Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2721987

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach
z dnia 12 września 2019 r.
I SA/Ke 218/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Rojek.

Sędziowie WSA: Magdalena Chraniuk-Stępniak, Danuta Kuchta (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2019 r. sprawy ze skargi k.r. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z (...) nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję tego organu z 29 października 2018 r. nr 340/2018 wydaną dla k.r. o odmowie umorzenia należności składkowych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, organ) wyjaśnił, że 12 września 2018 r. do organu wpłynął wniosek, w którym k.r. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek, argumentując go tym, że osiągane dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie były wystarczające na opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazał na trudną sytuację finansową ojca, który utrzymuje się z zasiłku opiekuńczego, sprawując opieką nad swoją matką. Część dochodów wnioskodawca przeznaczał na wyżywienie oraz lekarstwa dla ojca. Oświadczył, że mieszka z matką, partycypując w kosztach utrzymania mieszkania i wyżywienia. Dotychczas pracował na podstawie umowy zlecenia. Zadeklarował chęć podjęcia pracy na pełnym etacie lub wyjazdu za granicę w zależności od sytuacji zdrowotnej rodziców.

Decyzją z 29 października 2018 r. nr 340/2018 organ odmówił umorzenia należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy k.r. zarzucił, że Zakład źle zrozumiał uzasadnienie wniosku. Wyjaśnił, że nie opiekuje się przewlekle chorym ojcem, tylko pomaga mu finansowo (w celu zakupu leków i wyżywienia). Oświadczył, że jest zarejestrowany w urzędzie pracy, próbuje także znaleźć pracę na własną rękę, a sytuacja pogarsza się z dnia na dzień, ponieważ nie ma stałego źródła dochodu. Ponadto jego ojciec stracił prawo do zasiłku opiekuńczego, a w dalszym ciągu musi sprawować opiekę nad swoją matką. Potwierdził, że posiada motocykl, który jednak w wyniku wypadu pozostaje w stanie uszkodzonym. Nie stać go na spłatę zadłużenia, ponieważ nie jest w stanie określić, kiedy otrzyma pracę. Jeżeli jednak ją znajdzie, znów będzie musiał pomóc ojcu w zakupie leków i żywności.

Utrzymując w mocy ww. decyzję Zakład ustalił, że wnioskodawca nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem, gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, nie posiada innych zobowiązań finansowych. Nie posiada również nieruchomości, praw majątkowych ani wierzytelności. Jest współwłaścicielem motocykla Kawasaki, rok produkcji 2007 oraz samochodu osobowego Fiat Bravo, rok produkcji 2008 r. Prowadził działalność gospodarczą w okresie od 1 grudnia 2011 r. do 7 kwietnia 2018 r. Aktualnie jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług. Na podstawie zeznań podatkowych (PIT-36) osiągnął dochód: w 2016 r. w kwocie 28.951,53 zł, w 2017 r. w kwocie 27.017,48 zł. W okresie od stycznia do kwietnia 2018 r. osiągnął przychód w kwocie 8.805 zł, a wydatki stanowiły kwotę 1.449,31 zł.

Powołując art. 28 ust. 3a i wymienione w nim punkty od 1 do 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 121, zwanej dalej: "u.s.u.s."), Zakład podniósł, że z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła. Wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, ani nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniosła strona, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Działalność gospodarcza została wykreślona, jednak strona jest właścicielem ruchomości oraz uzyskuje dochody z tytułu umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub umowy o świadczenie usług. Nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy, brak jest też podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Aktualnie nie jest wobec strony prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Na tej podstawie organ uznał, że w sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem. Brak jest zatem podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Dalej organ przeszedł do analizy przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Podniósł, że zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Było natomiast wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu.

W sprawie ustalono zaś, że wnioskodawca jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług od 11 marca 2019 r. Mieszka z matką A. R., która posiada własne źródło dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę.

Z przedłożonych do sprawy dokumentów nie wynika, że przeszkodą w podjęciu zajęcia zarobkowego jest wiek lub stan zdrowia. Wobec braku przeciwwskazań zawodowych czy trwałych i całkowitych przeciwwskazań zdrowotnych do pracy zarobkowej, możliwa jest poprawa sytuacji finansowej. Wnioskodawca nie udowodnił, że sytuacja materialna, rodzinna i zdrowotna całkowicie, a przede wszystkim trwale, uniemożliwiała spłatę zaległych należności. Strona nie korzysta z pomocy społecznej, która udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Powołując § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia organ podniósł, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Jeżeli w danym okresie wnioskodawca nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę.

W przypadku wnioskodawcy nie ma również zastosowania przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. Przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Wnioskodawca wskazał, że nie sprawuje opieki nad chorym członkiem rodziny tylko wspiera go finansowo, zatem nie ma wobec strony przeciwskazań do podjęcia stałego zatrudnienia.

