Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2144212

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 19 października 2016 r.
I SA/Kr 1627/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu w dniu 19 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 września 2016 r. o przyznaniu doradcy podatkowemu k.m. wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz kwoty tytułem niezbędnych poniesionych wydatków na środki transportu w sprawie ze skargi RP na decyzję Dyrektora Izby Celnej, z dnia 13 sierpnia 2013 r., nr (...), w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu, postanawia: 1.) przyznać doradcy podatkowemu k.m. o numerze wpisu (...), wykonującemu zawód w ramach kancelarii "M", znajdującej się we W. przy ul. K.: - wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 553,50 zł (pięćset pięćdziesiąt trzy złote pięćdziesiąt groszy), zawierające podatek od towarów i usług w wysokości 103,50 zł (sto trzy złote pięćdziesiąt groszy), - kwotę 11,72 zł (jedenaście złotych siedemdziesiąt dwa grosze) - tytułem niezbędnych, poniesionych wydatków, na środki transportu, 2.) w zakresie zwrotu wydatków poniesionych na noclegi - wniosek oddalić.

Uzasadnienie faktyczne

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w sprawie o sygn. akt I SO/Kr 87/13 postanowieniem z dnia 1 października 2013 r. przyznał stronie skarżącej prawo pomocy m.in. w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Krajowa Rada Doradców Podatkowych dnia 25 października 2013 r. wyznaczyła w ww. sprawie pełnomocnika z urzędu w osobie doradcy podatkowego k.m. Następnie akta sprawy o sygn. I SO/Kr 87/13 zostały włączone do akt postępowania prowadzonego pod sygn. I SA/Kr 1627/13.

W dniu 20 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, a pełnomocnik dnia 7 marca 2014 r. wniósł skargę kasacyjną od ww. orzeczenia.

W dniu 13 czerwca 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie przyznał doradcy podatkowemu wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną w I instancji oraz koszty niezbędnych poniesionych wydatków.

Na rozprawie dnia 21 stycznia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, a do akt sprawy dołączony został "załącznik do protokołu rozprawy w sprawie o sygn. I GSK 925/14", w którym k.m.domagał się: - przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy ustalone według norm przypisanych wraz z należnym podatkiem VAT - zwrotu niezbędnych wydatków w wysokości 50,22 zł, sprecyzowanych w "zestawieniu niezbędnych wydatków pełnomocnika" z dnia 21 stycznia 2016 r. Jako te niezbędne wydatki podane zostały natomiast koszty przelotu z W do W w dniu 20 stycznia 2016 r. i z W do W w dniu 22 stycznia 2016 r. w kwocie 398,80 zł oraz koszt dwóch noclegów w hotelu w W w kwocie 1308,63 zł (stanowiącej według wnioskodawcy przelicznik 300 euro). Łączną kwotę niezbędnych wydatków pełnomocnik wyliczył więc na 1707,43 zł i podzielił ją na 34 (ilość spraw rozpatrywanych przed NSA), co dało mu wymienioną stawkę 50,22 zł.

Przedmiotowy załącznik zawierał ponadto oświadczenie pełnomocnika, iż koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości lub w części.

Postanowieniem z dnia 9 września 2016 r. Referendarz Sądowy WSA w Krakowie przyznał doradcy podatkowemu K M wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 553,50 zł, zawierające podatek od towarów i usług w wysokości 103,50 zł, ponadto przyznał mu kwotę 11,72 zł tytułem niezbędnych, poniesionych wydatków, na środki transportu, natomiast w zakresie zwrotu wydatków poniesionych na noclegi - wniosek oddalił.

