Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 60502

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Katowicach
z dnia 11 marca 1998 r.
I SA/Ka 1277/96

UZASADNIENIE

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w K. po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 1998 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia 9 lipca 1996 r. Nr [...] w przedmiocie zarządzenia zwrotu za granicę samochodu osobowo-towarowego marki Daimler Benz, rok produkcji 1983

1. uchyla zaskarżoną decyzję.

2. zasądza od Prezesa Głównego Urzędu Ceł na rzecz skarżącego kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Dyrektor Urzędu Celnego w K., decyzją z dnia 30 października 1995 r. Nr [...], działając na podstawie art. 5 ust. 1, ust. 2 pkt 1 oraz art. 9 pkt 1 Prawa celnego i § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 1994 r. w sprawie ustalenia zakazu przywozu niektórych towarów (Dz. U. Nr 77 poz. 353 z późn. zmianami), zarządził natychmiastowe cofnięcie za granicę samochodu osobowo-towarowego marki Daimler Benz, rok produkcji 1983 zgłoszonego do dokonania odprawy celnej ostatecznej przez J. M. jako mienie przesiedlenia, które służyło w trakcie pobytu stałego do prowadzenia działalności gospodarczej. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż z przedłożonych do odprawy dokumentów nie wynikało, że prowadzona za granicą przy użyciu wspomnianego pojazdu działalność gospodarcza została zakończona i wobec tego nie może on być uznany za wolny od cła w oparciu o art. 14 ust. 1 pkt 7 Prawa celnego. Jednocześnie - jak zaznaczył organ I instancji - w stosunku do tego pojazdu miał zastosowanie § 1 pkt 3 wspomnianego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 1994 r., który stanowił o tym, że zakazuje się przywozu towarów klasyfikowanych do kodu PCN 870421991, jeżeli od roku następnego po roku produkcji pojazdu upłynęło więcej niż 10 lat. To zaś - jak zauważył - oznaczało, iż należało cofnąć pojazd za granicę.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. M. zarzucił, iż jest niezgodna z postanowieniami Prawa celnego. W jego uzasadnieniu - po przedstawieniu trudności jakie czyniły mu organy celne przy dokonaniu odprawy - podkreślił, iż do wniosku o dokonanie odprawy dołączył zaświadczenie potwierdzające prowadzenie działalności gospodarczej za granicą i powołał się na informację uzyskaną w Ambasadzie R.P. z której wynikało, iż w "przepisach nie ma mowy o likwidowaniu działalności gospodarczej". Zaznaczył, iż samochód marki Daimler Benz posiada od 1996 r., a jako że w nazwie jego firmy zamieszczone jest jego nazwisko ten przypadek mógłby być potraktowany również jako mienie osoby fizycznej. Odwołujący się podkreślił, iż pojazd ten "służył mu w czasie pobytu w Niemczech, gdzie przebywał od 1979 r.", był w związku z tym mieniem przesiedlenia i wydana decyzja była dla niego krzywdząca, bowiem "poniósł koszty transportu oraz doznał uczucia niechcianego w kraju", a także ingerowała w spokojne korzystanie z mienia, co jest zagwarantowane w art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Decyzją z dnia 9 lipca 1996 r. Nr [...] Prezes Głównego Urzędu Ceł w W., po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w K. nakazującą zwrot samochodu za granicę oraz umorzył postępowanie w sprawie uznania przedmiotowego pojazdu za wolny od cła z mocy art. 14 ust. 1 pkt 7 Prawa celnego. W jej uzasadnieniu podkreślił, iż samochód był objęty zakazem przywozu na polski obszar celny, a zatem nie można było wymierzyć należności celnych i w dniu 31 października 1995 r. pojazd ten przekazano Dyrektorowi Urzędu Celnego w Z. celem jego występu za granicę i w dniu 7 listopada 1995 r. wywieziono go za granicę. Następnie, powołując się na przepis art. 105 § 1 kpa, zauważył, iż postępowanie stało się bezprzedmiotowe, gdyż w związku z tym, że brak jest przedmiotu sporu nie ma faktycznych i prawnych podstaw do dalszego prowadzenia postępowania w sprawie uznania pojazdu za wolny od cła z mocy art. 14 ust. 1 pkt 7 Prawa celnego.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. M. zarzucił decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł, iż narusza obowiązujące Prawo celne, a także koliduje z Protokołem nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka dotyczącym korzystania ze swojego mienia. Podkreślił, iż zakazem sprowadzania z zagranicy samochodów starszych niż 10 lat nie zostało objęte mienie przesiedlenia i że został zaskoczony nakazem natychmiastowego wywozu za granicę. Następnie - opisując przebieg odprawy celnej - podniósł, iż "straszono go policją i szykanowano w różny sposób", tak że "czuł się zmuszony do wywozu mienia, gdyż grożono mu konfiskatą i przepadkiem mienia". W końcowej części skarżący wystąpił "umożliwienie ponownego sprowadzenia pojazdu do kraju i przywrócenia wiary w praworządność".

