Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1273961

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 8 stycznia 2013 r.
I SA/Kr 1597/12
Zakup samochodu przystosowanego dla niepełnosprawnego prezesa.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski.

Sędziowie WSA: Stanisław Grzeszek, Bogusław Wolas (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2013 r., sprawy ze skargi Spółdzielni "K" w K., na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 25 lipca 2012 r. Nr (...), w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o uzyskanej pomocy de minimis, - skargę oddala.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 12 stycznia 2012 r. Spółdzielnia "K" z siedzibą w K., dalej "Spółdzielnia", zwróciła się o wydanie zaświadczenia o uzyskanej pomocy de minimis w ramach ustawowego zwolnienia z podatku od nieruchomości. Podstawą wystąpienia z wnioskiem było poniesienie wydatku na zakup samochodu osobowego marki Subaru Forester w ramach indywidualnego programu rehabilitacyjnego (dalej "IPR") dla osoby niepełnosprawnej - Prezesa ww. Spółdzielni R. W., w celu dostosowania miejsca i stanowiska pracy zmniejszającego ograniczenia zawodowe, wynikające ze stopnia i rodzaju niepełnosprawności. Przedmiotowy samochód został zakupiony za kwotę 91.056,91 zł netto + podatek VAT (23%).

Postanowieniem z dnia 29 lutego 2012 r. Prezydent Miasta K. odmówił Spółdzielni wydania zaświadczenia stwierdzającego, że zakup samochodu osobowego marki Subaru Forester w ramach indywidualnego programu rehabilitacji pracownika niepełnosprawnego sfinansowanego z Zakładowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, w zakresie środków pozyskanych w ramach ustawowego zwolnienia z podatku od nieruchomości na mocy art. 7 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 95, poz. 613 z późn. zm.), dalej "u.p.o.l.", jest pomocą de minimis. Organ uznał bowiem, że środki na zakup samochodu wydatkowane były w sposób nieoszczędny, a tym samym nie został spełniony warunek przewidziany w § 4a rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 245, poz. 1810 z późn. zm.), dalej "rozporządzenie z dnia 19 grudnia 2007 r.". W opinii Prezydenta Miasta K. powszechnie znanym faktem jest, że za zdecydowanie niższe środki można kupić samochód osobowy, który równie dobrze realizowałby wyznaczony przez komisję rehabilitacyjną cel jakim jest umożliwienie osobie niepełnosprawnej pokonywanie barier fizjograficznych, przestrzennych i transportowych, jakie pojawiają się przy wykonywaniu powierzonej pracy.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik Spółdzielni wniósł o jego uchylenie, wskazując że zostały spełnione przesłanki konieczne i wystarczające do wydania zaświadczenia. Zakup samochodu był realizowany w ramach IPR, w którym wskazano, że "posiadanie samochodu osobowego i dostosowanie go do osoby prowadzącej jest niezbędne w procesie rehabilitacji". Podkreślono, że Komisja wskazała kwotę 95 tys. zł, stanowiącą sumę wydatków, jakie należy ponieść dla zmniejszenia ograniczeń zawodowych. A zatem w ocenie Komisji zakup samochodu w tej cenie spowoduje, że spełnione zostaną warunki zawarte w IPR. Uzasadniając swoje stanowisko Spółdzielnia powołała się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 123/09, w którym stwierdzono, że najlepsze efekty nakładów poczynionych w ramach realizacji IPR uzyska się niewątpliwie wykonując ściśle zalecenia opracowane przez Komisję opracowującą ten program. Ponadto strona wskazała na treść załącznika nr 3 do IPR, w którym stwierdzono, że charakter pracy na stanowisku Prezesa Spółdzielni wymaga doposażenia jego stanowiska pracy w samochód osobowy, posiadający wyższe podwozie, regulowany, wygodny fotel umożliwiający przyjęcie swobodnej pozycji ciała oraz wyposażony w klimatyzację. Nie każdy samochód osobowy spełni zatem ten warunek. Jednocześnie Spółdzielnia podała, że Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał zaświadczenie o pomocy de minimis w oparciu o ten sam stan faktyczny i nie kwestionował ani celowości tego wydatku ani tego czy spełniona została przesłanka dotycząca jego oszczędnego charakteru.

Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z 25 lipca 2012 r., nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że na mocy art. 31 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 z późn. zm.), dalej "ustawa o rehabilitacji", prowadzący zakład pracy chronionej jest zwolniony min. z podatków od nieruchomości. Środki z tych zwolnień przekazywane są w 90% na zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Na mocy art. 33 ust. 4 ww. ustawy środki funduszu rehabilitacji są przeznaczane na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej, w tym na indywidualne programy rehabilitacji osób niepełnosprawnych opracowywane przez powołane przez pracodawców komisje rehabilitacyjne. Rodzaje wydatków, na jakie mogą być przeznaczone środki z zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych zostały wymienione w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2007 r., w którym wymieniono min. indywidualne programy rehabilitacji. Mają one na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności, w ramach których finansowane są min. koszty dostosowania miejsca pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności. Wydatek ten, o ile stanowi przysporzenie korzyści dla pracodawcy, poniesiony ze środków, o których mowa w art. 31 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o rehabilitacji w związku z art. 7 ust. 2 pkt 4 u.p.o.l., stanowi pomoc de minimis (§ 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia). Warunkiem uznania pomocy jako pomocy de minimis jest uzyskanie zaświadczenia wydanego przedsiębiorcy przez organ podatkowy.

Organ II instancji wskazał, że w niniejszej sprawie wydatek na sfinansowanie zakupu samochodu osobowego marki Subaru Forester został zrealizowany w ramach IPR opracowanego dla niepełnosprawnego pracownika, pełniącego funkcję Prezesa Spółdzielni - R.W., wobec którego orzeczono lekki i trwały stopniem niepełnosprawności. Treść programu wskazuje, że rodzaj niepełnosprawności to schorzenie narządu ruchu i układu krążenia. W programie tym podano, że wymagane jest dostosowanie stanowiska pracy R. W. drogą doposażenia w środek transportu osobowego, umożliwiającego pokonywanie barier, w tym wynikających z dysfunkcji organizmu. Na realizację zadania w postaci zakupu samochodu osobowego przeznaczono w programie kwotę 95 tys. zł. Komisja stwierdziła, że "powyższe przyczyni się do zmniejszenia ograniczeń zawodowych wynikających z obciążenia psychofizycznego i psychospołecznego". Ponadto wskazano, że "posiadanie samochodu i dostosowanie go do osoby prowadzącej jest niezbędne w procesie rehabilitacji". W załączniku nr 3 do IPR podkreślono, że pracownik ze względu na posiadaną dysfunkcję narządu ruchu oraz ze względu na charakter pracy wymaga doposażenia jego stanowiska w samochód osobowy, posiadający wyższe podwozie, regulowany i wygodny fotel umożliwiający przyjęcie swobodnej pozycji ciała oraz wyposażony w klimatyzację. Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy, mając przede wszystkim na względzie charakter pełnionej przez R.W. funkcji oraz charakter posiadanych schorzeń, SKO stwierdziło, że zakup samochodu osobowego marki Subaru Forester nie stanowi działania skutkującego zmniejszeniem ograniczeń zawodowych. Organ podzielił pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 370/10, że nie można uznać argumentu, że pełnienie funkcji prezesa właśnie przez osobę niepełnosprawną jest utrudnione z przypadku braku samochodu służbowego, gdyż brak samochodu utrudnia zwykle wykonywanie tej funkcji każdej osobie, a nie tylko niepełnosprawnej. Kolegium podkreśliło, że zakupiony samochód w żaden sposób nie został dostosowany do wymagań osoby niepełnosprawnej, czy to poprzez wprowadzenie odpowiednich modyfikacji konstrukcyjnych lub montaż specjalistycznego wyposażenia. Co istotne w IPR opracowanym dla pracownika wskazano, że "posiadanie samochodu i dostosowanie go do osoby prowadzącej jest niezbędne w procesie rehabilitacji". Powyższe twierdzenie pozwala przyjąć, że sama Komisja IPR zakładała, że proces rehabilitacji wymagał dostosowania zakupionego pojazdu do potrzeb osoby niepełnosprawnej. W ocenie SKO w sprawie nie można mówić o takim dostosowaniu. Podkreślono, że elementy wyposażenia samochodu wskazane w IPR (klimatyzacja, regulowane siedzenie, wysokie zawieszenie) w jednakowym stopniu ułatwiają jego prowadzenie zarówno osobie zdrowej jak i niepełnosprawnej. Organ II instancji wskazał, że wymienione cechy samochodu stanowią raczej wyposażenie standardowe, przewidziane dla danego modelu samochodu, a nie wyposażenie specjalistyczne dla osoby ze schorzeniami narządu ruchu. W konsekwencji organ uznał, że zakupiony samochód nie zawiera żadnego przystosowania do stopnia niepełnosprawności pracownika. Jego zakup poprawia jedynie komfort pracy na określonym stanowisku, niezależnie od tego, czy pracę wykonuje pracownik sprawny, czy niepełnosprawny. Z uwagi na zakres obowiązków R.W., zdaniem Kolegium, nie można uznać, że zakup samochodu, stanowi działanie związane z przystosowaniem stanowiska pracy stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności i przyczynia się do zmniejszenia ograniczeń wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracownika. Organ podkreślił, że sam fakt sfinansowania wydatku w ramach IPR nie oznacza, że spełniony został warunek udzielenia pomocy w ramach pomocy de minimis. Wydatek taki powinien służyć sfinansowaniu kosztów, o których mowa w § 2 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2007 r. Otwarty katalog kosztów zawarty w ww. przepisie nie oznacza dowolności w zakresie dokonywania wydatków przez wnioskodawcę, a tym bardziej nie może stanowić pretekstu do dokonywania w firmie inwestycji związanych z zakupem nowych maszyn, urządzeń i narzędzi, czy też nabyciem środków transportu. W ocenie Kolegium zakup przedmiotowego samochodu nie mieści się w katalogu wydatków, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia. Oceniając wysokość wydatkowej przez Spółdzielnię kwoty na zakup samochodu osobowego SKO przychyliło się do poglądu organu I instancji, że w niniejszym przypadku nie zostały także spełnione warunki wskazane w § 4a rozporządzenia. Przeznaczenie kwoty blisko 92 tys. zł netto na zakup samochodu osobowego trudno uznać za oszczędne działanie, w sytuacji, gdy na runku motoryzacyjnym, dostępne są samochody osobowe w niższej cenie, posiadające identyczne wyposażenie, jak wskazane w IPR pracownika.