We wniesionym sprzeciwie zarzucono:

- naruszenie art. 250 § 2 w związku z art. 209 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., w skrócie p.p.s.a.) przez błędne jego zastosowanie, pomimo że Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu (referendarzowi sądowemu tego sądu) brak jest przydanej kompetencji do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji w przypadku złożenia skargi kasacyjnej,

- naruszenie § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu poprzez błędne jego zastosowanie polegające na odmowie zwrotu pełnomocnikowi niezbędnych i udokumentowanych wydatków poniesionych na hotel,

- naruszenie art. 141 § 4 zd. 1 w zw. z art. 166 ustawy o p.p.s.a. poprzez nie wskazanie przesłanek uzasadniających miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, oraz wniesiono:

- o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej na zasadzie prawa pomocy przed sądem drugiej instancji w zakresie, w jakim złożono skargę kasacyjną według stawki, o której mowa w § 3 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia przy niestosowaniu art. 250 § 2 p.p.s.a. tj. w wysokości 75% przyznanego wynagrodzenia postanowieniem o sygn. I SA/Kr 1627/13 z dnia 2016-09-09,

- a także o zwrot pełnomocnikowi kwoty niezbędnych i udokumentowanych wydatków, w tym również poniesionych na zakwaterowanie w hotelu w W. związane ze świadczeniem pomocy prawnej w drugiej instancji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.:, Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego o przyznaniu doradcy podatkowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W tym zakresie przepis nie zmienił się on w stosunku do przepisu poprzednio obowiązującego na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.:, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.).

W przedmiotowej sprawie znajdą zastosowanie przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązujące przez dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658, dalej: ustawa nowelizująca), tj. przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Niniejsza sprawa została bowiem zainicjowana skargą z dnia 16 września 2013 r. Zgodnie z art. 2 wymienionej wyżej ustawy nowelizującej "nowe" przepisy ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, ale tylko gdy mieszczą się w katalogu wymienionym w tym przepisie. W tym kontekście należy zauważyć, że zmienił się przepis art. 260 p.p.s.a., który w przedmiotowej sprawie stosuje się - stosownie do uwag wyżej poczynionych - w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Brak go bowiem w katalogu przepisów wymienionych w art. 2 ustawy nowelizującej. Z treści przepisu art. 260 p.p.s.a. wynikało, iż rozpoznając sprzeciw na posiedzeniu niejawnym sąd wydaje postanowienie, na które przysługuje zażalenie. Postanowienie, na które wniesiony został sprzeciw traci natomiast moc. Wojewódzki sąd administracyjny orzeka więc w przedmiotowej sprawie jako sąd pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W niniejszej sprawie wyznaczony pełnomocnik skarżącego sporządził skargę kasacyjną i brał udział w rozprawie przed NSA. Wywiązał się tym samym z powierzonych mu obowiązków. Stąd też zasądzenie wynagrodzenia w tym zakresie jest zasadne.

Artykuł 250 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ustawy nowelizującej (art. 1 pkt 67) dopuszcza jednak możliwość obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika, w uzasadnionych przypadkach, co stanowi legitymację swoistego miarkowania w tym zakresie. Podkreślić przy tym trzeba, że mimo iż w normie tej jest mowa o uprawnieniu sądu do obniżenia wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, to w rzeczywistości kompetencję w tym zakresie posiada w pierwszej kolejności referendarz sądowy (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2015, s. 994).

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. z 2011 r. Nr 31, poz. 153), mówi, że: "zasądzając wynagrodzenie doradcy podatkowego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy doradcy podatkowego, a także charakter sprawy i wkład pracy doradcy podatkowego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia". (§ 2 ust. 2). Norma ta stanowi tym samym dyrektywę kierunkową dla ustalenia wynagrodzenia pełnomocnika w konkretnym przypadku, która w odniesieniu do stanu faktycznego niniejszej sprawy stanowi tak poszukiwane przez pełnomocnika skarżącego "przesłanki uzasadniające miarkowanie".

Należy więc zaznaczyć, że przedmiotowa sprawa jest jedną z wielu rozpoznawanych przez WSA w Krakowie, a później przez NSA. Sprawy ze skarg R. P. dotyczą w przeważającej części określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodów różnych marek, w zależności od postępowania. W konsekwencji więc powoduje to, że sprawy te są rodzajowo takie same, a analiza faktyczno - prawna podejmowanej w nich materii jest oparta o te same mechanizmy interpretacyjne.

Ponadto wynagrodzenie pełnomocnika zasądzone za I instancję skonsumowało niejako uwzględnione okoliczności nakładu pracy doradcy podatkowego i wkładu pracy doradcy podatkowego w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy.

