Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1525056

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 14 kwietnia 2014 r.
I SA/Kr 238/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek.

Sędziowie WSA: Grażyna Firek (spr.), Ewa Michna.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2014 r., sprawy ze skargi E. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2013 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne

I.

uchyla zaskarżoną decyzję,

II.

zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych),

III.

zarządza zwrot kwoty 200 zł (dwieście złotych) na rzecz skarżącej tytułem uiszczonego nienależnie wpisu od skargi.

Uzasadnienie faktyczne

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 23 września 2013 r., nr (...) odmówił umorzenia E. C. należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres kwiecień i maj 2005, sierpień 2005 - czerwiec 2006 oraz odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres styczeń 2006 - czerwiec 2006; umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, a nadto - w związku z brakiem przedmiotu postępowania umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych za miesiąc marzec 2005, odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres listopad 2005 - grudzień 2005 oraz kosztów upomnienia.

Organ wskazał, że wniosek o umorzenie był motywowany spełnieniem przez E. C. warunków, przemawiających za umorzeniem: nie dysponuje ona żadnym majątkiem, którym mogłaby pokryć zaległości, a pieniądze na pokrycie samych składek zebrała wśród najbliższej rodziny.

Zakład opisał następnie sposób powstania zaległości, naliczenia odsetek, sytuację rodzinną, majątkową i zarobkową wnioskodawczyni oraz inne jej zaległości publicznoprawne. Wskazał następnie, że w stosunku do E. C. nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. Podkreślił nadto, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzenie należności z tytułu składek objęte jest uznaniem administracyjnym. Zakład zwrócił uwagę, że prowadzone jest dotyczące E C. postępowanie egzekucyjne, obejmujące należności na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, fundusz pracy i FGŚP.

Ponadto organ zwrócił uwagę, że art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma zastosowanie tylko do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek, natomiast nie odnosi się do należności za pracowników, chociaż są one opłacane ze środków własnych płatnika.

E. C. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 2, ust. 3 i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wniosła o uchylenie decyzji w części, dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych i rozstrzygnięcie wniosku co do istoty sprawy, albo uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 5 grudnia 2013 r. decyzję nr (...), utrzymującą w mocy poprzednie rozstrzygnięcie.

Organ wskazał ponownie, że umorzenie na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma charakter uznaniowy. Zwrócił znowu uwagę na prowadzone wobec E. C. postępowanie egzekucyjne. Dokonał również rozważenia przesłanek interesu społecznego oraz słusznego interesu strony.

E. C. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem, wnosząc w terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Domagała się uchylenia rozstrzygnięć, wydanych w obu instancjach przez Zakład, zarzucając naruszenie art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez nieprawidłowe zastosowanie, a także art. 6 i art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 107 § 3, art. 8 oraz art. 11 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżąca wniosła też o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga podlegała uwzględnieniu jako zasadna.

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a.

Przede wszystkim zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania. Organy administracji publicznej obowiązane są do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sposób odpowiadający wymogom, sformułowanym przepisami k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji. Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne-wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., rozumianej jako ocenę tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, następująca zgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego.

W niniejszej sprawie okolicznością istotną, którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych winien ustalić, czy zachodzi przesłanka całkowitej niewypłacalności, o której mowa w art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ w uzasadnieniu swoich decyzji wskazywał na prowadzone przeciw E.C. postępowanie egzekucyjne, uznając to za potwierdzenie, iż nie ma mowy o całkowitej niewypłacalności. Tymczasem skarżąca już na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przedłożyła postanowienie organu egzekucyjnego, umarzający koszty egzekucyjne. Zakład zupełnie jednak nie zwrócił uwagi na tę okoliczność, chociaż mogła ona wskazywać na niewypłacalność skarżącej i czyniła wątpliwym tok rozumowania, przedstawiony w decyzji z dnia 23 września 2013 r. Wskutek zaniechania wyjaśnienia tej kwestii Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ustalił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 3 grudnia 2013 r., Nr (...) umorzył postępowanie egzekucyjne, prowadzone przeciwko E.C. Ocenić więc należy, że nie wszystkie okoliczności sprawy zostały wyczerpująco wyjaśnione, zatem Zakład naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd dopatrzył się również naruszenia przepisów prawa materialnego. Jak wskazuje się słusznie w orzecznictwie, zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pojęcie "należności z tytułu składek" obejmuje następujące należności: 1) składki, 2) odsetki za zwłokę, 3) koszty egzekucyjne, 4) koszty upomnienia oraz 5) dodatkową opłatę (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2006 r., sygn. akt I UK 240/05, OSNP 2007/7-8/111). Art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. A contrario, na podstawie tej przesłanki (tzn. braku całkowitej nieściągalności oraz spełnienia kryteriów, wynikających z rozporządzenia, wydanego na podstawie delegacji art. 28 ust. 3b) nie ma możliwości umarzania składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników. Ograniczenie to odnosi się jednak tylko do samych składek, a nie pozostałych należności z nimi związanych. Orzecznictwo zaznacza, że sytuacja finansowa płatnika (pracodawcy) w żadnym razie nie może uzasadnić umorzenia jedynie zaległych składek, których nie odprowadził za pracownika. Takiej przeszkody nie ma natomiast przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek od zatrudnionego pracownika, w tym również samych odsetek od składek. Nie ma jednocześnie nie ma przeszkód, aby wnioskiem o umorzenie w całości objąć same odsetki z tytułu spóźnionego opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne pracownika (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 września 2008 r., sygn. akt II GSK 322/08, Lex Omega nr 470078). Organ administracji publicznej naruszył zatem w niniejszej sprawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dokonując jego błędnej wykładni i przyjmując, że nie może on mieć zastosowania do odsetek od składek.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji wyroku, za podstawę biorąc art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.