wszystkich wnioskodawców. Powstała w dokumentacji audytorskiej niejednoznaczność, poprzez pojawienie się na dokumentacji audytorskiej danych innej osoby, niż sporządzającej audyt, wynikła jedynie z przyjętej metody podziału obowiązków pomiędzy zespół wspierający audytorów wiodących. (...) jednak nie jest prawdą, iż audyty nie zostały sporządzone i wykonane przez ekspertów wpisanych na listę odpowiedniego Ministra, co potwierdzał załącznik nr (...) sporządzany na podstawie właściwego audytu, jak wskazuje IZ, ale także dokumenty załączone przez Wnioskodawcę do protestu. Podsumowując wywody skargi podano, że brak wezwania skarżącego do uzupełnienia dokumentacji w sytuacji, w której powstała wątpliwość, podlegająca uzupełnieniu bądź wyjaśnieniu w oparciu o regulamin konkursu, jak i przepis art. 43 ustawy wdrożeniowej w kontekście dopuszczenia do uzupełnienia dokumentacji w ramach innych postępowań, w których wystąpił tożsamy stan faktyczny, stanowi o naruszenia zasady przejrzystości i równego traktowania wniosków konkursowych.

W związku z powyższym, wniesiono o uwzględnienie skargi oraz stwierdzenie, że ocena wniosku została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik jego oceny, a także o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez właściwą instytucję, jak również o zasądzenie kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślił, że przedłożony do wniosku o dofinansowanie audyt, nie został sporządzone przez osobę wpisaną do centralnego rejestru charakterystyki energetycznej budynków prowadzonego przez właściwego Ministra, a załącznik nr (...) nie jest i nie zastępuje audytu, które zgodnie z dokumentacją konkursową winien być wykonany przez eksperta wpisanego do centralnego rejestru charakterystyki energetycznej budynków, prowadzonego przez właściwego Ministra. Tym samy projekt Wnioskodawcy nie spełnił specyficznych warunków formalnych, określonych w karcie 5 dla działania 4.2 SZOOP, a kryterium pn. Specyficzne warunki wstępne, nie mogło zostać uznane za spełnione. Mając na uwadze powyższe, stwierdzono, iż obowiązek wezwania Wnioskodawcy do uzupełnienia braków formalnych, o którym mowa w art. 43 Ustawy, co zostało powtórzone w Regulaminie KOP, zachodzi tylko w przypadku wystąpienia we wniosku o dofinansowanie braków w zakresie warunków formalnych. Natomiast w przedmiotowym przypadku, taka sytuacja nie miała miejsca. W związku z tym, nie zgodzono się ze skarżącym, iż organa naruszył art. 43 ust. 1 ustawy, ponieważ kwestią nie był sam brak podpisu audytu efektywności elektrycznej, co mogłoby być podstawą wezwania Wnioskodawcy do uzupełnienia podpisów, natomiast zasadniczą kwestią z powodu, której projekt został odrzucony, była niezgodność projektu z formalnymi warunkami specyficznymi dla działania 4.2, określonymi w pkt 5 karty działania 4.2 w SzOOP, tj. brak wykonania przedłożonego wraz z wnioskiem o dofinansowanie audytu przez eksperta wpisanego na dzień sporządzenia audytu do centralnego rejestru charakterystyki energetycznej budynków prowadzonego przez właściwego Ministra. Brak ten nie jest brakiem uniemożliwiającym nadanie wnioskowi prawidłowego biegu, a ocena przygotowania projektu zgodnie z formalnymi warunkami specyficznymi dla działania 4.2, określonymi w pkt 5 karty działania 4.2 w SzOOP dokonywana jest dopiero po sprawdzeniu, czy wniosek nie posiada braków formalnych, tj. na etapie oceny formalnej pod kątem spełnienia kryteriów oceny formalnej. W odniesieniu do kolejnego zarzutu, podano, że organ, oceniając projekt w ramach kryterium Specyficzne warunki wstępne, słusznie nie skorzystał z instytucji przewidzianej w Rozdziale 2, Podrozdziale 2.1 ust. 8 Regulaminu KOP, tj. nie wezwał Wnioskodawcy do przedstawienia wyjaśnień, jak również do uzupełnienia lub poprawy wniosku o dofinansowanie projektu. Przede wszystkim, skorzystanie z możliwości wezwania nie jest obligatoryjne, ponadto postanowienia Regulaminu KOP wyraźnie wskazują, że jeżeli projekt jednoznacznie danego kryterium nie spełnia, wezwanie do wyjaśnień jest bezzasadne. Organ wskazał, że strona w złożonej skardze pisze, iż uzupełnienie zostało dopuszczone w ramach innych "niemalże identycznych" wnioskach o dofinansowanie. Wnioski owszem pewnie były podobne, chociażby z tego względu, iż były składane w ramach tego samego konkursu, jednak każdy wniosek traktowany jest indywidualnie, dlatego zarówno ocena, jak i późniejsza weryfikacja jej poprawności, odbywa się tylko i wyłącznie w odniesieniu do konkretnego wniosku o dofinansowanie. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Na podstawie art. 3 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Takimi przepisami szczególnymi są m.in. przepisy ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1146 z późn. zm.), które określają m.in. sposób wyboru projektów do dofinansowania oraz procedurę odwoławczą w sprawach dotyczących oceny projektów finansowanych ze środków regionalnego programu operacyjnego. Jedynie w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie do postępowania przed sądami administracyjnymi stosuje się odpowiednio przepisy p.p.s.a., z wyłączeniami, o których mowa w art. 64 ustawy z o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020. (u.z.r.p.)

