Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2733503

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 27 sierpnia 2019 r.
I SA/Gl 763/19
Określanie wysokości kosztów egzekucyjnych.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk.

Sędziowie: NSA Eugeniusz Christ (spr.), WSA Wojciech Gapiński.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi I. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia (...) nr (...) w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia (...) Nr (...) wydanym po rozpatrzeniu zażalenia pana I. B. (dalej strona lub zobowiązany) na postanowienie Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w K. (dalej organ egzekucyjny) z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie (...) zł do tytułu wykonawczego z dnia (...) Nr (...), działając w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018. 2096 z późn. zm.) oraz art. 17 § 1 i art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1 i art. 64c § 7 zdanie drugie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018. 1314 z późn. zm.) dalej ustawa egzekucyjna, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej Dyrektor lub organ odwoławczy), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że w dniu (...) wierzyciel, będący jednocześnie organem egzekucyjnym, wystawił wobec zobowiązanego tytuł wykonawczy o Nr (...) obejmujący zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za okres od 1 lipca 2013 r. do 31 lipca 2013 r. w kwocie należności głównej w wysokości (...) zł. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego stanowiło orzeczenie z dnia (...). Następnie organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych w dwóch bankach zawiadomieniami z dnia (...). Dłużnicy zajętej wierzytelności potwierdzili odbiór zajęć w dniu (...). Zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono stronie w dniu (...). Jeden z banków zawiadomił organ egzekucyjny o fakcie nieprowadzenia rachunku bankowego dla zobowiązanego, a drugi zrealizował w całości zajęcie.

Pismem z dnia 12 kwietnia 2017 r. zobowiązany złożył zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej i zastosowanego środka egzekucyjnego na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej wnosząc: o umorzenie postępowania egzekucyjnego i wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia zarzutu.

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia (...) uznał zarzut za nieuzasadniony. Zobowiązany wniósł zażalenie na to postanowienie, zaś Dyrektor postanowieniem z dnia (...) utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutu. Skarga na to rozstrzygnięcie została przez WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 8 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 886/17 oddalona.

W dalszej kolejności pismem z dnia 21 września 2017 r. zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o przedmiotowy tytuł wykonawczy. Zawiadomieniem z dnia (...) organ egzekucyjny zawiadomił zobowiązanego o koszach postępowania egzekucyjnego oraz wydał w dniu (...) postanowienie, którym obciążył zobowiązanego kwotą (...) zł kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego.

Zobowiązany złożył na powyższe postanowienie zażalenie, w którym zażądał jego uchylenia w całości i umorzenia postępowania w sprawie.

Dyrektor po rozpatrzeniu tego zażalenia, postanowieniem z dnia (...) utrzymał w mocy postanowienie w sprawie obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na to postanowienie, zaś WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 17 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 557/18 uchylił zaskarżone postanowienie. Następnie postanowieniem z dnia (...) Dyrektor uchylił postanowienie organu egzekucyjnego z dnia (...) i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi.

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia (...) ponownie określił wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego w łącznej kwocie (...) zł.

W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik zobowiązanego zarzucił:

1) błąd w ustalaniach faktycznych, polegający na przyjęciu, iż w niniejszej sprawie wszczęcie i prowadzenie egzekucji nastąpiło z powodu braku dobrowolnego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, podczas gdy z posiadanych przez organ egzekucyjny wiadomości (w szczególności z treści zarzutów z dnia 12 kwietnia 2017 r.) wynika, że zobowiązany nie uchylał się od dobrowolnego wykonania przedmiotowego obowiązku,

2) naruszenie przepisu art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej, poprzez jego niezastosowanie, pomimo faktu, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, z uwagi na brak przesłanki do wszczęcia postępowania egzekucyjnego,

3) naruszenie przepisu art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, poprzez błędne ich zastosowanie i obciążenie zobowiązanego nadmiernymi kosztami egzekucyjnymi w stosunku do nakładu pracy (wielkości, czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności) organu egzekucyjnego oraz poniesionych przez niego wydatków, a tym samym naruszenie wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady nadmiernej ingerencji (tzw. zasad proporcjonalności) w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji,

4) naruszenie art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 i obciążenie zobowiązanego nadmiernymi kosztami egzekucyjnymi w stosunku do nakładu pracy (wielkości, czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności) organu egzekucyjnego oraz poniesionych przez niego wydatków,

5) naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. i art. 11 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego z pominięciem zasady proporcjonalności.

