Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach
z dnia 5 kwietnia 2007 r.
I SA/Ke 29/07

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz (spr.).

Sędziowie WSA: Ewa Rojek, Asesor Mirosław Surma.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Budowlano-Produkcyjnego "A" sp. z o.o. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych

1.

uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji;

2.

określa, że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu w całości.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia (...) znak: (...) Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia (...) znak: (...) w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 15.420,90 zł.

W uzasadnieniu organ podał, że organ egzekucyjny - Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego - Przedsiębiorstwa Budowlano- Produkcyjnego "A" Spółka z o.o. w Z., na podstawie wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych O/K. tytułów wykonawczych dotyczących składek FUS, FUZ, FP i FGŚP. W toku postępowania dokonano zajęć wierzytelności z rachunków bankowych, i w wyniku tych czynności powstały koszty egzekucyjne w wysokości 15.420,90 zł.

W ocenie organu w sprawie nie zaszła żadna z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych wymienionych w art. 64e § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Podniósł, że zaległości Spółki nie powstały w wyniku nadzwyczajnych nieprzewidywalnych okoliczności, na które Spółka nie miałaby wpływu. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że przedsiębiorstwo przyczyniło się do powstania kosztów, nie regulując ciążących na nim zobowiązań.

Organ zaznaczył, że umorzenie kosztów egzekucyjnych w myśl przepisu art. 64e § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji opiera się na konstrukcji uznania administracyjnego.

Na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosło Przedsiębiorstwo Budowlano- Produkcyjne "A" Spółka z o.o. w Z., zaskarżając je w całości. Postanowieniu zarzucono błędną wykładnię art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez przyjęcie, że umorzenie zaległości opiera się na konstrukcji uznania administracyjnego. W ocenie strony jest to błędne stanowisko, bowiem taka wykładnia daje dowolność decyzji orzekającemu i stanowi źródło nadużyć. Skarżący zarzucił również niezastosowanie ustawy o pomocy publicznej przez przyjęcie, że ustawa ta nie określa podstaw jej udzielania - w ocenie skarżącego nie ma takiej potrzeby, gdyż w ustawie tej chodzi o to by korzystać z funduszy unijnych dla uzdrawiania gospodarki RP.

W związku z zarzutami skarżący wniósł o uchylenie postanowienia przez umorzenie kosztów lub uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji. Podniósł ponadto, że o okoliczności, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego świadczy również analiza sporządzonego w dniu 31 lipca 2006 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych O/K. wniosku w sprawie udzielenia ulgi w spłacie kosztów egzekucyjnych. Wynika z niego, że jest prowadzona egzekucja z rachunków bankowych Spółki oraz z nieruchomości, toczy się również postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu. Oznacza to, że istnieje możliwość wznowienia przez Spółkę działalności gospodarczej i odzyskania płynności finansowej, a tym samym zdolności regulowania swoich zobowiązań.

Dyrektor Izby Skarbowej podniósł także, że bezzasadny jest zarzut skarżącego dotyczący niezastosowania ustawy o pomocy publicznej, bowiem jej przepisy nie znajdują zastosowania w przedmiotowej sprawie. Podstawą prawną umorzenia kosztów egzekucyjnych są przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W przypadku stwierdzenia przez Sąd, iż decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego lub procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź stanowi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, podlegają one uchyleniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) określanej dalej jako ustawa p.p.s.a. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przy tak zakreślonych ramach zakresu kontroli ze strony sądu stwierdzić należy, że postępowanie w sprawie zostało dotknięte wadami mogącymi mieć wpływ na jej wynik.

Postanowienie to zapadło w wyniku rozstrzygnięcia w oparciu o art. 64e § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

(t. jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zgodnie z którym organ egzekucyjny, na wniosek podatnika lub z urzędu, może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, jeżeli: po pierwsze - stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, po drugie - za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, i po trzecie - ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (art. 64e § 2 cyt. ustawy). Organ egzekucyjny może, ale nie musi umorzyć koszty egzekucyjne. Wybór określonego rozstrzygnięcia zawsze należy do właściwego organu egzekucyjnego.