Zgodnie z art. 61 ust. 1 powołanej ustawy, w przypadku nieuwzględnienia protestu, negatywnej ponownej oceny projektu lub pozostawienia protestu bez rozpatrzenia, wnioskodawca może wnieść skargę do sądu administracyjnego zgodnie z art. 3 § 3 p.p.s.a. W wyniku rozpatrzenia skargi, sąd może: uwzględnić skargę stwierdzając, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny, przekazując jednocześnie sprawę do ponownego rozpatrzenia przez właściwą instytucję zarządzającą lub pośredniczącą (pkt 1a); orzec, że pozostawienie protestu bez rozpatrzenia było nieuzasadnione, przekazując sprawę do rozpatrzenia przez właściwą instytucję zarządzającą lub pośredniczącą (pkt 1 b); oddalić skargę w przypadku jej nieuwzględnienia (pkt 2); umorzyć postępowanie w sprawie, jeżeli jest ono bezprzedmiotowe (pkt 3).

Powyższa regulacja oznacza, że kontroli sądów administracyjnych poddana jest ocena projektów, zgłaszanych przez wnioskodawców ubiegających się o dofinansowanie w ramach systemu realizacji regionalnych programów operacyjnych, dokonywana przez instytucję zarządzającą programami operacyjnymi (pośredniczącą lub wdrażającą) w realizacji takich programów, po wyczerpaniu środków odwoławczych.

Przystępując do kontroli oceny wniosku w niniejszej sprawie należy wskazać, że procedura odwoławcza została wyczerpana. Skarżący po otrzymaniu negatywnej oceny swojego projektu wniósł protest w terminie przewidzianym ustawą, który został rozpatrzony rozstrzygnięciem o nieuwzględnieniu protestu i w ustawowym terminie 14 dni złożył skargę do WSA w Krakowie.

Kontrolując zgodność z prawem dokonanej przez właściwą instytucję oceny wniosku o dofinansowanie sąd administracyjny bierze pod uwagę zasady dokonywania tej oceny, wynikające z obowiązujących przepisów prawa oraz z przyjętych na ich podstawie w ramach poszczególnych programów operacyjnych procedur wyłaniania projektów. Rozważając zasadność skargi w tym aspekcie należy mieć na względzie, że w ustawie o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności wskazano, że właściwa instytucja przeprowadza wybór projektów do dofinansowania w sposób przejrzysty, rzetelny i bezstronny oraz zapewnia wnioskodawcom równy dostęp do informacji o warunkach i sposobie wyboru projektów do dofinansowania (art. 37 ust. 1 u.z.r.p.).