Kolejne wywody pełnomocnika, czy powołane ekspertyzy prawne nie stanowią nowego problemu materialnoprawnego, a jedynie uzupełnienie lub doprecyzowanie "starego".

W ujęciu materialnoprawnym problematyka "nakłada" się więc niejako w obu przypadkach: przed i po wyroku WSA, utrzymanym orzeczeniem NSA, co właśnie z punktu widzenia przyznania wynagrodzenia pełnomocnika jest istotne, biorąc pod uwagę nakład pracy doradcy podatkowego.

Przy ocenie wysokości wynagrodzenia pełnomocnika trzeba również zwrócić uwagę, że w ramach tej sprawy doszło w II instancji do tylko jednego stawiennictwa doradcy podatkowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Wreszcie wartość przedmiotu sporu ze względu na "ujęcie procentowe" - wymiar podatku, jest wysoka, co z kolei decyduje proporcjonalnie o wysokości wynagrodzenia pełnomocnika, w ramach odpowiednich przedziałów wymienionych w powołanym rozporządzeniu. Mając natomiast na względzie finansowy interes Państwa, należy zwrócić uwagę na ten aspekt, ustalając wynagrodzenie pełnomocnika. Państwo bowiem występuje jako gwarant praworządności, zasad poszanowania prawa wszystkich swoich obywateli - także tych ubogich. Musi więc dysponować posiadanymi środkami, z jednej strony w ramach obrony wspomnianych wartości, ale z drugiej powinno czuwać, aby wydatki na te cele były współmierne i adekwatne do cen tego rodzaju usług w ujęciu obiektywnym, a nie tabelaryczno - przedziałowym, jak ma to miejsce w cytowanym rozporządzeniu.

Skarb Państwa występuje bowiem najpierw w przypadku wyznaczenia, a później wypłaty wynagrodzenia pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu, jako "zleceniodawca". Umocowany jest do tego zasadą m.in opiekuńczości, realizującą się poprzez zapewnienie stronie prawa do sądu, ale i koniecznością działania dla dobra obywateli. Stąd też wysokość zapłaty za to zlecenie powinna odzwierciedlać zarówno wkład pracy, jak i wartość rzeczywiście wykonanej pracy, ocenianej oczywiście wieloaspektowo, ale przy pomocy obiektywnego miernika staranności. Tylko taki bowiem zgodny jest z zasadą sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego, wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). Podkreślić też należy w tym miejscu, że analityczne wywody pełnomocnika na temat instytucji zlecenia uregulowanej w k.c. w kontekście niniejszej sprawy należy rozważać jako jeden z elementów sylogizmu dwuelementowego. Jednym z nich jest owo "swoiste zlecenie ze strony Skarbu Państwa", a drugim możliwość miarkowania w oparciu o przedstawione regulacje (stosuje się je bowiem również do postępowań wszczętych przed wejściem w życie wspomnianej ustawy nowelizującej - tj. ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), jeżeli zachodzą ku tremu okoliczności. Nieuwzględnienie możliwości miarkowania sprowadziło natomiast pełnomocnika na zły tor rozważań prawnych, zwłaszcza że myli regulację zwrotu kosztów pomiędzy stronami z regulacją dotyczącą przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia ze Skarbu Państwa.

W kwestii natomiast wątpliwości doradcy podatkowego co do legitymacji WSA w zakresie przyznawania wynagrodzenia pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w postępowaniu przed NSA podkreślić trzeba, że zarówno na podstawie obecnej regulacji art. 254 § 1 p.p.s.a. jak i poprzedniej (mającej w tej sprawie zastosowanie) właściwym jest i był wojewódzki sąd administracyjny. Stanowisko takie reprezentuje zarówno doktryna, jak i sądy administracyjne wypowiadające się w tej kwestii (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 1000; postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt I OZ 344/08, wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OSK 1333/08, postanowienie NSA z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 1887/10, wyrok NSA a dnia 7 sierpnia 2012 r., sygn. akt II OSK 858/11; wyrok TK z dnia 22 października 2012 r. sygn. akt SK 14/13).