Nie zgadzając się z postanowieniem SKO, Spółdzielnia wniosła skargę do WSA w Krakowie domagając się jego uchylenia i zarzucając naruszenie:

- art. 139 k.p.a. poprzez brak uznania za organem I instancji spełnienia przesłanki celowości przy jednoczesnym uwzględnieniu zarzutu niespełnienia przesłanki oszczędności z § 4a rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2007 r., ponadto rozszerzając podstawy odmowy wydania zaświadczenia poprzez stwierdzenie, że odmowa wydania rzeczonego zaświadczenia wynika z faktu, że zakup samochodu nie mieści się w katalogu wydatków, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 12 ww. rozporządzenia;

- naruszenie art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji w zw. z § 2 ust. 1 pkt 12 lit. e oraz § 4a rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2007 r. poprzez uznanie, że zakup samochodu w ramach realizacji IPR nie uprawnia do otrzymania zaświadczenia o pomocy de minimis.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Spółdzielni podniósł, że organ I instancji potwierdził, że środki na zakup samochodu zostały wydatkowane celowo, tj. w celu zmniejszenia zdiagnozowanych przez komisję ograniczeń zawodowych osoby niepełnosprawnej. Podstawa odmowy wydania zaświadczenia została sprowadzona do oceny kryterium oszczędności. Organ II instancji zakwestionował natomiast celowość wydatkowania, czym dopuścił się rażącego naruszenia fundamentalnej zasady zakazu reformationis in peius wynikającej z art. 139 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. Kolegium nie dokonało analizy postanowienia wydanego przez organ I instancji, wydając jednocześnie postanowienie utrzymujące zaskarżone postanowienie w mocy. Niezależnie od powyższego argumentu pełnomocnik wskazał, że rozstrzygnięcie organu II instancji nie znajduje uzasadnienia w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym. Podkreślono, że w przypadku zajmowania funkcji Prezesa Spółdzielni, z uwagi na konieczność licznych wyjazdów służbowych trudno uznać, że samochód nie stanowi niezbędnego narzędzia pracy. Z uwagi na rodzaj niepełnosprawności pracownika, poruszanie się chociażby środkami komunikacji miejskiej, czy też korzystanie z innych środków transportu publicznego w opinii strony wydaje się rozwiązaniem kuriozalnym. Zakup samochodu niewątpliwie skutkuje zmniejszeniem ograniczeń zawodowych. Specjalistyczne oprzyrządowanie w przypadku R. Wszołka przejawia się w sporządzonej specyfikacji samochodu znajdujące się w IPR. Strona powołała się także na orzecznictwo sądów administracyjnych, w szczególności, wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II GSK 668/09. Jak wskazał pełnomocnik Spółdzielni, NSA nie uzależnia finansowania w ramach pomocy de minimis od wykazania, że zakupiony sprzęt jest nieodzowny dla wykonywania obowiązków służbowych. Ponadto nieuzasadnione jest wymaganie od zakupionego sprzętu specjalistycznych właściwości przeznaczonych wyłącznie dla osób niepełnosprawnych. Podkreślono, że NSA dużą wagę przykłada do sporządzonego przez komisję IPR. W niniejszej sprawie natomiast, organ I jak i II instancji wydaje się nie uwzględniać zaleceń w nim zawartych. Stanowisko Prezesa Spółdzielni wiąże się ze stałymi wyjazdami. Pozbawienie go dostosowanego zgodnie z zaleceniami IPR środka transportu ogranicza możliwość jego funkcjonowania i wykonywania przypisanych mu obowiązków. Pełnomocnik podał także, że wydatkowana kwota nie stanowi o rażącej niegospodarności. Cena samochodu nie odbiega od cen funkcjonujących na rynku motoryzacyjnym. Organy nie zadały sobie natomiast trudu określenia kwoty, którą uznałyby za "oszczędną".

Odpowiadając na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Problematyka dotycząca pomocy de minimis o jaką chodzi w niniejszej sprawie regulowana jest przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z art. 7 tej ustawy - rehabilitacja osób niepełnosprawnych oznacza zespół działań, w szczególności organizacyjnych, leczniczych, psychologicznych, technicznych, szkoleniowych, edukacyjnych i społecznych, zmierzających do osiągnięcia, przy aktywnym uczestnictwie tych osób, możliwie najwyższego poziomu ich funkcjonowania, jakości życia i integracji społecznej, przy czym rehabilitacja lecznicza osób niepełnosprawnych odbywa się na podstawie odrębnych przepisów. Stosownie natomiast do treści art. 33 ust. 1 i 4 ww. ustawy, prowadzący zakład pracy chronionej tworzy zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych, zwany funduszem rehabilitacji, którego środki przeznaczone są na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej, w tym na indywidualne programy rehabilitacji osób niepełnosprawnych opracowywane przez powołane przez pracodawców komisje rehabilitacyjne oraz ubezpieczenie osób niepełnosprawnych zgodnie z zakładowym regulaminem wykorzystania tych środków. Fundusz rehabilitacji tworzy się natomiast w szczególności ze środków uzyskanych ze zwolnień z podatków, w szczególności podatku od nieruchomości (art. 31 ust. 1 pkt 1 lit.a i ust. 3 pkt 1 lit. b oraz art. 33 ust. 2 pkt 1 ustawy o rehabilitacji). Na podstawie art. 33 ust. 11 ustawy wydane zostało przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej rozporządzenie z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Przewiduje ono w § 2 ust. 1 pkt 12 lit. e i f, że środki funduszu rehabilitacji przeznacza się m.in. na wydatki na indywidualne programy rehabilitacji mające na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych w ramach, których finansowane są w szczególności koszty dostosowania miejsca pracy i stanowiska pracy dla potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności, jak również inne koszty ponoszone w ramach realizacji programów rehabilitacji. Wydatek ten, o ile stanowi przysporzenie korzyści dla pracodawcy i został poniesiony ze środków pochodzących ze zwolnień podatkowych stanowi pomoc de minimis (§ 2 ust. 2 pkt 1 ww. rozporządzenia). Zgodnie natomiast z § 9 ust. 1 rozporządzenia warunkiem uznania pomocy jako pomocy de minimis, jest uzyskanie zaświadczenia wydanego przedsiębiorcy przez organ podatkowy, podmiot uprawniony do pobierania opłat na podstawie odrębnych przepisów lub inny podmiot udzielający pomocy. Ubiegając się o wydanie zaświadczenia pracodawca jest obowiązany złożyć dokumenty o jakich mowa w § 9 ust. 3 tego rozporządzenia. W § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2007 r. postanowiono natomiast, że warunkiem wykorzystania środków funduszu rehabilitacji na wydatki, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 12, jest opracowanie programu rehabilitacji. W ust. 2 tego paragrafu wskazano, że programy rehabilitacji opracowywane są przez komisje rehabilitacyjne dla pracowników niepełnosprawnych, którzy w szczególności:

1)

posiadają najniższe kwalifikacje;

2)

z uwagi na niepełnosprawność mają utrudnione samodzielne wykonywanie pracy;

3)

utracili zdolność do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku;

4)

zmieniają kwalifikacje zawodowe.

Zgodnie natomiast z § 6 ust. 3 ww. rozporządzenia pracodawca powołuje komisję rehabilitacyjną, w skład której wchodzą:

1)

lekarz lub pielęgniarka wykonujący świadczenia zdrowotne na rzecz zakładu, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji;

2)

osoba zajmująca się problematyką rehabilitacji u pracodawcy prowadzącego zakład;

3)

doradca zawodowy lub instruktor zawodu.

Wskazać należy, że organ, do którego skierowany zostaje wniosek o wydanie zaświadczenia ma obowiązek zbadać, czy pomoc objęta wnioskiem może być uznana za pomoc de minimis. Skoro w sprawie niniejszej wnioskodawca, jako podstawę wydania zaświadczenia, wskazał, że "pomoc została przeznaczona na zakup w ramach IPR samochodu osobowego dla osoby niepełnosprawnej w celu dostosowania miejsca i stanowiska pracy zmniejszającego ograniczenia zawodowe, wynikające ze stopnia i rodzaju niepełnosprawności", to organ - stosownie do art. 219 § 2 k.p.a. - był uprawniony do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia czy wydatek związany z zakupem dla Prezesa Spółdzielni samochodu osobowego marki Subaru Forester, dokonany w ramach IPR, spełnia przesłanki, o których mowa w ww. rozporządzeniu, w szczególności czy został on dokonany w celu zmniejszenia ograniczeń zawodowych niepełnosprawnego pracownika. W tym celu organ poddał analizie IPR oraz pozostały materiał dowodowy, a dokonane ustalenia faktyczne i ich ocena prawna znalazły odzwierciedlenie w zaskarżonym postanowieniu. Należy w tym miejscu podkreślić (odnosząc się do argumentacji strony skarżącej, że organy obu instancji pomijają zalecenia zawarte w opracowanym IPR), że organ nie jest związany opiniami specjalistów wchodzących w skład komisji rehabilitacyjnej w zakresie oceny, czy określony wydatek przyczyni się do zmniejszenia ograniczeń zawodowych pracownika, a zatem czy może być dokonany z zakładowego funduszu rehabilitacji. Orzekanie o tym jest bowiem kompetencją organu badającego wniosek o wydanie zaświadczenia, a nie komisji rehabilitacyjnej. Opinia komisji oraz ewentualnie inne opinie lekarskie podlegają ocenie organu orzekającego, jak i inne dowody w sprawie. Zatem organ powinien na nich polegać co do zakresu i stopnia niepełnosprawności oraz zakresu ograniczeń zawodowych pracownika, a więc w zakresie aspektów medycznych, ale jeszcze raz należy podkreślić, że nie mogą one zastąpić organu w ocenie zasadności dokonania konkretnego wydatku.