Projekt podlega ocenie pod względem spełnienia kryteriów wyboru projektów, zatwierdzonych przez komitet monitorujący, zgodnych z warunkami określonymi w art. 125 ust. 3 lit. a rozporządzenia ogólnego (ust. 2). Przepis ten statuuje zasady ogólne wyłaniania projektów do dofinansowania, to jest przejrzystość, rzetelność, bezstronność wyboru projektów oraz równość wnioskodawców w dostępie do informacji o zasadach i sposobie wyboru projektów do dofinansowania. Zasady te mają charakter normatywny. Naruszenie którejkolwiek z tych zasad stanowi naruszenie zasady równego dostępu do pomocy. Przepis ten ustanawia również ogólną regułę, w myśl której projekty podlegają ocenie wyłącznie w zakresie ustanowionych w danym systemie realizacji i zgodnych z przepisem art. 125 ust. 3 lit. a rozporządzenia ogólnego kryteriów wyboru projektów, które zapewniają, że operacje przyczynią się do osiągnięcia celów szczegółowych i rezultatów odpowiednich priorytetów, są niedyskryminacyjne, przejrzyste i uwzględniają ogólne zasady ustanowione w art. 7 i 8.

Z kolei wedle treści art. 54 ust. 2 u.z.r.p. protest jest wnoszony w formie pisemnej i zawiera między innymi wskazanie kryteriów wyboru projektów, z których oceną wnioskodawca się nie zgadza, wraz z uzasadnieniem (p.4) oraz wskazanie zarzutów o charakterze proceduralnym w zakresie przeprowadzonej oceny, jeżeli zdaniem wnioskodawcy naruszenia takie miały miejsce, wraz z uzasadnieniem (p.5). Z powołanym przepisem koresponduje art. 57 u.z.r.p. nakładający na właściwą instytucję powinność rozpatrzenia protestu poprzez weryfikację prawidłowości oceny projektu w zakresie kryteriów i zarzutów, o których mowa w art. 54 ust. 2 pkt 4 i 5.

Nakreślony wyżej stan prawny skonfrontowany z faktografią rozpoznawanej sprawy przemawia za konstatacją, że ocena projektu dokonana przez Zarząd Województwa została przeprowadzona w sposób prawidłowy, co skutkuje oddaleniem skargi stosownie do art. 61 ust. 8 pkt 2 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020.

Wynikające z art. 37 ust. 1 ustawy wdrożeniowej zasady przejrzystości, rzetelności i bezstronności wyboru projektów oraz równości traktowania wnioskodawców w dostępie do informacji o zasadach i sposobie wyboru projektów do dofinansowania, dotyczą każdego etapu konkursu, począwszy od momentu przygotowywania regulaminu konkursu i formularza aplikacyjnego, aż po zakończenie postępowania konkursowego. Zasady te mają charakter normatywny i stanowią gwarancję równego traktowania wszystkich potencjalnych beneficjentów pomocy unijnej, znajdując umocowanie w zasadzie równego dostępu do pomocy, wywodzącej się z traktatowej zasady równości. Zasada przejrzystości reguł oceny projektów ma charakter instrumentalny wobec zasady równości, nakładając na właściwą instytucję przeprowadzającą wybór projektów do dofinansowania obowiązek jasnego, precyzyjnego i dostępnego dla wszystkich wnioskodawców (beneficjentów) określenia kryteriów kwalifikowania projektów. Także wymogi stawiane wnioskodawcom, jeżeli ocena ich spełnienia miałaby skutkować negatywnymi konsekwencjami, muszą być formułowane w sposób jednoznaczny, jasny i precyzyjny, a więc tak, aby nie pozostawiało to żadnych wątpliwości, co do stosowanych w danym postępowaniu konkursowym kryteriów oceny projektów oraz oceny ich spełniania. Rzetelność oznacza ustanowienie jasnych i zrozumiałych dla wnioskodawców kryteriów wyboru projektów, zgodność postępowania właściwej instytucji z ustanowionymi w danym trybie regułami oraz wszechstronne uzasadnienie wyboru. Zasada bezstronności natomiast oznacza zakaz wprowadzania preferencji dla określonych grup czy rodzajów wnioskodawców lub projektów (por.m.in. wyrok NSA z dnia 21 marca 2018 r., I GSK (...)). Wynikające z art. 37 ust. 1 ustawy wdrożeniowej zasady przejrzystości, rzetelności i bezstronności wyboru projektów oraz równości traktowania wnioskodawców w dostępie do informacji o zasadach i sposobie wyboru projektów do dofinansowania mają charakter systemowy i realizują się poprzez stworzenie takich mechanizmów oceny projektów, które spowodują, że ocena projektu zostanie dokonana w oparciu o obiektywne, a nie subiektywne przesłanki i kryteria. Służą temu m.in. rozwiązania prawne przewidziane w przepisach art. 44, 60, 68a ustawy wdrożeniowej, jak również w art. 24 k.p.a. w zw. z art. 50 ustawy wdrożeniowej. Mają one na celu zagwarantowanie pewności i stałości obowiązywania kryteriów oceny i wyboru projektów do dofinansowania oraz eliminowanie ryzyka zaistnienia dowolności stosowanych kryteriów oceny projektów, niweczącej przywołane powyżej zasady.