Przepis ten upoważnia organy egzekucyjne do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, pozostawiając im ocenę, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające umorzenie, jak również ocenę zakresu tego umorzenia. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji organ egzekucyjny uwzględnił całokształt okoliczności o jakich mowa w art. 64e § 2 pow. ustawy, uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych, oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów.

Tak więc sądowa kontrola ma wykazać, czy wydanie postanowienia zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury, zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek postanowienia opartego na konstrukcji uznania oraz czy podjęte na ich podstawie postanowienie nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany w kryteriach słuszności i celowości, pozostaje już poza kontrolą sądowoadministracyjną (wyrok NSA z dnia 11 września 1996 r., SA/Ka 1543/95).

Znamienitego znaczenia nabiera w tym przypadku uzasadnienie postanowienia, które pozwala na dokonanie przez Sąd oceny, czy nie zostało ono wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także czy oparte było ono na zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym, a zatem czy nie było dowolne.

W przedmiotowej sprawie treść uzasadnienia postanowienia daje podstawę do stwierdzenia, że organy obu instancji nie dokonały analizy całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, gdyż analiza taka winna znaleźć odzwierciedlenie właśnie w uzasadnieniu.

Skarżący inicjując postępowanie i występując o określone uprawnienie, wskazał, że przedsiębiorstwo znalazło się w trudnej sytuacji ekonomicznej. Od kwietnia 2005 r. pracownicy skarżącego nie otrzymują wynagrodzeń, a liczba pracowników z 48 w marcu 2005 r. zmniejszyła się do 7 na dzień składania wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Spółka objęta jest postępowaniem upadłościowym z możliwością zawarcia układu. Zdaniem skarżącego daje to realną szansę na zaspokojenie wierzycieli oraz poprawę sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa.

Stwierdzić należy, że organy obu instancji nie poddały analizie tych okoliczności w kontekście ich wpływu na rozstrzygnięcie sprawy w ramach art. 64e § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji zacytował przepis art. 64e i podał, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek wymienionych w tym przepisie. Uzasadnienie organu odwoławczego także zawiera tenże przepis, a nadto dwa zdania stwierdzające, że zarówno z wniosku skarżącej jak i z zażalenia nie wynika, aby zaległości powstały w wyniku nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych okoliczności, na które Spółka nie miała wpływu, jak też, że Spółka przyczyniła się do powstania kosztów egzekucyjnych nie regulując należności z tytułu składek. Uzasadnienie takie należy ocenić jako nie zawierające uzasadnienia faktycznego wymaganego przez przepis art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Stanowi to naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które stosownie do art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mają tu zastosowanie. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a., organy podatkowe, kierując się zasadą dochodzenia do prawdy materialnej, mają w toku postępowania obowiązek podejmować wszelkie niezbędne kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

Konkretyzację art. 7 k.p.a. stanowi art. 77 § 1 k.p.a., obligujący organ do zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wyraża zasadę zupełności (kompletności). Materiał dowodowy bowiem jest zupełny, jeśli zebrano i rozpatrzono wszystkie dowody, przeprowadzono wnioski dowodowe, a udowodniony stan faktyczny stanowi pełną, spójną i logiczną całość. Organ, rozpatrując materiał dowodowy, nie może pominąć żadnego dowodu. Pominięcie dowodu może nasuwać wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością ustalonego stanu faktycznego oraz może wzbudzić wątpliwości co do trafności oceny innych dowodów (wyrok NSA z dnia 15 grudnia 1995 r., SA/Lu 507/95).

Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że organy podatkowe obu instancji naruszyły przepisy postępowania, wyrażone w art. 7, art. 77 § 1 oraz 107 § 1 i 3 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto zauważyć należy, wobec domagania się przez skarżącą Spółkę zastosowania wobec niej ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. Nr 123 poz. 1291), że stwierdzenie organu odwoławczego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż ustawa ta

"...określa jedynie zasady postępowania w sprawach dotyczących udzielania pomocy publicznej, a nie podstaw jej udzielania." nie stanowi wypełnienia zasady wyrażonej w art. 9 k.p.a. obowiązku organu należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich prawa i obowiązków będących przedmiotem postępowania.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. uznał, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji należało uchylić.

O rozstrzygnięciu co do wykonania uchylonych postanowień Sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.