Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3085808

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 14 stycznia 2020 r.
I SA/Kr 343/19
Uznanie administracyjne w zakresie umorzenia zaległych składek.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Głowacki (spr.).

Sędziowie WSA: Wiesław Kuśnierz, Waldemar Michaldo.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 stycznia 2019 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne

I. uchyla zaskarżoną decyzję,

II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie (...) zł ((...) złotych).

Uzasadnienie faktyczne

UZASADNIENIE

16 stycznia 2018 r. J. W. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2012 r. do stycznia 2013 r., od sierpnia 2013 r. do grudnia 2013 r., od czerwca 2014 r. do listopada 2015 r. oraz od marca 2016 r. do lutego 2017 r. Poinformował, że w latach 2012 r. - 2017 r. odnotował stratę z tytułu prowadzonej działalności oraz osiągał niskie dochody, co uniemożliwiło regulowanie należności z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Podkreślił, że jest osobą przewlekle chorą, pozostającą pod stałą opieką lekarską, kilkukrotne hospitalizowaną, poddawaną licznym badaniom i zabiegom. Wskazał, że w sierpniu 2017 r. był hospitalizowany i poddany operacji. Oświadczył, że nie ma możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę należności z powodu konieczności sprawowania przez niego opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny tj. małoletnią córką P. W., która jest osobą niepełnosprawną i wymaga stałej opieki oraz pomocy w czynnościach życia codziennego, m.in. konieczności dowozu do szkoły specjalnej. Z kolei małżonka jest osobą pracującą z najniższym wynagrodzeniem krajowym, dlatego to on sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem (codziennie dowożenie do szkoły, wizyty lekarskie). Emerytura oraz wynagrodzenie żony nie pozwalają na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb rodziny. Rodzina ponosi miesięczne wydatki z tytułu utrzymania: czynsz w wysokości ok. (...) zł, opłaty eksploatacyjne w wysokości ok. (...) zł (w tym opłata za energię elektryczną w kwocie ok. (...) zł), koszty wyżywienia w wysokości ok. (...) zł, obiady (...) w szkole w wysokości (...) zł, środki czystości w wysokości (...) zł oraz zakup paliwa na dowóz (...) do szkoły oraz na wizyty lekarskie. Ponadto z uwagi na przeprowadzony zabieg córki konieczny był zakup noclegu w hotelu w wysokości (...) zł. Nie posiada ruchomości przedstawiających większa wartość. Jest właścicielem samochodu osobowego (...) z (...) r., który jest niezbędnym środkiem transportu rodziny. Posiada nieruchomość, która zabezpieczona jest hipoteką umowną na kwotę (...) zł, a która wynika z zawartej umowy pożyczki. Mieszkanie stanowi jedyny majątek i zabezpiecza potrzeby mieszkaniowe rodziny: (...), (...) oraz (...), która zamieszkuje lokal wraz ze swoją (...). W związku z trudną sytuacją materialną nie jest w stanie na bieżąco regulować swoich zobowiązań, jak i zabezpieczyć podstawowe potrzeby życiowe rodziny. W związku z trudną sytuacją materialną rodziny powstało zadłużenie z tytułu opłat czynszowych. Problemy finansowe mają charakter trwały i pogłębiający się z uwagi na problemy zdrowotne (...) oraz (...). Dodatkowo spłata należności naraziłoby rodzinę na niezaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych.

W dniu 12 marca 2018 r. wydano decyzję odmowną, nr (...), lecz w wyniku wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. wyrokiem z 5 lipca 2018 r. (sygn. akt I SA/Kr 493/18) uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że organ zobowiązany był ustalić sytuację materialną i czy w związku z nią zachodzi przesłanka umorzenia przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Dokonując ustaleń i oceny organ powinien był ustalić dochód netto rodziny, pomniejszyć go o sumę comiesięcznych wydatków oraz zobowiązań, a następnie ocenić, czy kwota jaka pozostaje do dyspozycji pozwala na chociażby częściowe uregulowanie zaległych zobowiązań względem ZUS, bez pozbawienia rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd w uzasadnieniu wskazał na konieczność prawidłowego ustalenia sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy (zestawienie dochodów netto i ponoszonych kosztów oraz ustalenie ilości osób w gospodarstwie), podania jaka część świadczenia emerytalnego została zajęta w trakcie postępowania egzekucyjnego i jakie są wyniki dochodzenia zaległych składek na rzecz ZUS.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją nr (...) z dnia 25 stycznia 2019 r. znak: (...) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778); zwanej dalej "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki; Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141; poz. 1365); zwanego dalej "rozporządzeniem" odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie (...) zł, w tym na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2012 r. do stycznia 2013 r., od sierpnia 2013 r. do grudnia 2013 r., od czerwca 2014 r. do listopada 2015 r., od marca 2016 r. do lutego 2017 r. w łącznej kwocie (...) zł, w tym z tytułu: składek (...) zł, oraz odsetek liczonych na 16 stycznia 2018 r. w kwocie (...) zł.