Na tle zasad przywołanego art. 37 ust. 1 u.z.r.p., kontrola sądowoadministracyjna powinna zmierzać w szczególności do oceny, czy argumentacja oceniającego w ramach komisji oceny projektów oraz instytucji zarządzającej w zaskarżonym rozstrzygnięciu protestu nie jest dowolna, to znaczy mieści się w granicach logicznego rozumowania, jest spójna, wyczerpująca (kompletna), odpowiada generalnym standardom prawa, zasadom doświadczenia życiowego, pozostaje w związku z dokumentami systemu realizacji programu operacyjnego i ustalonymi kryteriami, w sposób jasny, nie budzący wątpliwości, prezentując przesłanki wyboru - dokonanej oceny, przyznanej punktacji, odnosząc się do ram prawnych danego naboru oraz dokumentacji konkursowej. Tym samym również rozstrzygnięcie protestu przez właściwą instytucję zarządzającą powinno zawierać szczegółową, jednoznaczną, rzetelną analizę kwestionowanych przez wnioskodawcę ocen projektu - z rozważeniem zarzutów oraz uwag zarówno osób oceniających projekt (ekspertów) w kartach oceny merytorycznej, jak i argumentacji i zarzutów zamieszczonych w proteście. Rozstrzygnięcie podlegające ocenie sądu musi zawierać powody, które zdecydowały o nieuwzględnieniu protestu wraz z ich uzasadnieniem. Przy formułowaniu oceny zachowana jest swoboda, wszakże nie powinna ona jednak być dowolna, nacechowana arbitralnością. Dowolna jest wówczas, gdy jest sprzeczna z obowiązującymi unormowaniami, logiką, wiedzą, doświadczeniem życiowym, pozbawiona spójnego wywodu, gdy nie wyjaśniono zrozumiale przesłanek oceny.

Organ zobowiązany jest do rozpatrzenia protestu i weryfikacji oceny wniosku o dofinansowanie zgodnie z wszelkimi regułami proceduralnymi, w tym z regułami wynikającymi z powołanych wyżej przepisów.

Poddane sadowej kontroli rozstrzygnięcie nie narusza zasady rzetelności, która związana jest z ustanowieniem jasnych i zrozumiałych dla wnioskodawców kryteriów wyboru projektów, zgodności postępowania właściwej instytucji z ustanowionymi w danym trybie regułami oraz powinnością wszechstronnego uzasadnieniem wyboru.

Wiodącymi dokumentami określającymi przebieg przedmiotowego konkursu, w tym w szczególności procedurę wyboru projektów do dofinansowania i kryteria brane pod uwagę przy wyborze były Regulamin konkursu oraz kryteria wyboru projektów, stanowiące załącznik nr (...) do Regulaminu konkursu.

Ocena formalna z kolei prowadzona była zgodnie z zapisami załącznika nr (...) do Regulaminu konkursu, tj. Regulaminem Prac Komisji Ocen Projektów (dalej: Regulamin KOP).

Organ dokonując kontestowanej w skardze oceny przywołał Specyficzne warunki wstępne, a w szczególności zweryfikował zgodność projektu z formalnymi warunkami specyficznymi dla danego Działania/Poddziałania, określonymi w Szczegółowym Opisie Osi Priorytetowych Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 (dalej: SzOOP). Powołano zapisy SzOOP, gdzie unormowano, iż dla danego projektu wymagane było przeprowadzenie audytu, przed dniem złożenia wniosku, zgodnie z określonymi wymogami. Z zapisów SzOOP oraz Regulaminu konkursu wynika, iż audyt powinien być wykonany przez ekspertów wpisanych do centralnego rejestru charakterystyki energetycznej budynków prowadzonych przez właściwego Ministra. Obowiązkiem wnioskodawcy było zatem niewątpliwie przedłożenie właściwie przygotowanych audytów.

