Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1529687

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 14 maja 2014 r.
I SA/Kr 240/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Firek (spr.).

Sędziowie WSA: Maja Chodacka, Piotr Głowacki.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2014 r., sprawy ze skargi S.T., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 13 grudnia 2013 r. Nr (...), w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją nr (...) z dnia 6 grudnia 2012 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.; dalej: u.s.u.s.) utrzymał w mocy swoją decyzję nr (...) o odmowie umorzenia S.T. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 53.866,85 zł.

Organ wskazał, że pismem z dnia 13 sierpnia 2012 r. S.T. (dalej: skarżący) wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - (dalej: ZUS) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Skarżący podał, że z uwagi na brak zleceń dla jego przedsiębiorstwa (usługi remontowo-budowlane) znajduje się obecnie w trudnej sytuacji finansowej. Ponadto podał, że nie posiada żadnego majątku i nie jest w stanie uregulować zadłużenia. Skarżący wskazał, że jego kontrahenci nie realizują swoich zobowiązań terminowo. Ponadto wykazał, że w ostatnich latach uzyskał dochody na poziomie 5.656,62 w 2009 r., 43.823,76 zł w 2010 r. oraz 5.656,65 w 2011 r., oświadczył przy tym, że jego stałe wydatki związane z utrzymaniem pochłaniają ok. 1.600 zł miesięcznie. Skarżący wskazał również, że ma problemy zdrowotne związane z funkcjonowaniem kręgosłupa i stawów. Skarżący oświadczył, że nie korzystał z pomocy publicznej de minimis.

Decyzją z dnia 15 października 2012 r. ZUS odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 53.866,85 zł.

Organ ustalił, że skarżący od 1 stycznia 1999 r. prowadzi działalność gospodarczą, nie zatrudniając pracowników. Należności składkowe skarżącego zostały skierowane na drogę egzekucji administracyjnej (za okres od lipca 2006 r. do maja 2012 r.), a należności za 1999 r. objęte układem ratalnym. Poza dochodami wskazanymi przez skarżącego, organ ustalił, że w ciągu pierwszych 7 miesięcy 2012 r. skarżący osiągnął dochód w kwocie 14.237,04 zł, a ponadto, że nie jest nigdzie zatrudniony ani nie pobiera świadczeń socjalnych. Dalej organ podał, że skarżący jest osobą stanu wolnego i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego średni miesięczny dochód to 2.000 zł. Skarżący zamieszkuje w lokalu należącym do jego bratanicy, sam nie jest właścicielem nieruchomości. Ponadto nie posiada zobowiązań publicznoprawnych ani nie ujawnił, czy posiada cywilnoprawne. Organ stwierdził, ze skarżący nie powołuje się na jakiekolwiek dolegliwości zdrowotne. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ZUS uznał, że sytuacja skarżącego nie wyczerpuje przesłanek umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Skarżący bowiem prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje stały dochód - nie sposób zatem mówić o nieściągalności zadłużenia. Organ wskazał jednak że w ramach egzekucji należności za 1999 r. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych stwierdzono całkowitą ich nieściągalność, jednak egzekucja należności za lata 2006 - 2012 jest w dalszym ciągu aktualna. Organ stwierdził również, że uregulowanie zaległości nie pozbawi skarżącego ani jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wskazał, że skarżący prowadząc przedsiębiorstwo uzyskuje dochód pozwalający na sukcesywną spłatę zadłużenia.

Pismem z dnia 29 października 2012 r. skarżący złożył do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący podał, że kwoty jego dochodu wyliczone przez organ mijają się z prawdą, nie uwzględniając wysokości nieuregulowanych faktur. Zaproponował zatem ZUS, by przejął jego wierzytelności z ich tytułu i umorzył zaległości z tytułu składek. Skarżący ocenił również, że wydana decyzja to próba zmuszenia go do korzystania z pomocy socjalnej państwa, co uznał za nieadekwatne do rzekomej dbałości ZUS o interes społeczny. Ponadto skarżący zasygnalizował, że w jego sytuacji występuje całkowita nieściągalność zadłużenia z uwagi na brak majątku.

Decyzją z dnia 6 grudnia 2012 r. ZUS po ponownym rozpoznaniu sprawy utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję.

