Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1811966

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach
z dnia 27 sierpnia 2015 r.
I SA/Ke 382/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Rojek.

Sędziowie WSA: Maria Grabowska, Mirosław Surma (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego

1.

uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji;

2.

umarza postępowanie egzekucyjne.

Uzasadnienie faktyczne

1. Postanowienie organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania

1.1. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z (...) nr (...) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia (...) r. nr (...) odmawiające M. B. umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy o numerze 34-560/2014/826 z dnia 4 listopada 2014 r. wystawiony przez Dyrektora Izby Celnej na podstawie orzeczenia Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia (...) r. nr (...).

1.2. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że decyzją z dnia (...). nr (...) Dyrektor Izby Celnej w K. utrzymał w mocy decyzję Naczelnik Urzędu Celnego w K. z dnia (...) r. nr (...) określającą M. B. zobowiązanie w podatku akcyzowym w wysokości 42 720 zł z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego. W dniu 4 listopada 2014 r. Dyrektor Izby Celnej w K. będący jednocześnie wierzycielem wystawił tytuł wykonawczy nr 34-560/2014/826 obejmujący zaległości M. B. z tytułu podatku akcyzowego za październik 2009 r. Organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w ING Bank Śląski S.A. oraz w EURO Bank S.A. Jednocześnie wierzyciel w celu zabezpieczenia wymienionych należności w dniu 4 listopada 2014 r. skierował do Sądu Rejonowego w K. - Wydział VI Ksiąg Wieczystych wniosek o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej w dziale IV księgi wieczystej nr KU L/00142456/5 dla nieruchomości położonej przy ul. Z. w K., której prawo własności przysługuje zobowiązanemu. Wniosek wpłynął do Sądu 10 listopada 2014 r. Wpisu w księdze wieczystej dokonano 8 stycznia 2015 r. Dochodzona od zobowiązanego należność została zabezpieczona na wymienionej nieruchomości hipoteką przymusową.

W dniu 10 stycznia 2015 r. skarżący złożył do organu egzekucyjnego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego wskazując na zaistnienie przesłanki zawartej w art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.) dalej zwana "u.p.e.a.", tj. przedawnienie zobowiązania.

1.3. Dyrektor Izby Skarbowej w K. wskazał na art. 59 u.p.e.a. zawierający przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz art. 70 Ordynacji podatkowej regulujący instytucję przedawnienia zobowiązania podatkowego z uwzględnieniem okoliczności powodujących przerwanie i zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Podniósł ponadto, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie zastosowano środków egzekucyjnych, a z akt sprawy nie wynika, aby wystąpiły inne okoliczności wymienione w ww. przepisach mające wpływ na zawieszenie bądź przerwanie biegu terminu przedawnienia.

Pomimo braku przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania, dochodzone zobowiązanie zostało zabezpieczone hipotecznie, co jest kwestionowane przez stronę, która powołała się w tej kwestii na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12. W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Aktualnym odpowiednikiem powyższego przepisu jest art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Treść tego przepisu nie stanowiła dotąd przedmiotu kontroli Trybunału, co do zgodności z Konstytucją RP.

W wymienionym wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że choć zakwestionowany przepis (art. 70 § 6) od 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona (o zastaw skarbowy) w art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania, lecz w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w niniejszym wyroku. Do dnia wydania postanowienia przez organ I instancji art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej nie został zmieniony. Mając na uwadze art. 120 Ordynacji podatkowej organy w rozpatrywanej sprawie zastosowały obowiązujący art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej.

1.4. Dyrektor Izby Skarbowej w K. wskazał, że zgodnie z art. 67 ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz art. 35 § 1 Ordynacji podatkowej hipoteka powstaje przez dokonanie wpisu do księgi wieczystej. W myśl art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wpis ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu. Skoro zatem wniosek o ustanowienie hipoteki został złożony przed upływem terminu przedawnienia, to należało uznać, że przedmiotowe zobowiązanie nie uległo przedawnieniu. Zatem dochodzona od zobowiązanego należność została zabezpieczona i w świetle obowiązującego dotychczas art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, może być egzekwowane z przedmiotu hipoteki. W ocenie organu powyższe powoduje, że brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

2. Skarga do Sądu

2.1. Na powyższe postanowienie M. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji. Zarzucił naruszenie:

1.

art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo wygaśnięcia zobowiązania podatkowego wskutek przedawnienia;

2.

art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej poprzez jego zastosowanie w sprawie pomimo niekonstytucyjności normy prawnej określonej w tym przepisie.