Zakład dalej podkreślił, że dysponuje jedynie tym materiałem, który udostępni zainteresowany - nie ma natomiast realnych środków procesowych do ustalenia sytuacji materialnej płatnika. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek, a obowiązkiem organu jest dokonanie analizy przedstawionych przez stronę dowodów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach K. R. zarzucił, że decyzja narusza jego prawo do wyjaśnienia sytuacji finansowej. W toku postępowania Zakład wziął pod uwagę tylko dokumenty urzędowe, takie jak oświadczenie majątkowe, wydruki z księgi przychodów i inne wskazane w decyzji oraz wyjaśnienia skarżącego co do braku możliwości spłaty zadłużenia. Skarżący ma świadomość, że prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z opłacaniem składek, chociażby działalność ta nie przynosiła dochodu, a nawet byłyby z niej straty. Priorytetem była jednak pomoc finansowa dla ojca. Skarżący od momentu złożenia wniosku skarżący starał się ten stan udowodnić. Wskazał na szczególny przypadek, gdy zakład może umorzyć składki gdy opłacanie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, jak też powołaną podstawą prawną, jest natomiast związany granicami sprawy (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.".

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Skarżący podkreślał okoliczność pomocy ojcu w kontekście sytuacji, w której opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie znalazł podstaw do umorzenia należności i odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie Sądu, proces decyzyjny organu jest prawidłowy.

Rozważania należy rozpocząć od przytoczenia treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s., który stanowi, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W zakresie powyższych przesłanek organ dokonał prawidłowych ustaleń, ponieważ materiał dowody zgromadzony w sprawie nie przysporzył żadnych informacji, aby w sprawie prowadzone było postępowanie na podstawie ustawy Prawo upadłościowe, lub postępowanie egzekucyjne, co wyklucza ziszczenie się przesłanek z punktów 2, 4, 4b, 5 i 6. Nie zaszła też przesłanka z pkt 1 (z przyczyn oczywistych), ani z pkt 4a (zadłużenie wynosi kwotę ponad 20.000 zł, natomiast koszty upomnienia to 11,60 zł). Działalność gospodarcza została wykreślona, lecz biorąc pod uwagę majątek ruchomy, nie można mówić o spełnieniu przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

Ze względu na powyższe, że organ nie stwierdził przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., dokonał analizy sytuacji skarżącego pod kątem przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Stanowi on, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten został uszczegółowiony w § 3 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia i stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Rozważając sytuację skarżącego w kontekście przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ doszedł do słusznego przekonania, że żadna taka sytuacja wobec K. R. nie zachodzi. W pierwszej kolejności, nie można mówić o spełnieniu powołanego w skardze § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wprawdzie na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie uzyskiwał dochodu, a jak podał w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej - samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, to jednak ma zapewnione warunki bytowe - mieszka u matki, która uzyskuje własny dochód. Nie wykazał, by opłacał koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Jest w wieku aktywności zawodowej, nie ma żadnych problemów zdrowotnych. Nie ma też nikogo na utrzymaniu. Od 11 marca 2019 r. został zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług, co oznacza perspektywę uzyskiwania dochodu. Nie korzysta z pomocy społecznej. Akcentowana w skardze okoliczność, że pomaga swojemu ojcu, nie jest kwestionowana przez organy, jednakże nie stanowi o spełnieniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. To nie bowiem skarżący sprawuje opiekę nad chorym członkiem rodziny, lecz jego ojciec. Innymi słowy, po stronie skarżącego nie zachodzi konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawiałaby go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przeznaczanie zaś dochodów na pomoc dla ojca, który opiekuje się chorą matką, wynika z decyzji skarżącego o dysponowaniu swoimi środkami finansowymi, pozostaje jednak poza zakresem § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Skarżącego nie dotknęło również żadne nadzwyczajne zdarzenie, jak np. klęska żywiołowa, o czym mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Pokreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności toczy się na wniosek zobowiązanego i to na nim spoczywa ciężar wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie. Innymi słowy, warunkiem skuteczności wniosku jest wykazanie realnej sytuacji wnioskodawcy stosownym materiałem dowodowym, we współdziałaniu z organem. Zdaniem Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie, organ uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną i zdrowotną skarżącego, wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia zaległych należności. Dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącego, na podstawie których wnikliwie i rzetelnie przeanalizował sytuację majątkową, zdrowotną i osobistą skarżącego. Na podstawie tego materiału prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał, by jego sytuacja wpisywała się w przesłanki pozwalające uwzględnić wniosek o umorzenie należności.

Ze względu na zarzuty skarżącego wymaga jeszcze wyjaśnienia, że przyczyna powstania zaległości pozostaje poza zakresem wyżej przytoczonych przepisów prawa, a co za tym idzie - poza zakresem ustaleń organów. Ocenie organów w aspekcie umorzenia należności składkowych podlega aktualna sytuacja majątkowa i życiowa strony. Z tego też powodu nie mają znaczenia okoliczności, w jakich zadłużenie powstało. Należy jedynie nadmienić, że zakres pomocy udzielanej członkom rodziny musi zostać wyważony przy uwzględnieniu własnych możliwości finansowych. Jeśli natomiast chodzi o działalność gospodarczą, to jak słusznie argumentował organ, jest ona prowadzona na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca i na której spoczywają obowiązki związane z opłacaniem należności publicznoprawnych.

Reasumując należało zatem uznać, że sytuacja K. R. została oceniona w sposób prawidłowy, a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy zbadały sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy. Odniosły się przy tym do wszystkich podnoszonych przez zobowiązanego argumentów, szczegółowo uzasadniając rozstrzygnięcie. Swoje stanowisko uzasadniły stosownie do wymogów zawartych w art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., oddalił skargę.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.