Organ streścił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przypomniał treść przepisów regulujących zasady umarzania zaległości składkowych. Podkreślił przy tym, że decyzje w tym przedmiocie zapadają w ramach uznania administracyjnego. Organ w pełni potwierdził ustalenia faktyczne oraz ich ocenę, wyrażoną w swojej poprzedniej decyzji. Stwierdził mianowicie, że sytuacja skarżącego nie spełnia przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia. W szczególności organ podał, że skarżący nie wykazał (np. dostarczając kopie faktur), że posiada nieuregulowane wierzytelności cywilnoprawne. Organ przypomniał również, że brak majątku nieruchomego nie jest tożsamy ze stwierdzeniem całkowitej nieściągalności zadłużenia, wskazując, że dłużnik odpowiada za zobowiązania całym (również przyszłym) swoim majątkiem.

Pismem z dnia 7 stycznia 2013 r. S.T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej zmianę. Skarżący podał, że jego sytuacja wyczerpuje znamiona całkowitej nieściągalności zadłużenia. Ponadto wskazał, że ZUS wadliwie nie zastosował w sprawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551 z późn. zm.).

Odpowiadając na skargę, ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 9 maja 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 197/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił powyższą decyzję oraz poprzedzającą decyzję z dnia 15 października 2012 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wadliwość powyższych decyzji wynika z niewłaściwie przeprowadzonego postępowania dowodowego, bowiem z akt sprawy nie wynika, na podstawie jakich okoliczność organ ustalił, że w stosunku do skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Organ winien był rozważyć czy faktycznie w konkretnym stanie faktycznym, istnieje możliwość zastosowania ulgi. Podstawą jednak dla dokonania takich rozważań przez organ, jest jednoznaczne stwierdzenie, że ma do czynienia z całkowitą nieściągalnością. W realiach niniejszej sprawy, należało zbadać przesłanki całkowitej nieściągalności określone w punktach 5 i 6 omawianego przepisu. Organ powinien zatem przeprowadzić postępowanie wyjaśniające zmierzające do ustalenia, czy naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy stwierdzili brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ewentualnie, czy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W tym celu organ powinien przeprowadzić odpowiednie czynności, których efektem byłoby ustalenie, czy w stosunku do skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne i na jakim jest ono etapie. Ewentualnie organ powinien ustalić, czy toczyło się takie postępowanie oraz w jaki sposób i dlaczego zostało zakończone. Dopiero odpowiedź na to pytanie pozwoliłaby organowi dokonać jednoznacznych ustaleń, czy w stosunku do skarżącego zachodzi całkowita nieściągalność składek. Wprawdzie organ podał w uzasadnieniu swojej decyzji, że egzekucja taka jest prowadzona, lecz nie wskazał żadnych dowodów na podstawie których okoliczność ta została stwierdzona. Zd. Sądu, oznacza to tym samym, że sformułowanie to jest gołosłowne i nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, a decyzja w tym zakresie jest oczywiście wadliwa. Jak wynika bowiem z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Jeżeli zatem organ podaje w decyzji określony fakt, powinien równocześnie wskazać na podstawie jakiego dowodu fakt ten został ustalony. Zarówno decyzja wydana w I instancji, jak i zaskarżona decyzja dowodów takich jednak nie wskazuje, czyli decyzje te naruszają powołany wyżej przepis i już z tego powodu należy stwierdzić, że są one wadliwe. Wadliwość tych decyzji powoduje w konsekwencji, że Sąd nie może zweryfikować powyższego stwierdzenia organu i w konsekwencji ma ona istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia organu.