2.2. W ocenie skarżącego zobowiązanie podatkowe dochodzone w niniejszej sprawie uległo przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2014 r. Do tego dnia nie zaistniało żadne, prawnie skuteczne zdarzenie powodujące przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, w tym dniu ziścił się skutek w postaci upływu pięcioletniego okresu przedawnienia. Ustanowienie na wniosek organu podatkowego na nieruchomości zobowiązanego hipoteki przymusowej nie stanowi przesłanki zawieszenia ani też przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Podstawy rozstrzygnięcia nie powinien stanowić art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, gdyż narusza on normy prawne rangi konstytucyjnej, o czym świadczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12. Odpowiednikiem przepisu, o którym mowa w tym wyroku jest obecnie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, przy czym w części dotyczącej hipoteki posiada on tożsamą treść z przepisem zakwestionowanym przez Trybunał. Trybunał Konstytucyjny w pisemnym uzasadnieniu wyroku wprost wskazuje, że do obowiązującego obecnie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej mają zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w stosunku do treści art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, będącego przedmiotem oceny Trybunału.

Zdaniem skarżącego, powyższe twierdzenie potęguje ugruntowane stanowisko judykatury, które jednoznacznie potwierdza brak wpływu ustanowienia zabezpieczenia hipoteką zobowiązań podatkowych na bieg terminu przedawnienia. Na potwierdzenie swojego stanowiska strona wskazała na wyroki sądów administracyjnych.

2.3. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.

2.4. Na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2015 r. skarżący wniósł o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej.

Uzasadnienie prawne

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje:

3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego.

3.2. W niniejszej sprawie spór sprowadza się do oceny dopuszczalności przymusowego dochodzenia przedawnionych należności podatkowych zabezpieczonych hipoteką.

3.3. Zdaniem Sądu, w stanie niniejszej sprawy dla ustalenia przedawnienia należności podatkowych nie mogło mieć znaczenia zabezpieczenie hipoteczne z dnia 8 stycznia 2015 r., na które powołuje się organ w kontekście przepisu art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w brzmieniu: "Nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu." Norma ta, w ocenie Sądu, sprzeciwia się standardom wyznaczonym przez ustawę zasadniczą - Konstytucję RP. Analizując jej treść i otoczenie normatywne w jakim funkcjonuje dostrzec można przez prostą analogię pełną zbieżność z funkcjonowaniem normy prawnej, której domniemanie konstytucyjności podważył Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12, OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97, Lex nr 1385861) Trybunał stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Warto przy tym dostrzec, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że również wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13, Lex nr 1457423; wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 496/13, Lex nr 1406456; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2014 r., I SA/Wr 524/14, Lex nr 1481257; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12, Lex nr 1481436).

3.4. Zbieżność regulacji art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej z przepisem, którego dotyczą wskazane zastrzeżenia pod względem konstytucyjności jest oczywista, a które to doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej, i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności) - vide: pkt 4 - 5 uzasadnienia wyroku Trybunału. Z tego spostrzeżenia wynika konieczność zastosowania przez Sąd wykładni prokonstytucyjnej (por. wywody, co do tzw. "oczywistej niekonstytucyjności", np. w uzasadnieniu wyroku WSA w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Op 566/13 - Lex nr 1457423 oraz powołane tam orzecznictwo i literaturę przedmiotu). Celem zastosowania wykładni prokonstytucyjnej, jest zapobieżenie sytuacji, w której doszłoby do zróżnicowania uprawnień lub obowiązków podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej. W takiej sytuacji, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. I FSK 36/13 "należy poddać pod rozwagę to, czy wystąpił problem tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Zasadniczo sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa. 2008 r., s. 32). Tego typu założenie występuje również w przypadku gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (zob. M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2011, s. 266-268). W wyroku TK z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06 (OTK ZU 50/6/A/2007) wskazano, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenie domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem". Problem ten był przedmiotem analiz w orzecznictwie sądów administracyjnych, także w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12 (por. wyroki: I FSK 1807/12, I SA/Po 781/13, I SA/Łd 1123/13, I SA/Łd 200/13, I SA/Go 9/14 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

3.5. Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza konieczność przeprowadzenia prokonstytucyjnej wykładni omawianego przepisu (por. wskazane wyżej wyroki oraz wyroki NSA: II FSK 302/11, I FSK 36/13, I FSK 787/12 i wyroki WSA: I SA/Łd 1068/12, I SA/Łd 1390/12, I SA/Wr 967/12, I SA/GL 19/12, I SA/GL 611/12 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uprawnienie to Sąd wywodzi zarówno z art. 8 Konstytucji RP, jak i z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r. (sygn. akt I FPS 2/06), w której sąd ten wskazał, że oczywistość niezgodności powoływanego przepisu z Konstytucją wraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchamiały procedurę pytań prawnych. Takie działanie byłoby w tym przypadku nieracjonalne i naruszałoby prawo strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Z tego też powodu Sąd nie wystąpił z pytaniem prawnym do Trybunału.

3.6. Wykładnia art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia należności podatkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych. Tym samym, w niniejszej sprawie, z powodu upływu terminu przedawnienia, brak było podstaw dla prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

3.7.Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz § 3 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.