Dyrektor rozpatrując zażalenie przywołał treść art. 64c § 4a i § 7 ustawy egzekucyjnej, by stwierdzić, że przedmiotowa egzekucja administracyjna zakończyła się w dniu (...) poprzez realizację zawiadomienia z dnia (...), które doprowadziło do uregulowania w całości dochodzonej należności głównej, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych. Dłużnik zajętej wierzytelności zrealizował zajęcie w całości. Wyjaśnił, że generalną zasadą jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, o czym stanowi art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej. Wskazał, iż zaskarżonym postanowieniem organ egzekucyjny naliczył koszty egzekucyjne w odniesieniu do przedmiotowego tytułu wykonawczego obejmującego zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za lipiec 2013 r. w kwocie należności głównej w wysokości (...) zł wraz z należnymi odsetkami. W kwocie kosztów egzekucyjnych mieściła się naliczona przez organ egzekucyjny opłata manipulacyjna w wysokości (...) zł oraz koszty zajęcia rachunku bankowego w wysokości (...) zł. Dodał, iż opłata za zajęcie rachunku bankowego oraz opłata manipulacyjna została obliczona z uwzględnieniem stawek wskazanych w przepisach ustawy egzekucyjnej skorelowanych w porównaniu ze zmiarkowaną stawką wyliczoną przez organ egzekucyjny w oparciu o przepis art. 64 § 1 pkt 6 tej ustawy. Stwierdził, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstał z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 1 ustawy egzekucyjnej), co nastąpiło z dniem (...).

Dyrektor nie zgodził się ze stanowiskiem pełnomocnika strony, iż doszło do naruszenia art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej poprzez jego niezastosowanie. Podniósł, że brak jest jakiegokolwiek rozstrzygnięcia, które wskazywałoby na okoliczność, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji wobec zobowiązanego było niezgodne z prawem. Zauważył, że organ egzekucyjny uznał zarzut zobowiązanego na prowadzone postępowanie egzekucyjne za nieuzasadniony. Dyrektor utrzymał w mocy to postanowienie, a skarga na postanowienie organu odwoławczego została oddalona wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 8 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 886/17. W wyroku tym Sąd wskazał, "że skarżący miał wiedzę o nałożonym nań obowiązku zapłaty zaległości podatkowych i świadomość uchylania się od jego wykonania. Do czasu wystawienia tytułu wykonawczego skarżący nie uregulował należności dobrowolnie w jakiejkolwiek części, nie złożył wniosku o udzielenie ulgi podatkowej, np. wniosku o rozłożenie zaległości na raty, czy też np. "o odroczenie terminu płatności". Dyrektor podniósł, iż prawnego obowiązku odstąpienia od podjęcia czynności egzekucyjnych nie sposób dopatrzeć się w zasadzie skodyfikowanej w art. 8 k.p.a. ponieważ pogłębianie zaufania obywateli do organów Państwa nie może odbywać się poprzez odstępowanie przez te organy od powinności nałożonych na nie przez prawo, choćby powinności te niosły konsekwencje dla obywatela uciążliwe.

Następnie wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt 31/14) stwierdził niekonstytucyjność przepisów stosowanych przez organ odwoławczy przy wydaniu zaskarżonego postanowienia, a mianowicie orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji, oraz że art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Odnosząc się do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego Dyrektor zwrócił uwagę na trzy jego aspekty, istotne w niniejszej sprawie: Po pierwsze: skutkiem orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Po drogie: z uzasadnienia wyroku należy wyprowadzić wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed nadmiernym fiskalizmem. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Po trzecie: powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego.