Sąd stwierdził także, iż organ administracyjny nienależycie ustalił również pozostały stan faktyczny sprawy. Z zaskarżonej decyzji nie wynika na jakiej podstawie organ ustalił wysokość osiąganych miesięcznych dochodów skarżącego. Z uzasadnienia decyzji wydanej po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zdaje się wynikać, że organ przyjął w tym zakresie ustalenia dokonane w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji w I instancji. Niemniej Sąd zwrócił uwagę, iż skarżący zaskarżając decyzję wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakwestionował ustalenia w tym zakresie podając, że nie są one zgodne z rzeczywistością. Tymczasem z zaskarżonej decyzji nie wynika, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ się do tego odniósł. Nie wiadomo zatem na podstawie jakich okoliczności organ ustalił, że skarżący osiąga miesięczne dochody w wysokości 2.000 zł. Można jedynie domyślać się, że organ przyjął z zeznań PIT skarżącego wysokość osiągniętych w ciągu roku przychodów i na tej podstawie ustalił wysokość dochodu. Sąd przypomniał, że przychód a dochód to dwie odmienne instytucje. Czym innym bowiem jest osiągnięcie przychodu, czym innym natomiast osiągnięcie dochodu. Organ powinien zatem ustalić rzeczywisty dochód skarżącego, a nie opierać się tylko i wyłącznie na osiągniętym przychodzie. Wymaga to oczywiście przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, lecz obowiązek ustalenia dochodu osoby ubiegającej się o zastosowanie ulgi, obciąża organ. Tymczasem organ nie przeprowadził żadnych czynności zmierzających do ustalenia, jakie w rzeczywistości dochody uzyskuje skarżący. Sąd podkreślił, że ponownie rozpatrując sprawę ZUS winien rzetelnie i wszechstronnie ustalić stan faktyczny, zwłaszcza w zakresie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego, jak również ustalić rzeczywiste dochody skarżącego. W wydanej decyzji musi znaleźć się informacja, jakie miesięczne dochody uzyskuje skarżący i w jaki sposób organ dokonał takich ustaleń. Będzie to punkt wyjścia dla dalszych rozważań organu. Po prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, organ, dokonując analizy prawnej winien pamiętać, iż uznanie administracyjne nie oznacza dowolności w wyborze kierunku decyzji względem jednostki.

Decyzją z dnia 14 listopada 2013 r. o sygnaturze (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił S. T. umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami i kosztami upomnienia, w łącznej kwocie 53.866,85 zł, uznając, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone wart. 28 list. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ ustalił, że S.T. prowadzi działalność gospodarczą w okresie od 3 kwietnia 1995 r. do nadal, pod nazwą "S. T. Firma Remontowo - Budowlana", w zakresie roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych. Jako płatnik składek był zgłoszony do ubezpieczeń od co najmniej 1 stycznia1999 r., zobowiązany zatrudniał pracowników, a wykonując działalność gospodarczą zobligowany był do opłacania składek na ubezpieczenie, stosownie do zasad ustalonych w przepisach prawa. Niedopełnienie obowiązku opłacania przewidzianych prawem składek na ubezpieczenia spowodowało, że na koncie rozliczeniowym w ZUS-ie powstały zaległości w kwotach wskazanych w osnowie decyzji. Organ ustalił także, iż Stanisław Tupta z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za ostatnie 3 lata wykazał przychody: za rok 2010 wykazał przychód w wysokości 50.710,52 zł, za rok 2011 wykazał przychód w wysokości 23.091,00 zł, a za rok 2012 wykazał przychód w wysokości 149.650,00 zł. Organ ustalił nadto, iż ww. prowadził działalność gospodarczą w okresie od 1 marca 2001 r. do 31 grudnia.2003 r. oraz od 14 grudnia 2009 r. do nadal; przerwę w prowadzeniu działalności gospodarczej zgłosił od 26 marca 2003 r. do 1 września 2003 r., że zalega z zapłatą podatku VAT za miesiąc marzec 2009 r. i za miesiąc maj 2010 r. na ogólna kwotę 3.458,00 zł, a należności z powyższych podatków objęte są postępowaniem egzekucyjnym, bez pozytywnych rezultatów. Organ wskazał również, że w stosunku do S.T. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, które objęło składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres od 05/1999 r. do 05/2012 r. w łącznej kwocie 37.717,45 zł, że wnioskodawca posiada zobowiązania publicznoprawne wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz wobec Urzędu Skarbowego oraz, że S.T. jest stanu wolnego i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wskazał także, iż koszty związane z miesięcznymi opłatami zostały określone przez zobowiązanego na kwotę 1.200,00 zł, natomiast wydatki z tytułu zakupu żywności, dojazdów oraz zakupu środków czystości wynoszą miesięcznie 1.300,00 zł.; wnioskodawca nie ponosi kosztów związanych z leczeniem, średniomiesięczny dochód na jednego członka rodziny został określony przez zobowiązanego na 1.300,00 zł, a wg złożonych wyjaśnień w dniu 12 września 2013 r. wszystkie bieżące wydatki oraz opłata składek bieżących z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej są opłacane z dochodu uzyskanego z prowadzonej działalności gospodarczej za 2012 r. Na podstawie przedłożonych dokumentów organ stwierdził też, że za okres od 1 stycznia2013 r. do 31 sierpnia 2013 r. zobowiązany z prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskał żadnego dochodu, natomiast za 2012 r. osiągnął z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie 149.650,00 zł, a dochód 29.930,00 zł. Zatem miesięczny dochód za 2012 r. wyniósł 2.494,17 zł, natomiast miesięczne wydatki w 2013 r. opłacane z dochodu za ubiegły rok kształtują się na poziomie 3.550,00 zł. Organ wskazał też, że S.T. nie przedłożył do wniosku o umorzenie jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich lub orzeczeń lekarskich stwierdzających niezdolność do pracy na podstawie, którego można stwierdzić, iż sytuacja zdrowotna uniemożliwia pozyskiwanie środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jak i spłatę należności z tytułu składek, że zobowiązany nie figuruje w centralnej ewidencji pojazdów oraz nie figuruje w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych. Oceniając powyższe organ uznał, iż sytuacja S.T. nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ww. przepisie musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika w przyszłości. Z ustaleń stanu faktycznego wynika natomiast, iż zobowiązany w chwili obecnej dalej prowadzi działalność gospodarczą i osiąga z niej dochody. Organ podkreślił, że zaległości figurujące na koncie płatnika wprawdzie zostały skierowane do przymusowego dochodzenia, niemniej jednak nie można jednoznacznie stwierdzić całkowitej nieściągalności, ani wykluczyć możliwości wyegzekwowania należności z tytułu nieopłaconych składek w całości, prowadzona egzekucja w dalszym ciągu jest aktualna. Po przeprowadzeniu analizy sytuacji zobowiązanego organ doszedł do przekonania, iż w stosunku do zobowiązanego nie zachodzą także przesłanki określone w § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