W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zwarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga jest uzasadniona.

Podobnie jak w rozpoznanej równolegle sprawie ze skargi na decyzję dotyczącą samochodu marki Opel GT-AL [...] również i wydana w tej sprawie decyzja zawierała dwa rozstrzygnięcia. W pierwszym z nich organ II instancji utrzymał w mocy decyzję nakazującą zwrot samochodu za granicę, natomiast w drugim umorzył postępowanie w sprawie uznania przedmiotowego pojazdu za wolny od cła z mocy art. 14 ust. 1 pkt 7 Prawa celnego.

Treść tego ostatniego rozstrzygnięcia niewątpliwie naruszała przepisy kpa regulujące przebieg postępowania odwoławczego, które z mocy art. 1 ust. 2 Prawa celnego miały w tej sprawie zastosowanie. Przewidują one bowiem dwa przypadki umorzenia postępowania: - po pierwsze, umorzenie postępowania w I instancji (art. 138 § 1 pkt 2 kpa), - po drugie, umorzenie postępowania odwoławczego (art. 138 § 1 pkt 3 kpa). Trzeba rozróżnić zatem umorzenie postępowania w sprawie administracyjnej, tj. gdy postępowanie w sprawie jest bezprzedmiotowe organ odwoławczy decyzją kasacyjną eliminuje decyzję organu I instancji z obrotu prawnego i umarza postępowanie, od umorzenia postępowania odwoławczego tj. gdy sprawa rozstrzygnięta decyzją administracyjną nie staje się bezprzedmiotową, decyzja organu I instancji pozostaje wówczas w obrocie prawnym, a bezprzedmiotowe staje się tylko postępowanie odwoławcze. W istocie rzeczy, w świetle rozwiązań przyjętych w kpa, taki przypadek tj. umorzenie postępowania odwoławczego może mieć miejsce tylko w razie gdy strona cofnie odwołanie (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1985 r. [...] wraz z glosą B. Adamiak - OSP nr 2/1989 poz. 25).

Nie jest przy tym dopuszczalne rozstrzygnięcie jakie wydał w tej sprawie organ II instancji, który z jednej strony utrzymał w mocy decyzję wydaną przez organ I instancji, a z drugiej strony (w części) umorzył postępowanie odwoławcze. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie cofnął odwołania i konsekwentnie domagał się uznania sprowadzonego z zagranicy samochodu za wolny od cła. Umorzenie postępowania odwoławczego, przy jednoczesnym utrzymaniu w mocy decyzji w części nakazującej zwrot samochodu za granicę, oznaczało, iż zarzuty zawarte w odwołaniu nie zostały rozpoznane i że w rezultacie skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw. To zaś musiało prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji jako naruszającej art. 15 i art. 127 § 1 kpa {dwuinstancyjność postępowania i prawo do złożenia odwołania) oraz wspomniany już art. 138 § 1 pkt 3 kpa.

Za koniecznością uchylenia decyzji (i to również w odniesieniu do pierwszego z cytowanych rozstrzygnięć) przemawiało ponadto to, że: - po pierwsze, stwierdzenie, że towar jest wolny od cła nie mogło być przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia, gdyż Prawo celne z 1989 r. odstąpiło od ulg i zwolnień o charakterze uznaniowym; - po drugie, organ II instancji wyraził błędny pogląd, iż wykonanie decyzji nakazującej zwrot samochodu za granicę powoduje, iż brak jest przedmiotu sporu i że nie ma podstaw do dalszego prowadzenia postępowania. Przepis art. 105 § 1 kpa, który przewiduje tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego nie może być interpretowany w sposób rozszerzający. Ma on zastosowanie tylko gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Wykonanie decyzji nakazującej zwrot samochodu za granicę w trakcie postępowania, którego przedmiotem jest dopuszczenie tegoż samochodu do obrotu na polskim obszarze celnym nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym i nie unicestwia prawa strony do merytorycznego rozpoznania sprawy. W przeciwnym razie, o prawie strony do żądania wydania decyzji rozstrzygającej o jej prawach i obowiązkach mogłyby decydować względy czysto technicznej np. w postaci sprawnego aparatu egzekucyjnego (podobnie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995 r. [...], OSNIA nr 11/1996 poz. 150, z uzasadnienia str. 326).