W uzasadnieniu podano, iż wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego w kwocie (...) zł brutto, po dokonywanych potrąceniach w wysokości (...) zł, otrzymuje (...) zł netto. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z (...), która z tytułu zatrudnienia uzyskuje dochód w wysokości (...) zł netto (zgodnie z oświadczeniem). Na utrzymaniu rodziny pozostaje (...). Pobiera on świadczenie wychowawcze na dziecko w kwocie (...) zł, zasiłek pielęgnacyjny na (...) w kwocie (...) zł. Łączny dochód rodziny wynosi (...) zł. Wnioskodawca ponosi stałe miesięczne opłaty (czynsz) w wysokości (...) zł, wydatki z tytułu kosztów eksploatacyjnych w wysokości (...) zł, koszty związane z leczeniem w wysokości (...) zł oraz inne w wysokości (...) zł. Posiada zobowiązania pieniężne z bankach w kwocie (...) zł, w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w kwocie (...) zł oraz u osób fizycznych w kwocie (...) zł. Zobowiązania ściągane są w formie egzekucji przez komornika sądowego w kwocie (...) zł miesięcznie. Zobowiązany jest właścicielem nieruchomości tj. mieszkania o powierzchni (...) m2 oraz współwłaścicielem samochodu osobowego (...), rok produkcji (...) r.

Organ wskazał, iż 8 października 2018 r. skierował zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego na zaległości za okres od grudnia 2016 r. do września 2017 r. W ramach postępowania zastosowano środki egzekucyjne w postaci zajęcia rachunku bankowego oraz świadczenia emerytalnego. Zaległości na koncie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone. Skierowanie egzekucji do komornika, który prowadzi również egzekucję dla wierzycieli cywilnoprawnych, dałoby możliwość pierwszeństwa egzekwowania należności z tytułu składek z pobieranego świadczenia emerytalnego. Z uwagi na to nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., odnoszące się do całkowitej nieściągalności.