We wniosku z dnia 25 listopada 2013 r. S.T. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, iż zaprezentowane stanowisko ZUS w wydanej decyzji (...) dotyczącej wniosku z dnia 14 sierpnia 2012 r. o umorzenie należności tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne jest nie do przyjęcia. Wskazał też, że w dniu 9 października złożył nowy wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania organ, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1442), po rozpatrzeniu powyższego wniosku utrzymał w mocy decyzję z dnia 14 listopada 2013 r. o sygnaturze (...). Ponownie rozpatrując sprawę organ dokonał identycznych jak poprzednio ustaleń faktycznych oraz doszedł do takiej samej konkluzji, sprowadzającej się do stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, wobec czego nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, które są określone w przepisie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W skardze od powyższej decyzji wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie S.T. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności. Skarżący zarzucił, że spełnia warunek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż nie uzyska się kwot nieopłaconych składek w postepowaniu egzekucyjnym, że organ nie uwzględnił w wydanej decyzji wyniku postępowania komorniczego w sprawie. Zarzucił nadto, że organ nie zastosował ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłacenia składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i przytoczył ponownie argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tym stanie Sąd nie jest uprawniony do zmiany zaskarżonej decyzji i umorzenia należności z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, o co wnosił skarżący. Co do możliwości zastosowania wobec skarżącego ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłacenia składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą należy wskazać, że w tym przedmiocie, co wynika z niekwestionowanych twierdzeń organu, jest prowadzone odrębne postępowanie wszczęte wskutek wniosku złożonego przez skarżącego z dnia 9 października 2013 r. Zatem rozważania w tym przedmiocie wykraczałyby poza granice tej sprawy.

Skarga zasługuje jednak na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca decyzja z dnia 14 listopada 2013 r., zostały wydane z naruszeniem prawa, skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Wadliwość zaskarżonych decyzji wynika z niezastosowania się do wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 maja 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 197/13, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwie przeprowadzonego postępowania dowodowego.