Uwzględniając powyższe, zdaniem Dyrektora, nie można zarzucać dowolności w metodzie zastosowanej przez organ egzekucyjny, przy naliczaniu koszów egzekucyjnych w łącznej wysokości (...) zł, w tym opłatę manipulacyjną w wysokości (...) zł w związku z doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego (opłata manipulacyjna naliczona w trybie art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej z zastosowaniem stawki w wysokości 1% wynosiłaby - nie przekracza (...) zł i opłatę w wysokości (...) zł za dokonanie czynności egzekucji zawiadomieniem o zajęciu z dnia (...) (opłata za zajęcie naliczona w trybie art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej z zastosowaniem stawki 5% nie przekracza kwoty 21.375 zł. Uwzględniając należności o znacznej wartości, na które opiewał przedmiotowy tytuł wykonawczy, a także okoliczność braku interwencji ustawodawcy w zakresie braku konstytucyjności rozstrzygnięcia w zakresie obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 oraz opłatą manipulacyjną na podstawie art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, Dyrektor dokonał analizy uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a także orzeczenia WSA zapadłego w przedmiotowej sprawie wskazując na 100% skuteczności egzekucji (tytuł wykonawczy został wyegzekwowany w całości w stosunkowo bardzo krótkim czasie od nadania klauzuli o skierowaniu go do egzekucji do zakończenia egzekucji: 1 dzień, a także na niski stopień skomplikowania podejmowanej czynności egzekucyjnej przez organ egzekucyjny w związku z doręczeniem za pomocą systemu teleinformatycznego. Zauważył, iż ustawa egzekucyjna przewiduje ograniczenia wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości poprzez wskazanie kwotowo maksymalnej wysokości opłaty jedynie w przypadku zajęcia nieruchomości (nie więcej niż 34.200 zł). Przepis art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej określa zatem maksymalną wysokość opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości. Opłata w przypadku dokonania zajęcia nieruchomości wynosi 8% kwoty egzekucyjnej należności, nie więcej jednakże niż 34.200 zł. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną, jej górną granicą chroni przed realizacją w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej tych opłat i zdaniem Dyrektora mechanizm ten należy zastosować w sprawie. W stosunku do opłaty manipulacyjnej, a także w stosunku do opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, ustawa egzekucyjna nie określa maksymalnej jej wysokości, jedynie minimalną. Jednakże nieuzasadnionym byłoby obniżenie kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty manipulacyjnej i opłat za zajęcie wierzytelności do łącznej wysokości -5,6 zł (do wysokości minimalnych stawek określonych w ustawie egzekucyjnej -1,4 zł za opłatę manipulacyjną, 4,20 zł za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego) od jednego tytułu wykonawczego. Zdaniem Dyrektora z zaleceń Trybunału Konstytucyjnego jasno wynika dopuszczalność stosowania stawek procentowych jako jednej z metod określania wysokości opłat i to nie tylko w kwotach stawek minimalnych. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie zakwestionował tylko brak stawek maksymalnych, nie zakwestionował natomiast możliwości stosowania stawek procentowych (gdyż wyraźnie ją dopuścił), a w konsekwencji nie wskazał na konieczność stosowania stawek minimalnych. Uwzględnić należy funkcję fiskalną kosztów egzekucyjnych. Koszty egzekucyjne mają bowiem zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowo) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, należy uwzględnić mniejszy nakład pracy. Dlatego przyjąć należy, w związku z brakiem ustawowych regulacji, że opłata od zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawki w kwocie 34.200 zł dla 8% opłaty. Skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200 zł, to Dyrektor związany stanowiskiem WSA w Gliwicach wyrażonym w wyroku z dnia 17 lipca 2018 r. zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego może wynosić maksymalnie 21.375 zł. Wyjaśnił, że ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na 5% za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego i 8% za zajęcie nieruchomości. Przejmując z ustawy egzekucyjnej różnice w wysokości opłat przyjętej przez ustawodawcę pomiędzy 5% i 8% organ zachowując ustawową proporcję doszedł do wniosku, że skoro opłata procentowa od 8% została ograniczona do 34.200 zł, to wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Z tego względu uznał, że wykonaniem nakazów z wyroku Trybunału Konstytucyjnego będzie ograniczenie procentowej opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego do kwoty nieprzekraczającej 21.375 zł.