Wnioskodawca w chwili składania wniosku o dofinansowanie musi posiadać audyt efektywności energetycznej/audyt energetyczny określający zakres inwestycji przed realizacją i załączyć go do wniosku o dofinansowanie, jako dodatkowy załącznik nr (...) wraz z dodatkową kartą stanowiącą załącznik nr (...) do wniosku. Załącznik 8.2. do wniosku stanowi dodatkową kartę do audytu ex ante/ex post efektywności energetycznej, która musi zostać sporządzona na podstawie właściwego audytu.

W przypadku wnioskodawcy załącznikami do wniosku były: załącznik 8.1: Audyt efektywności energetycznej. Poprawienie efektywności energetycznej przedsiębiorstwa Firma Produkcyjno-Usługowo-Handlowa J. B., poprzez montaż instalacji fotowoltaicznej oraz załącznik 8.2. - Dodatkowa karta do audytu ex ante efektywności energetycznej.

W audycie, jako sporządzającego audyt efektywności energetycznej, wskazano E. P., która nie była wpisana do centralnego rejestru charakterystyki energetycznej budynków prowadzonego przez właściwego Ministra na dzień sporządzenia audytu dla przedmiotowego projektu. Audyt nie został także podpisany.

W załączniku nr (...). do wniosku w części "Dane sporządzającego audyt" został wymieniony R. W. (wpis do przedmiotowego rejestru pod nr (...)).

Z przedstawionej perspektywy uprawnione jest stanowisko IRP, iż załącznikiem decydującym o spełnieniu kryterium Specyficzne warunki wstępne jest prawidłowy audyt efektywności energetycznej wykonany przez uprawnionego eksperta (audyt złożony w ramach załącznika 8. 1). Natomiast, załącznik 8.2 stanowi dodatkowy, uzupełniający dokument, który należało przygotować na podstawie właściwych audytów/audytu. Słuszna jest więc ocena iż załączony do wniosku audyt nie spełnia warunku określonego w SzOOP oraz Regulaminie konkursu, co stanowi samoistną przesłankę uzasadniającą negatywną ocenę przedmiotowego projektu w ramach kryterium Specyficzne warunki wstępne.

Oceny tej nie zmienia wskazanie R. W., jako audytora w załączniku 8.2. Załącznik ten jest, co wyżej wywiedziono, dokumentem dodatkowym, opracowanym na podstawie audytu nr (...), a podstawowe znaczenie ma wskazanie osoby odpowiedzialnej za wykonanie audytu w załączniku 8.1, gdyż to ta osoba wpisana ma być do wykazu.

Odrzucić należy stanowisko, iż to, że w dokumencie audytu została wpisana inna osoba, nie świadczy w sposób jednoznaczny o tym, iż to ona sporządziła audyt. Istotnie bowiem podzielić należy twierdzenie, że oceniający bazują na złożonej dokumentacji aplikacyjnej, za treść której odpowiada wnioskodawca i to jego obowiązkiem jest przedstawienie informacji w dokumentacji aplikacyjnej zgodnie z wymogami stawianymi w dokumentacji konkursowej i na nim spoczywa obowiązek rzetelnego i wyczerpującego przygotowania wniosku z uwzględnieniem znanych mu kryteriów oceny wszystkich zgłoszonych do konkursu projektów. Podmiot, który zamierza skorzystać z dofinansowania winien dostosować się do zasad udzielania pomocy i wypełnić wszystkie wymogi wynikające z dokumentacji konkursowej. Wnioskodawca wyraża bowiem zgodę na stosowanie w procedurze konkursowej nie tylko przepisów prawa ale i zasad wynikających z dokumentacji konkursowej, składając w tym zakresie stosowne oświadczenie. To po jego stronie leży obowiązek dochowania należytej staranności i dostosowania się do jawnych i identycznych dla wszystkich wnioskodawców wymogów. W związku z tym zobowiązany jest do przedstawienia wszystkich wymaganych załączników, zgodnie z wymogami stawianymi w dokumentacji konkursowej (SzOOP, Regulamin konkursu, Instrukcja), które potwierdzałyby spełnienie danego kryterium oceny.

Nie sposób także podzielić zarzutów odnoszących się do na okoliczności, które towarzyszyły złożeniu przedmiotowego wniosku. Okoliczności, czy audyt sporządzono samodzielnie, czy też powoływano w tym celu zespół, jego skład czy podział w nim pracy, są prawnie irrelewantne dla oceny spełnienia kryterium Specyficzne warunki wstępne. Podobnie ocenić należy relacje między wnioskodawcą, a zleceniobiorcą odpowiedzialnym za opracowanie audytu.