W rozpoznanej sprawie zakup ww. samochodu osobowego został dokonany na rzecz pracownika - Prezesa Spółdzielni, wobec którego orzeczono lekki i trwały stopień niepełnosprawności. Treść programu wskazuje, że rodzaj niepełnosprawności to: schorzenie narządu ruchu i układu krążenia. W Indywidualnym Programie Rehabilitacyjnym w Dziale III "Diagnoza sytuacji zawodowej i społecznej pracownika - osoby niepełnosprawnej" wskazane zostało, że wymagane jest dostosowanie stanowiska pracy drogą doposażenia w środek transportu osobowego, umożliwiającego pokonywanie barier, w tym wynikających z dysfunkcji organizmu. Powyższe w opinii komisji ma przyczynić się do zmniejszenia ograniczeń zawodowych wynikających z obciążenia psychofizycznego i psychospołecznego; posiadanie samochodu i dostosowanie go do osoby prowadzącej jest niezbędne w procesie rehabilitacji. W załączeniu nr 3 do IPR podkreślono natomiast, że ze względu na posiadaną dysfunkcję narządu ruchu oraz ze względu na charakter pracy stanowisko pracy należy wyposażyć w samochód osobowy, posiadający wyższe podwozie, klimatyzację, regulowany i wygodny fotel umożliwiający przyjęcie swobodnej pozycji ciała. Sąd podkreśla w tym miejscu, że sam fakt sfinansowania wydatku w ramach IPR nie oznacza, że spełniony został warunek udzielenia pomocy w ramach pomocy de minimis. Wydatek taki winien służyć sfinansowaniu kosztów, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2007 r., przy czym otwarty katalog kosztów zawarty w ww. przepisie nie oznacza dowolności w zakresie dokonywania wydatków przez wnioskodawcę. Przedmiotem wydatkowania są bowiem środki publiczne przekazane do dyspozycji pracodawcy przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, które winny być wykorzystywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów. Sąd stwierdza w związku z tym, że w sprawie nie doszło do naruszenia § 2 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2007 r. Jak to już zostało wcześniej wskazane przepis ten stanowi, że środki funduszu rehabilitacji przeznacza się na indywidualne programy rehabilitacyjne, mające na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych w ramach których finansowane są m.in. koszty dostosowania miejsca pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju niepełnosprawności, a także inne ponoszone w ramach realizacji programów rehabilitacyjnych. Zaznaczyć należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uznało, że co do zasady, przepisy nie pozwalają na sfinansowanie, w ramach IPR, zakupu samochodu. Organ zaznaczył bowiem, że konieczne jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy poniesionym wydatkiem, a zmniejszeniem ograniczeń zawodowych pracownika niepełnosprawnego, objętego programem. Sąd podziela ocenę Kolegium, że w sprawie brak jest takiego związku. Podkreślić należy, że wymienione w Indywidualnym Programie Rehabilitacyjnym wyposażenie samochodu (klimatyzacja, wygodny i regulowany fotel, wyższe podwozie) stanowi raczej wyposażenie standardowe, przewidziane dla danego modelu samochodu. Nie wskazuje ono natomiast, by związane było ze wskazanymi schorzeniami osoby niepełnosprawnej, objętej rehabilitacją narządu ruchu. W tej sytuacji organ II instancji prawidłowo zauważył, że zakupiony samochód nie zawiera żadnego przystosowania do stopnia niepełnosprawności pracownika. Sąd nie stwierdził więc, aby organ naruszył wskazane powyżej przepisy rozporządzenia uznając, że zakup samochodu nie zmniejsza ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracownika. Podkreślenia także wymaga, że w przypadku osoby pełniącej funkcję prezesa, będącej osobą niepełnosprawną, nie można przyjąć, że samochód osobowy jest nieodzowny dla wykonywania podstawowych obowiązków służbowych. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 370/10, Lex nr 675633, że zakup samochodu (przystosowanego do korzystania przez osobę o określonym rodzaju niepełnosprawności) mógłby być uzasadniony w sytuacji gdyby chodziło o wyposażenie stanowiska pracy, np. kierowcy, czy przedstawiciela handlowego, tj. w przypadku osoby, dla której tak wyposażony samochód stanowi narzędzie pracy i jest nieodzowny dla wykonywania obowiązków służbowych. Nie można zatem wykluczyć, że odpowiednio wyposażony samochód zmniejszyłby ograniczenia zawodowe osoby niepełnosprawnej, ale dotyczy to sytuacji, gdy samochód stanowi miejsce pracy takiej osoby. Sąd podziela w związku z tym stanowisko organu II instancji, że zakup samochodu poprawił jedynie komfort pracy na zajmowanym stanowisku. Trudno bowiem znaleźć związek pomiędzy zakupem samochodu, a zmniejszeniem ograniczeń zawodowych na stanowisku prezesa zarządu. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt II GSK 1144/10, Lex nr 1151550, oddalającym skargę od ww. wyroku WSA w Warszawie, "zakup samochodu wraz z polisą ubezpieczeniową dla niepełnosprawnego prezesa zarządu nie mógł zostać uznany za wydatek służący rehabilitacji rozumianej jako przywracanie niezbędnej dla wykonywania określonej pracy sprawności, a zatem stanowisko Sądu I instancji jest w tej kwestii prawidłowe. Nie można nie podzielić rozumowania WSA, który uznaje zasadność zakupu dla niepełnosprawnego pracownika odpowiednio wyposażonego samochodu jako jego narzędzia pracy, a więc środka bez którego niemożliwe byłoby wykonywanie obowiązków pracowniczych, co w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Należy przecież mieć na uwadze obowiązki prezesa zarządu, które najogólniej biorąc mają charakter kierowniczo organizatorski i dla wykonywania których nie jest niezbędny samochód, zatem nie można przyjmować, że bez samochodu pracownik na takim stanowisku ma utrudnione samodzielne wykonywanie pracy. Ta ostatnia uwaga wiąże się z założeniami indywidualnego programu rehabilitacji, który opracowuje się m.in. właśnie dla niepełnosprawnych pracowników, dla których samodzielne wykonywanie pracy jest utrudnione (§ 6 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia). Należy wreszcie poddać w wątpliwość zakup samochodu dla sprawującego funkcje kierownicze prezesa zarządu pod względem celowości i oszczędności takiego wydatku poniesionego w ramach indywidualnego programu rehabilitacji jako metody optymalnej w stosunku do zakładanych efektów, co jest przecież warunkiem wykorzystania funduszu rehabilitacji (§ 4a rozporządzenia). Zważywszy, iż trudno o efekty rehabilitacyjne używania zakupionego ze środków funduszu rehabilitacyjnego samochodu w sytuacji, gdy niepełnosprawny pracownik wykorzystuje ten samochód incydentalnie, tj. w razie potrzeby, wydatek tak poczyniony nie może być uznany za zmierzający do zmniejszenia ograniczeń zawodowych".