Pomimo braku całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ciężar udowodnienia, że nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia ciąży na osobie zobowiązanej. Zakład rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności w oparciu o przesłankę, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Wywiódł, że skarżący osiąga dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego w kwocie (...) zł brutto, po dokonanych potrąceniach na rzecz innych wierzycieli w wysokości (...) zł, otrzymuje (...) zł netto. Świadczenia z ubezpieczenia społecznego są chronione prawnie poprzez zawężenia zakresu dokonywanych potrąceń, które mają na celu ochronę dłużnika w procesie dochodzenia należności pieniężnych, poprzez zapewnienie mu środków utrzymania. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie (...) zł netto. Na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc są to również dochody małżonki. Na utrzymaniu rodziny pozostaje (...). Rodzina pobiera świadczenie wychowawcze na dziecko w kwocie (...) zł oraz zasiłek pielęgnacyjny na (...) w kwocie (...) zł. Łączny dochód rodziny wynosi (...) zł. Nawet, jeżeli osiągane dochody nie są wysokie, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia należności. Nadto w złożonym oświadczeniu oświadczył skarżący, że starsza (...) - K. W. oraz (...) - M. G., wynajmują mieszkanie i nie prowadzą z wspólnego gospodarstwa domowego. Zgodnie z oświadczeniem ponosi wnioskodawca stałe miesięczne opłaty (czynsz) w wysokości (...) zł, wydatki z tytułu kosztów eksploatacyjnych w wysokości (...) zł, koszty związane z leczeniem w wysokości (...) zł oraz inne wydatki w wysokości (...) zł. Ponoszenie kosztów z tytułu miesięcznych opłat również nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Nie można uznać, że opłaty np. za czynsz i energię są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem oraz leczeniem. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie o wysokości posiadanego zadłużenia z tytułu opłat czynszowych z datą wydania 17 listopada 2017 r. jednakże w aktualnym oświadczeniu skarżący nie wykazał, by miał zaległości z tego tytułu. Ponadto ponosi koszty za telefon, internet i laptop oraz abonament w łącznej kwocie (...) zł oraz koszty wyżywienia oraz utrzymania higieny osobistej w wysokości (...) zł. Zakład prowadząc postępowanie o umorzenie składek obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Konieczne jest dokonanie zestawienia wysokości dochodu uzyskiwanego przez zobowiązanego z niezbędnymi kosztami utrzymania jego i najbliższych w celu określenia, czy jest on w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania. Zakład dokonał zestawienia dochodów i ponoszonych kosztów. Uzyskiwane przez gospodarstwo domowe dochody w łącznej kwocie (...) zł wystarczają na pełne pokrycie ponoszonych wydatków w kwocie (...) zł. Wobec powyższego skarżący jest w stanie zabezpieczyć środki na spłatę zadłużenia wobec ZUS. Posiada nadto zobowiązania wobec innych wierzycieli tj. z tytułu zaciągniętych kredytów oraz pożyczek u osób fizycznych, które dochodzone są w trybie egzekucyjnym. Każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa. Nawet gdyby ZUS umorzył zaległe składki wraz z odsetkami za zwłokę, to i tak inni wierzyciele w dalszym ciągu dochodziliby swoich należności, a ZUS realizuje przecież ważny interes społeczny zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Każdy przejściowo może wykazać, że ma trudną sytuację finansową, lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie. Niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych powinna być brana pod uwagę przy umarzaniu zaległości, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym strona nie jest w stanie się przeciwstawić, mimo podjętego w tym kierunku wysiłku. Umorzenie należności w omawianej sprawie byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Fakt opłacania składek nie jest okolicznością nadzwyczajną, a spełnieniem obowiązku wynikającego z przepisów prawa, natomiast umorzenie zaległości nie może być traktowane, jako kredytowanie zobowiązanego. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna rodziny ma charakter definitywny. Rodzina posiada stałe źródła dochodów, które zapewniają możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz spłaty zadłużenia w dłuższym okresie.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się J. W. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i zarzucając naruszenie:

- art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie;

- art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 oraz 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nierozważenie wszystkich okoliczności i brak należytego przekonywującego uzasadnienia wydanej decyzji; naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającego na przyjęciu, że nie zachodzą wobec skarżącego przesłanki do umorzenia należności składkowych.

Zdaniem skarżącego organ nieprawidłowo ustalił jego sytuację materialną, co w konsekwencji doprowadziło do wydania błędnej decyzji odmawiającej umorzenia należności. Skarżący kwestionował wysokość naliczonego dochodu netto jego rodziny pomniejszonego o wydatki oraz zobowiązania, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że skarżącemu pozostają środki pieniężne pozwalające mu na częściowe regulowanie zaległych zobowiązań względem ZUS, bez pozbawienia skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie zastosował się do wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z wyroku do sygn. akt I SA/Kr 493/18 i nie ustalił, jaka część świadczenia emerytalnego została zajęta w trakcie postępowania egzekucyjnego na rzecz ZUS i jak przebiega postępowanie egzekucyjne. Organ całkowicie pominął niezawinioną po stronie skarżącego sytuację finansową, materialną i zdrowotną, w której się znalazł i która doprowadziła do powstania zaległości składkowych. Nieopłacanie składek przez skarżącego nie było wynikiem jego złej woli, czy też świadomego lekceważenia obowiązków ustawowych, a jego tragicznej wręcz sytuacji życiowej. Skarżący podnosi, że ma 74 lata, jest człowiekiem (...), ma bardzo (...), która wymaga specjalistycznej opieki. Organ błędnie uznaje, że po zapłaceniu wszystkich kosztów utrzymania jest jeszcze w stanie wygospodarować wolne środki pieniężne i spłacać zadłużenie w ZUS. Nie wiadomo też na podstawie jakiego materiału dowodowego dochodzi swoich wniosków, bowiem w aktach sprawy brak jest materiału dowodowego w tym zakresie. Na uwagę zasługuje również fakt, że postępowanie egzekucyjne trwa już ponad rok, a zastosowano środki egzekucyjne w postaci "zajęcia rachunku bankowego oraz świadczenia emerytalnego" i nie ustalono, czy jakiekolwiek środki pieniężne zostały wyegzekwowane. W zaskarżonej decyzji Organ nie wskazuje, czy wszystkie zaległości składkowe powstałe na jego koncie rozliczeniowym są objęte postępowaniem egzekucyjnym i czy jest ono skuteczne. Organ nie ustalił, w jakiej wysokości należne są koszty egzekucyjne powstałe w wyniku wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zatem z pewnością zbyt pochopnie uznaje, że w sprawie nie została spełniona przesłanka do umorzenia postępowania na tej podstawie, iż jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ nie ustalił wysokości wydatków egzekucyjnych, a mimo to dochodzi do stanowczego wniosku, że brak jest podstaw do umorzenia należności składkowych.