Zgodzić się też należy ze stanowiskiem, że zarówno ocena, jak i późniejsza weryfikacja dokumentacji odbywa się wyłącznie w odniesieniu do konkretnego wniosku o dofinansowanie. Nie dokonuje się analizy spełnienia danego kryterium w odniesieniu do innych składanych w ramach danego konkursu wniosków. Obowiązkiem oceniających było dokonanie oceny zgodnie z zapisami dokumentacji konkursowej, biorąc pod uwagę wniosek wraz załącznikami danego wnioskodawcy.

Ponadto rozpatrując protest, weryfikuje się prawidłowość przeprowadzonej oceny w zakresie kryteriów oraz zarzutów o charakterze proceduralnym. Natomiast, protest nie służy przedstawieniu dodatkowych informacji, które nie były znane na etapie oceny projektu. W związku z tym, przedstawione przez wnioskodawcę dodatkowe załączniki na etapie procedury odwoławczej, słusznie nie zostały wzięte pod uwagę.

Sad przyjmuje za własny wywód prawny IRP dotyczący kwestii korekty wniosku. Istotnie bowiem należy rozróżnić warunki formalne od specyficznych warunków wstępnych/formalnych warunków specyficznych. Warunki formalne weryfikowane są przed przystąpieniem do oceny danego wniosku o dofinansowanie. W świetle art. 2 pkt 27a ustawy o zasadach realizacji programów są to warunki odnoszące się do kompletności, formy oraz terminu złożenia wniosku o dofinansowanie projektu, których weryfikacja odbywa się przez stwierdzenie spełniania albo niespełniania danego warunku. Powyższy zapis powtórzony został w Regulaminie konkursu oraz doprecyzowany w Rozdziale 2 Podrozdział 2.1. ust. 1. Regulaminu KOP.

W konsekwencji uzupełnienia wniosku w trybie art. 43. ust. 1. ustawy, dotyczą pewnych minimalnych wymogów koniecznych do spełnienia przez dany wniosek o dofinansowanie, bez realizacji których w ogóle nie mógłby zostać dopuszczony do procesu oceny. Weryfikacja taka dokonywana jest bez wnikania w aspekty formalno-merytoryczne wynikające z kryteriów wyboru projektów. Natomiast weryfikacja spełnienia wymogów przez audyt załączony do wniosku, tj. czy opracowany został w zakresie, standardzie, czy formie przyjętej zgodnie z właściwymi rozporządzeniami odpowiednio do zakresu rzeczowego objętego projektem oraz czy audyt wykonany zostały przez ekspertów wpisanych do centralnego rejestru charakterystyki energetycznej budynków prowadzonego przez właściwego Ministra, dokonywana jest w trakcie oceny spełnienia kryterium Specyficzne warunki wstępne. W związku z tym ewentualną możliwość wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia dokumentacji aplikacyjnej należy rozpatrywać wyłącznie w kontekście zapisów Rozdziału 2, Podrozdziału 2.1 ust. 8. Regulaminu KOP. Dopuszczalne jest przedstawienie wyjaśnień uzupełnień lub poprawy wniosku w celu potwierdzenia spełnienia kryteriów wyboru projektów. Zapisy Podrozdziału 2.1 ust. 9. Regulaminu KOP wskazują, że jeśli wniosek jednoznacznie nie spełnia danego kryterium i nie jest zasadne, ze względu na wagę i/lub skalę uchybień, skierowanie go do wyjaśnień (poprawy/uzupełnienia), w tym zakresie zostanie oceniony negatywnie i nie zostanie skierowany do poprawy/uzupełnienia. Właśnie taka sytuacja taka miała miejsce w przypadku przedmiotowego wniosku, który jednoznacznie nie spełnił kryterium Specyficzne warunki wstępne. Wezwanie do uzupełnień było niecelowe, gdyż złożenie brakującego podpisu E. P. nie zmieniłoby faktu, iż na dzień opracowania audytu nie była ona ujęta w centralnym rejestrze charakterystyki energetycznej budynków prowadzonego przez właściwego Ministra, co stanowi jednoznaczną przesłankę do negatywnej oceny projektu.

W konsekwencji, po stwierdzeniu że nie doszło w sprawie do naruszenia powołanych w skardze przepisów prawa, Sąd skargę J. B. oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.