W związku z tym orzekający przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w wysokości 25% należnej stawki ustalonej w oparciu o § 3 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 lit. e Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. z dnia 11 lutego 2011 r., Nr 31, poz. 153), przy zastosowaniu art. 250 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718). Wynagrodzenie to wynosi więc 450 zł (25% z (75% x 2400 zł) = 450 zł) i zostało podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług, ustaloną w oparciu o art. 41 ust. 1 i art. 146a pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług z dnia 11 marca 2004 r.

(tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 710 z późn. zm.) w zw. z § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia i wynoszącą w tym wypadku 103,50 zł.

W kwestii natomiast zwrotu "niezbędnych, udokumentowanych wydatków" (stosowne faktury w aktach o sygn. I SA/Kr 493/16, k.a. 292 i 294), wyliczonych przez doradcę podatkowego, rozróżnić należy dwa zagadnienia: jedno dotyczące kosztów transportu - przejazdu na rozprawę przed NSA oraz drugie dotyczące kosztów noclegu.

Niewątpliwie co do zasady koszty przejazdu na rozprawę zaliczyć należy do wydatków niezbędnych doradcy podatkowego, w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt 2 ww. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, które poniósł w związku z wykonywaniem pomocy prawnej z urzędu (wyrok NSA z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1620/11, postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt II GZ 252/12). Kwestią sporną może tutaj być ich wysokość uzależniona od rodzaju środka transportu. W kontekście jednak znacznych wahań cen biletów kolejowych na tej samej trasie, nawet w przeciągu jednego dnia, oraz powszechności połączeń lotniczych i stosunkowo niedużych różnic w cenach biletów lotniczych na trasach wewnątrzkrajowych, w porównaniu z innymi środkami transportu, zgodzić się trzeba, że koszty przelotu samolotem mogą być uznane za ww. wydatki. Oczywiście decydująca, w każdym przypadku będzie cena takiego połączenia czy połączeń (por. też postanowienie SN z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt I CZ 22/11, postanowienie SN z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt IV CZ 109/12).

W rozpatrywanej sytuacji cena przelotu tam i z powrotem wyniosła 398,80 zł i zdaniem orzekającego mieści się w kwotowych ramach "niezbędnych wydatków" poniesionych w związku z dojazdem na rozprawę. Przyznanie zwrotu wydatków za przeloty samolotem jest zasadne w kwocie 11,72 zł, wyliczonej zgodnie z sugestią pełnomocnika, poprzez podzielenie kosztów przelotów w wysokości 398,80 zł przez 34 sprawy rozpatrywane przez NSA.

Odnosząc się natomiast do wydatków poniesionych na hotel, nie można ich uznać za niezbędne w realiach niniejszej sprawy.

W związku z tym, że wynagrodzenie pełnomocnika jest wypłacane ze Skarbu Państwa, czyli ze środków wszystkich obywateli w pełni uzasadnione jest dążenie do pogodzenia zasady ochrony praw jednostki w postępowaniu sądowoadministracyjnym z koniecznością wypłaty poniesionych przez pełnomocnika kosztów związanych z pomocą stronie w ramach realizacji tej zasady. Stąd też najbardziej zasadnym i racjonalnym postulatem pogodzenia tych dwóch powinności jest przyjęcie za należne kosztów uniwersalnych, przeciętnych w czynnościach czy usługach danego rodzaju, a nie oscylujących w górnych granicach cen za daną usługę.

Należy też zauważyć, że nawet gdyby, pełnomocnik zarówno na rozprawę przed NSA, dnia 20 stycznia 2016 r., dnia 21 stycznia 2016 r., czy nawet i dnia 22 stycznia 2016 r. korzystał z linii lotniczych, co dałoby sumę trzykrotnie wyższą od wyliczonej, czyli 1196,40 zł (3 x 398,80 zł = 1196,40 zł), to i tak byłby to mniejszy wydatek, niż wydatek na przelot samolotem (tam i z powrotem) wraz z kosztami dwóch noclegów w hotelu (wycenionymi przez pełnomocnika na 300 euro), co dało łączną kwotę 1707,43 zł. Dodatkowo wspomnieć tylko wypada, że faktura za pobyt w Hotelu I. w W.wystawiona została na kwotę 1296 zł, a nie na sumę 300 euro.

Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 250 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.