Z kolei przyjmując jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie 34.200 zł, przyjąć należy, że maksymalna opłata manipulacyjna, z uwzględnieniem ustawowych regulacji, nie może być wyższa niż 4.275 zł, organ kierował się przy tym przyjęciem takiej zależności, że za zajęcie nieruchomości stawka procentowa została wskazana na 8%, a dla opłaty manipulacyjnej na 1%. Z uwagi na powyższe Dyrektor stanął na stanowisku, że maksymalna opłata manipulacyjna nie może być wyższa niż 1/8 maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości, a więc nie może przekraczać kwoty 4.275 zł.

Odnosząc się do niezastosowania rzeczywistych kosztów i wydatków egzekucyjnych, Dyrektor przywołał wywód z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, dokonany przy okazji analizy ekwiwalentności świadczenia wzajemnego, z którego można wywnioskować, iż koszty egzekucyjne, opłata za czynność egzekucyjną i opłata manipulacyjna ma charakter opłaty ryczałtowej, a więc, jej wysokość opiera się na założeniach szacunkowych, a nie rzeczywistych wydatkach.

W skardze na to postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania zarzucając naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 4 oraz 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, poprzez błędne ich zastosowanie i obciążenie zobowiązanego nadmiernymi kosztami egzekucyjnymi w stosunku do nakładu pracy (wielkości, czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności) organu egzekucyjnego oraz poniesionych przez niego wydatków, a tym samym naruszenie wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady zakazu nadmiernej ingerencji (tzw. zasady proporcjonalności) w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji,

- art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 i obciążenie zobowiązanego nadmiernymi kosztami egzekucyjnymi w stosunku do nakładu pracy (wielkości, czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności) organu egzekucyjnego oraz poniesionych przez niego wydatków,

- art. 8 § 1 k.p.a. i art. 11 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego z pominięciem zasady proporcjonalności.