Zdaniem skarżącego organ błędnie ustalił, że łączny dochód rodziny skarżącego wynosi (...) zł, na który składa się kwota (...) zł z tytułu świadczenia emerytalnego pobieranego przez skarżącego, kwota (...) zł z tytułu wynagrodzenia za pracę małżonki skarżącego, kwota (...) zł z tytułu świadczenia wychowawczego oraz kwota (...) zł z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego pobieranego na dziecko skarżącego. Błędnie zostało doliczone do dochodu świadczenie 500 plus przyznane na rzecz (...) skarżącego, albowiem świadczenie to nie powinno być wliczane do dochodu, bowiem nie taki jest cel ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci z dnia 11 lutego 2016 r., w której to ustawie uznano, że wsparcie finansowe z programu "Rodzina 500 Plus" nie może być wliczane do dochodów. Organ nieprawidłowo dolicza do dochodu także wysokość zasiłku pielęgnacyjnego na (...) w wysokości (...) zł. Na uwagę zasługuje fakt, że zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu wydatków z konieczności zapewnienia opieki i pomocy córce w związku z jej niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Gdyby organ prawidłowo ustalił dochody skarżącego doszedłby do właściwego wniosku, że nie ma żadnych wolnych środków pieniężnych, które mógłby przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Dochody skarżącego kształtują się na poziomie ok. (...) zł miesięcznie i na takim samym poziomie kształtują się niezbędne wydatki na utrzymanie trzyosobowej rodziny skarżącego. Na stronie 6 uzasadnienia organ podaje, że łączny dochód rodziny wynosi (...) podczas gdy w dalszej część podaje, że jest to kwota (...) zł, co świadczy o tym, że nie ustalił prawidłowo kwoty dochodu skarżącego. Dochody te stanowią kwotę niewiele wyższą niż minimum egzystencji, a do tego organ też w ogóle się nie odnosi, wręcz uznaje, że jest to "przejściowa" trudna sytuacja.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. - dalej "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku niestwierdzenia takich wad, sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a.

Skarga jest uzasadniona.

Uznanie administracyjne oznacza, że organ może - ale nie musi - uwzględnić wniosek o umorzenie należności z tytułu składek tylko i wyłącznie wówczas, gdy spełnione są ustawowe ku temu przesłanki (tzn. nieściągalność - art. 28 ust. 2 u.s.u.s. lub uzasadnione przypadki - art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W sytuacji, gdy ustawowe przesłanki możliwości umorzenia składek nie zaistnieją - organ nie ma żadnych podstaw prawnych do uwzględnienie wniosku. Zatem odmowa umorzenia z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek nie następuje na zasadzie uznania administracyjnego. Odmowa zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek - po stwierdzeniu spełnienia ustawowych przesłanek do uwzględnienia wniosku o ich umorzenie - obliguje zaś organy orzekające w sprawie do należytego wykazania, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania wnioskodawcy w sposób szczególny. (wyrok NSA W-wa z 18 lutego 2014 r. II GSK 1909/12.)