Zasadnie także organy obu instancji uznały, że w sprawie naruszono § 4a rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2007 r. nakazujący dokonywanie wydatków w sposób celowy i oszczędny. Na rynku motoryzacyjnym niewątpliwie można nabyć samochody osobowe nowe jak i używane w niższej cenie, z identycznym wyposażeniem jak wskazane w IPR pracownika.

Odnosząc się do zawartego w skardze zarzutu naruszenia art. 139 k.p.a. poprzez rozszerzenie podstawy odmowy wydania zaświadczenia przez organ II instancji, Sąd uznał go za niezasadny. Wskazany przepis stanowi, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Z przepisu tego wynika zatem, że organ II instancji nie może pogarszać - określonej orzeczeniem organu I instancji - sytuacji prawnej strony składającej odwołanie czy zażalenie. Strona powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesiony przez nią środek, jeśli nie okaże się skuteczny, spowoduje co najwyżej utrzymanie dotychczasowej sytuacji prawnej strony. Przenosząc te ogólne uwagi na grunt rozpoznanej sprawy, należy zauważyć, że na skutek rozpatrzenia zażalenia Spółdzielni, SKO utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta K., co dla strony skarżącej oznaczało po prostu odmowę wydania zaświadczenia stwierdzającego, że zakup przedmiotowego samochodu osobowego jest pomocą de minimis. Zestawienie sentencji postanowienia organu I instancji z sentencją postanowienia organu II instancji nie wskazuje więc, aby pogorszenie o jakim mowa ww. przepisie miało miejsce. SKO przyjęło bowiem odmienną argumentację oddalenia wniosku opartą na innej podstawie prawnej. Nie stanowi to zatem rozstrzygnięcia na niekorzyść strony odwołującej się. Z uznania organu I instancji, iż przeszkodą do wydania zaświadczenia jest niespełnienie warunku oszczędności, nie wynika nabycie przez stronę jakichkolwiek uprawnień. W szczególności nie można uznać, że organ II instancji jest związany przyjętą przez organ I instancji przesłanką odmowy wydania zaświadczenia. SKO nie ograniczało się bowiem tylko do kontroli rozstrzygnięcia organu I instancji, ale rozpoznawało sprawę po raz drugi. Mogło zatem przyjąć odmienne przesłanki uzasadniające odmowę wydania zaświadczenia.

Mając na uwadze ww. okoliczności, Sąd orzekł o oddaleniu skargi, działając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.