Uzasadniając skargę strona skarżąca przywołując fragment motywów pisemnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 21/14) wyraziła pogląd, iż naliczenie i pobranie przez organ egzekucyjny opłaty za jedną tylko czynność egzekucyjną w postaci zajęcia rachunku bankowego, kwoty (...) zł oraz naliczenie i pobranie opłaty manipulacyjnej w wysokości (...) zł narusza opisaną w tym wyroku konstytucyjną zasadę proporcjonalności. Zauważyła, iż od wydania tytułu egzekucyjnego ((...)) do wyegzekwowania całości należności objętych tytułem ((...)) minął 1 dzień. Kwoty te w żaden sposób nie odzwierciedlają nakładu pracy i zaangażowania organu egzekucyjnego w ściągnięcie długu, a uwzględniając wysokość zapłaconych przez zobowiązanego odsetek, stanowią one jedynie dodatkową sankcję pieniężną, skutkującą nadmierna represyjnością. Ustosunkowując się do przyjętych przez organy obydwu instancji proporcji, tj. 5/8 i 1/8, wskazała, iż czynność egzekucyjna w postaci egzekucji z nieruchomości wymaga dokonania wielu złożonych i czasochłonnych (wielogodzinnych) czynności takich jak: dokonanie właściwych wpisów w księgach wieczystych, opis i oszacowanie nieruchomości, obwieszczenia o licytacji czy same jej przeprowadzenie itp. Natomiast czynność egzekucyjna w postaci zajęcia środków na rachunku bankowym, w obecnej chwili nie wymaga nawet przesłania korespondencji do banku. Zgodnie z treścią przepisu art. 86b ustawy egzekucyjnej. zawiadomienia i wezwania, przesyła się do banku przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego (Ognivo) obsługującego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Zatem cały nakład pracy organu egzekucyjnego i jego zaangażowanie w ściągnięcie długu, sprowadza się do zalogowania do właściwego systemu teleinformatycznego i dokonanie odpowiednich "kliknięć". Dodała, że sam organ w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazuje na " (...) niski stopień skomplikowania podejmowanej czynności egzekucyjnej przez organ egzekucyjny w związku z doręczeniem za pomocą systemu teleinformatycznego". Nie sposób zatem uznać, aby za taką czynność, uwzględniając jej czasochłonność i stopień skomplikowania, adekwatnym "wynagrodzeniem" organu egzekucyjnego była kwota (...) zł, tj. prawie połowę "wynagrodzenia" za czynność egzekucyjną w postaci egzekucji z nieruchomości ((...) zł). Skarżący zwrócił uwagę, iż nawet inne czynności egzekucyjne, dla których - stosując proporcje przyjęte przez organ egzekucyjny, tj. 5/8 - wymagają zdecydowanie większego zaangażowania i czasochłonności organu egzekucyjnego, co czyni proporcje zastosowane przez tenże organ, a aprobowane przez organ drugiej instancji, całkowicie sztucznymi i nieadekwatnymi.

Mając na uwadze powyższe skarżący wskazał, iż - w świetle przepisu art. 86b ustawy egzekucyjnej - czynność egzekucyjna w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez system teleinformatyczny jest czynnością egzekucyjną wymagającą zdecydowanie najmniejszego nakładu pracy (tj. wielkości, czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności), spośród wszystkich czynności egzekucyjnych. Odnosząc się natomiast do naliczonej opłaty manipulacyjnej skarżący stwierdził, że jedyną czynnością manipulacyjną organu egzekucyjnego w niniejszej sprawie było doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, która to czynność wiąże się jedynie z kosztem nadania korespondencji, która to czynność "kosztowała" organ egzekucyjny kilkadziesiąt razy mniej niż (...) zł.

W ocenie skarżącego nakładanie przez organ egzekucyjny nadmiernych opłat skutkujących całkowitym wręcz zerwaniem związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat, narusza również zasadę proporcjonalności, wskazaną w treści art. 8 § 1 k.p.a., która to zasada nakazuje podejmowanie przez administrację działań proporcjonalnych do zamierzonego celu. Nie powinny być zatem nakładane na stronę obowiązki niewspółmierne do celu, który miałby być osiągnięty dzięki ich nałożeniu (zob. art. 5 zalecenia Komitetu Ministrów Rady Europy z 20 czerwca 2007 r. w sprawie dobrej administracji oraz art. 6 Europejskiego Kodeksu Dobrych Praktyk Administracji). Zdaniem skarżącego zaskarżone postanowienie winno zostać uchylone, a ponowne postanowienie winno określać opłatę za czynności egzekucyjne oraz opłatę manipulacyjną, w sposób proporcjonalny do działań organu egzekucyjnego, tj. uwzględniający konstytucyjną zasadę proporcjonalności.

Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się bezzasadna.

Dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdza, że dotyczyło ono kosztów egzekucyjnych i wydane zostało po wcześniejszym uchyleniu przez tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 17 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 557/18 poprzedniego rozstrzygnięcia organu odwoławczego dotyczącego tego przedmiotu. W wyroku tym Sąd wyjaśnił znaczenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) dla rozpatrywanej sprawy stwierdzając, że w zaskarżonym postanowieniu organ, odnosząc się do tego wyroku zawarł jedynie ogólnikowe stwierdzenia co do roli fiskalnej kosztów egzekucyjnych, nie analizując dyrektyw Trybunału Konstytucyjnego w realiach rozpatrywanej sprawy. Uzasadnienie organu było, zdaniem Sądu, na tyle ogólne, że może być adekwatne w wielu sprawach. Rozstrzygając sprawę organ powinien zindywidualizować swoje stanowisko w kwestii zgodności ustalonych kosztów egzekucyjnych w każdej sprawie. Dlatego też Sąd nakazał uwzględnienie oceny prawnej przedstawionej w wyroku oraz uwzględnienie zaleceń wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14.