Rozpoznając niniejszą sprawę należy w pierwszym rzędzie ponownie przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1442, dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jak wynika z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję albo gdy 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie). Wskazanymi w tym akcie przesłankami umożliwiającymi umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Wypełniając upoważnienie ustawowe, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wskazał przykładowe stany faktyczne, w których może nastąpić umorzenia zaległości. Zgodnie z tym rozporządzeniem, możliwość umorzenia należności istnieje np.: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz w razie 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazać też należy, że przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, czy też odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie (tak NSA w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07, LEX nr 399183).

Wreszcie należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. cena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W uzasadnieniu cyt. wyżej wyroku tj. wyroku z dnia 9 maja 2013 r. Sąd wskazał, m.in., że nie wiadomo na podstawie jakich okoliczność organ ustalił, że w stosunku do skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Stwierdził, że organ winien był rozważyć czy faktycznie w konkretnym stanie faktycznym, istnieje możliwość zastosowania ulgi, a podstawą dla dokonania takich rozważań jest jednoznaczne stwierdzenie, że ma do czynienia z całkowitą nieściągalnością. Sąd wskazał, że w realiach niniejszej sprawy, należy zbadać przesłanki całkowitej nieściągalności określone w punktach 5 i 6 omawianego przepisu. Organ powinien zatem przeprowadzić postępowanie wyjaśniające zmierzające do ustalenia, czy naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy stwierdzili brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ewentualnie, czy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W tym celu organ powinien przeprowadzić odpowiednie czynności, których efektem będzie ustalenie, czy w stosunku do skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne i na jakim jest ono etapie. Ewentualnie organ powinien ustalić, czy toczyło się takie postępowanie oraz w jaki sposób i dlaczego zostało zakończone. Dopiero odpowiedź na to pytanie pozwoli organowi dokonać jednoznacznych ustaleń, czy w stosunku do skarżącego zachodzi całkowita nieściągalność składek.

Ocena zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej decyzji z dnia 14 listopada 2013 r. prowadzi do wniosku, że ani uzasadnienie zaskarżonej decyzji, ani uzasadnienie poprzedzającej decyzji nie zawierają żadnych ustaleń we wskazanym zakresie. Wprawdzie organ podał w tych uzasadnieniach, że egzekucja taka jest prowadzona, lecz nie wskazał ani organu, który prowadzi tę egzekucję, ani na jakim etapie jest ta egzekucja, ani nie przytoczył żadnych dowodów na podstawie których okoliczności dotyczące egzekucji zostały stwierdzone. Tym samym w dalszym ciągu, zd. Sądu, oznacza to, że sformułowania odnoszące się do egzekucji są gołosłowne i nie znajdują oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, a decyzje w tym zakresie są oczywiście wadliwe. Jak już bowiem wskazano uprzednio z treści art. 107 § 3 k.p.a. wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Jeżeli zatem organ podaje w decyzji określony fakt, powinien równocześnie wskazać na podstawie jakiego dowodu fakt ten został ustalony. Zarówno decyzja wydana w I instancji, jak i zaskarżona decyzja dowodów takich jednak nie wskazują, czyli decyzje te naruszają powołany wyżej przepis i już z tego powodu należy stwierdzić, że są one wadliwe. Taka wadliwość przedmiotowych decyzji powoduje zaś w dalszym ciągu to, że Sąd nie może zweryfikować stwierdzeń organu co do braku spełnienia przesłanki 5 i 6 art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i w konsekwencji ma ona istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia organu.

Ponownie rozpatrując sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych winien wziąć pod uwagę powyższe wskazania tj. w szczególności, organ powinien rzetelnie i wszechstronnie ustalić stan faktyczny w zakresie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego. Organ powinien zatem przeprowadzić postępowanie wyjaśniające zmierzające do ustalenia, czy naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy stwierdzili brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ewentualnie, czy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W tym celu organ powinien przeprowadzić odpowiednie czynności, których efektem byłoby ustalenie, czy w stosunku do skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne i na jakim jest ono etapie. Ewentualnie organ powinien ustalić, czy toczyło się takie postępowanie oraz w jaki sposób i dlaczego zostało zakończone. Dopiero odpowiedź na te pytania pozwolą organowi dokonać jednoznacznych ustaleń, czy w stosunku do skarżącego zachodzi całkowita nieściągalność składek.

Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" oraz art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. Organ naruszył w szczególności art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na tożsamość naruszenia prawa, na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd zastosował ten środek również względem decyzji wydanej przez organ w pierwszej instancji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.