Konieczność wydania w tej sprawie merytorycznego rozstrzygnięcia i ustalenia czy sprowadzony przez skarżącego samochód był zwolniony od cła na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 Prawa celnego była podyktowana treścią obowiązujących przepisów regulujących zasady obrotu towarowego z zagranicą. Przewóz towaru przez granicę (niezależnie od obowiązku jego oclenia) może mieć miejsce tylko wtedy, gdy nie jest on objęty zakazem obrotu przez granicę, wynikającym z umów międzynarodowych lub z odrębnych przepisów prawnych (art. 5 ust. 1 Prawa celnego). W § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 1994 r. w sprawie ustanowienia zakazu przywozu niektórych towarów (Dz. U. Nr 77 poz. 353 ze zm. Dz. U. z 1994 r. Nr 94 poz. 452) ustanowiony został zakaz przywozu towarów wymienionych w załącznikach 1-4 do tegoż rozporządzenia, w tym między innymi pojazdów samochodowych, w przypadku gdy od roku następnego po roku produkcji (…) upłynęło co najmniej 3 lata, albo nie można ustalić roku produkcji (ust. 3). Pojazd sprowadzony z zagranicy zakwalifikowano do kodu PCN 870421991 i tym samym - jako wymieniony w załączniku nr 3 - był objęty wspomnianym zakazem. Jednakże - co z kolei wynikało z § 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia - zakaz ten nie dotyczył towarów przewożonych z zagranicy zwolnionych od cła na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 Prawa celnego. Ten ostatni, w brzmieniu obowiązującym w dacie nabycia przez skarżącego uprawnień do zwolnienia od cła (23 października 1995), przewidywał zwolnienie od cła rzeczy stanowiących mienie osoby przesiedlającej się, które służyły jej do użytku osobistego, domowego lub zawodowego albo do prowadzenia działalności gospodarczej. Innymi słowy, z uwagi na zastosowanie podwójnego wyłączenia (art. 14 ust. 1 pkt 7 zwalniał bowiem rzeczy od cła i jednocześnie wyłączał przyjęty w rozporządzaniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 1994 r. zakaz przywozu z zagranicy), ustalenie czy zaistniały przesłanki zwolnienia miało znaczenie pierwszoplanowe. Jeżeli bowiem towar celny odpowiadał tym przesłankom, to należało dopuścić go na polski obszar celny i implicite rozstrzygnięcie to oznaczało, że nie jest objęty zakazem przywozu oraz, że jest wolny od cła. W przypadku, gdy towar (rzecz) tych przesłanek nie spełniał, to koniecznym było nakazanie jego zwrotu za granicę. Zbędnym było wówczas wydanie rozstrzygnięcia o odmowie zwolnienia od cła, skoro brak ustawowych przesłanek z art. 14 ust. 1 pkt 7 Prawa celnego stanowił podstawę do wydania decyzji o zwrocie za granicę.

Zaskarżona decyzja tych wymogów nie spełniała. Organ II instancji umorzył bowiem postępowanie w zakresie zwolnienia od cła (mimo, że jak już wspomniano brak było podstaw prawnych do wydania rozstrzygnięcia o takiej treści) i nie odniósł się do sformułowanego przez organ I instancji dodatkowego warunku zwolnienia od cła tj. by skarżący zakończył działalność gospodarczą prowadzoną za granicą, jak też do zarzutów zawartych w odwołaniu, w którym skarżący podtrzymywał, iż spełniał ustawowe warunki by przyjąć, że pojazd jest wolny od cła, a tym samym nie obejmował go zakaz przywozu.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżona decyzja zapadła z obrazą wymienionych wyżej przepisów regulujących przebieg postępowania administracyjnego tj. art. 15 i art. 127 § 1 kpa, a ponadto art. 14 ust. 1 pkt 7 Prawa celnego (w brzmieniu obowiązującym w dniu 23 października 1995 r.) oraz § 1 pkt 3 i § 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 1994 r. w sprawie ustanowienia zakazu przywozu niektórych towarów (Dz. U. Nr 77 poz. 353 ze zm. Dz. U. z 1994 r. Nr 94 poz. 452) i - działając na mocy art. 22 ust. 1 i art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74 poz. 368 Z późniejszymi zmianami) - orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.