Dodatkowo Sąd zauważa, że prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 8 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 886/17 oddalona została skarga zobowiązanego na postanowienie Dyrektora z dnia (...) w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, którego dotyczą sporne koszty. W wyroku tym Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że w rozstrzyganej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek niedopuszczalności egzekucji.

Zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018. 1302 z późn. zm.) dalej ustawa p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane" (tak wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Go 273/19). Tym samym skoro nie doszło do zmiany przepisów prawa mających znaczenie w niniejszej sprawie ani też do zmiany jej stanu faktycznego organy, a następnie Sąd orzekający związane były wcześniejszym orzeczeniem Sądu uchylającym poprzednie rozstrzygnięcie organu odwoławczego. Sąd stwierdza, że organy egzekucyjne uwzględniły ocenę prawną i wskazówki zawarte w wyroku tut. Sądu z dnia 17 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 557/18, gdyż odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie SK 31/14 dokonały jego analizy i zindywidualizowały swoje stanowisko w kwestii zgodności ustalonych kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie z zaleceniami i poglądami Trybunału. Dokonując tej oceny organy prawidłowo stwierdziły, że skutkiem orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej i zastosowanie procentowego sposobu obliczania spornej opłaty, zaś mechanizm ustalania opłaty stosowanej ze wskazaną jej ogólną granicą chroni przed nadmiernym fiskalizmem. Prawidłowo również zauważyły, że do czasu wydania ich rozstrzygnięcia ustawodawca nie wypełnił regulacji prawnej zgodnie z wyrokiem Trybunału. Uwzględniając powyższe oraz fakt, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła 100% skuteczność egzekucji, zaś podjęta czynność egzekucyjna nie była skomplikowania (zajęcie wierzytelności z pomocą systemu teleinformatycznego) organy egzekucyjne uznały, że należy ograniczyć przedmiotowe opłaty (za zajęcie i manipulację) przy zastosowaniu przepisu art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej dotyczącego opłaty za zajęcie nieruchomości (8% kwoty egzekwowanej nie więcej niż 34.200 zł).

Dokonując analizy spornej kwestii należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, orzekł, że:

- art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3). Postanowienia organów obu instancji zostały wydane już po obaleniu domniemania konstytucyjności analizowanych przepisów ustawy egzekucyjnej, a tym samym organy powinny uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia. Jednak uczyniły to tylko w części.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu, uzasadniając przyjęte stanowisko organy zasadnie wskazały, że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności i zajęcia wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej) oraz co do opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej) należy uwzględnić mniejszy nakład pracy organu egzekucyjnego. Dlatego w sposób uprawniony przyjęły, że w związku z brakiem ustawowej interwencji ustawodawcy po wyroku Trybunał Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 ustawy egzekucyjnej powinny być proporcjonalnie obniżone, przy przyjęciu za punkt odniesienia górnego limitu opłaty, który został wskazany w art. 64 § 1 pkt 6 tej ustawy.

Rozstrzygając o tym zagadnieniu, Sąd orzekający w sprawie podziela poglądy wyrażone w wyroku tutejszego Sądu z dnia 6 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1311/18, w którym Sąd stwierdził, że taka wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 zdanie drugie in principio jest uprawniona, jako znajdująca umocowanie w wykładni systemowej:

a) zewnętrznej pionowej, polegającej na uwzględnieniu art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji;

b) wewnętrznej, polegającej na uwzględnieniu znajdującego się w tej samej jednostce redakcyjnej i regulującego adekwatne zagadnienie - art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej.