Jakkolwiek w sprawach o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne organ administracji operuje w ramach uznania administracyjnego, to jednak podejmowana w nich decyzja, chociaż jest decyzją uznaniową, to nie może być w żadnym razie decyzją dowolną. Podejmując rozstrzygnięcie negatywne dla wnioskodawcy, organ administracji jest przede wszystkim zobowiązany do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem przeprowadzenia ustaleń w zakresie odnoszącym się do sytuacji wnioskodawcy pod kątem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz tych, które określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Nie powinno przy tym budzić żadnych wątpliwości, że musi to nastąpić według stanu na dzień wydania przez organ decyzji, co odnosi się również do decyzji podejmowanej w postępowaniu odwoławczym, tj. do decyzji wydawanej w rezultacie rozpatrzenia wniosku, o którym mowa w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. (wyrok NSA W-wa z 9 stycznia 2014 r., II GSK 1613/12.) Swoboda uznania administracyjnego ograniczona jest przesłankami sformułowanymi w art. 28 u.s.u.s. oraz w § 3 wskazanego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W sytuacji, gdy strona je wykaże, organ aby uniknąć dowolności decyzji, musi wskazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy skonstatować należy, iż organ naruszył granice rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Punktem wyjścia dla tej oceny stać się musi przywołanie oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 5 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 493/18, który uprzednio rozpoznawał sprawę. Ocena ta, jak i wskazania są tak dla organów, jak i dla sądu orzekającego z mocy art. 153 ustawy o p.p.s.a. wiążące. Otóż sąd w przywołanym wyroku przyjął między innymi, że "oś sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy skarżący spełnia przesłankę umorzenia należności z tytułu składek, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Zgodnie z treścią tego przepisu ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu, badając spełnienie tej przesłanki organ nie dokonał prawidłowego ustalenia sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego.(...) Organ nie podał również, jaka część świadczenia emerytalnego skarżącego została zajęta w trakcie postępowania egzekucyjnego, brak informacji co do wyników sposobu dochodzenia zaległych składek przez ZUS. (...) Organ nie dokonał też oceny w jaki sposób wysokość zadłużenia i prowadzone w tym przedmiocie postępowanie egzekucyjne wpływa na sytuację finansową skarżącego i jego rodziny.

Z konfrontacji przywołanego stanowiska oraz treści zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że organ nie zastosował się do przywołanych wskazań WSA w Krakowie. W istocie powielił in extenso swój uprzednio już wyrażony pogląd o braku zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Tym samym doszło do naruszenia art. 153 ustawy o p.p.s.a.

Zasadnie podnosi skarżący, że postępowanie egzekucyjne trwa już ponad rok, zastosowano środki egzekucyjne w postaci "zajęcia rachunku bankowego oraz świadczenia emerytalnego", a nie ustalono, czy jakiekolwiek środki pieniężne zostały wyegzekwowane. W zaskarżonej decyzji organ nie wskazuje, czy wszystkie zaległości składkowe powstałe na jego koncie rozliczeniowym są objęte postępowaniem egzekucyjnym i czy jest ono skuteczne. Organ nie ustalił, w jakiej wysokości należne są koszty egzekucyjne powstałe w wyniku wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zatem istotnie przedwcześnie uznaje, że w sprawie nie została spełniona przesłanka do umorzenia postępowania na tej podstawie, iż jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ nie ustalił wysokości wydatków egzekucyjnych, a mimo to dochodzi do stanowczego wniosku, że brak jest podstaw do umorzenia należności składkowych.

W sytuacji wykazania przez stronę ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu społecznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią ustawowej przesłanki dla umorzenia wnioskowanej należności. Bez wykazania przez organ ważnego interesu, który przemawiałby za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku strony o umorzenie należności składkowej, obarczone dowolnością jest powoływanie się przez ZUS jedynie na uznaniowy charakter omawianej decyzji, jako podstawę odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności składkowych. (tak: NSA W-wa w wyroku z 21 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1625/11.) Nie dokonując w powyższym zakresie stosownych ustaleń organ naruszył nie tylko powołane w skardze przepisy prawa materialnego, ale także art. 7, 11 i 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę ponownie rzeczą organu będzie zatem rozstrzygnięcie merytorycznie kwestii umorzenia należności z tytułu składek przez pryzmat wciąż niezrealizowanych wskazań sądu uprzednio rozstrzygającego sprawę.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.