W konsekwencji, Sąd stwierdza, że aprobuje stanowisko organów, iż skoro opłata za zajęcie nieruchomości wynosi 8% egzekwowanej należności, lecz maksymalna jej kwota nie może przekroczyć 34.200 zł, to: maksymalny wymiar opłaty manipulacyjnej może wynosić 4.275 zł (1%, czyli 1/8 z 34.200 zł), zaś maksymalny wymiar opłaty za zajęcie tzw. innej wierzytelności nie może wynosić 21.375 zł (5%, czyli 5/8 z 34.200 zł).

Stanowisko to zaaprobował także NSA w wyroku z 28 lutego 2019 r., II FSK 2094/18. W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, że taka metoda odpowiada wytycznym Trybunału Konstytucyjnego, jako że uwzględnia stopień pracochłonności i skomplikowania czynności egzekucyjnych z uwagi na przedmiot, do którego jest skierowana. W tym stanie rzeczy Sąd uznaje za niezasadne argumenty skargi podnoszące wadliwe zastosowanie przez organ górnych limitów opłat poprzez odwołanie się do wskazanego literalnie w ustawie limitu w art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej.

Nietrafna jest też argumentacja zmierzająca w istocie do obciążenia zobowiązanego opłatami stanowiącymi równowartość poniesionych przez organ faktycznie wydatków na przeprowadzenie egzekucji. Ustawa wyraźnie odróżnia bowiem opłaty (o których cały czas mowa) od wydatków - czyli faktycznie poniesionych przez organ kosztów w związku z prowadzeniem egzekucji, jak np. koszty przejazdu i delegacji, przewozu, sporządzania dokumentów (art. 64b i 64c § 1 ustawy egzekucyjnej). Tych pojęć nie można zatem utożsamiać.

W tym miejscu można wskazać, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku w sprawie SK 31/14 wskazał, że:

a) nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych,

b) tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji; jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna,

c) wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego (funkcja fiskalna opłat).

Zdaniem Sądu zastosowana przez organ metoda określenia górnych limitów opłat z art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 ustawy egzekucyjnej poprzez uwzględnienie treści art. 64 § 1 pkt 6 tej ustawy nie tylko da się skonstruować poprzez zastosowanie metod wykładni systemowej, ale ponadto jest wyważona, jako że realizuje zarazem cel fiskalny opłat egzekucyjnych, jak i nadmiernie nie ingeruje w wartości konstytucyjne wyrażone przez TK w wyroku w sprawie SK 31/14.

Z tych przyczyn Sąd nie dopatrzył się naruszenia wymienionych w skardze przepisów w tym przepisów konstytucyjnych, skoro organy egzekucyjne w wydanych rozstrzygnięciach uwzględniły treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. odnosząc się do okoliczności faktycznych zaistniałych w sprawie i dokonując korekty przedmiotowych kosztów przez ich obliczenie w stosunku do kosztów, których wysokość byłaby inna bez zastosowania opisanego wyżej mechanizmu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady proporcjonalności Sąd zauważa, iż z przywołanego wyroku Trybunału wynika, że nie uznał on za zasadne stosowanie w każdym przypadku jednorodnej stawki równej stawce minimalnej lecz stwierdził, że stawka ta może być uzależniona od egzekwowanej kwoty, choć dotyczy dokonania takiej samej czynności (zajęcie wierzytelności wymaga podobnego wkładu pracy niezależnie od wysokości zajętej wierzytelności). Należy przy tym przypomnieć, że w przedmiotowej sprawie doszło do zajęcia znacznej wartości wierzytelności tj. kwoty (...) zł, co zdaniem Sądu, mogło przy szybkiej i skutecznej egzekucji stanowić przesłankę do określenia przedmiotowych opłat w granicach wynikających z zasad określonych przy zastosowaniu wymogów Trybunału.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.