Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1802715

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 28 kwietnia 2015 r.
I SA/Gl 698/14
Ograniczenia egzekucji ze świadczeń alimentacyjnych.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Randak.

Sędziowie: NSA Eugeniusz Christ (spr.), WSA Bożena Suleja.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi B. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia (...) Nr (...), wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 (Dz. U. 2013.267), dalej k.p.a., oraz art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2012.1015) dalej ustawa egzekucyjna, po rozpatrzeniu zażalenia B. G. (dalej strona lub zobowiązany), na postanowienie Prezydenta Miasta Z. (dalej organ egzekucyjny) z dnia (...) nr (...), w sprawie zwolnienia z egzekucji administracyjnej rachunków bankowych zobowiązanego w bankach A S.A. oraz B S.A. (dalej Bank) w części dotyczącej otrzymywanego świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenia rodzinnego oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego na czas nieoznaczony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej SKO w Katowicach) - utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadniając rozstrzygnięcie SKO wskazało, że pismem z dnia 31 stycznia 2014 r. zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego o usunięcie zajęcia jego konta w banku B S.A. oraz uregulowania kosztów związanych z prowadzeniem konta wraz z naliczonymi odsetkami wyjaśniając, że opłaty były naliczane przez Bank z powodu zajęcia konta, którym zobowiązany nie mógł swobodnie dysponować. W związku z powyższym powstało zadłużenie na skutek nałożonego zajęcia egzekucyjnego. Natomiast w zażaleniu na skarżone postanowienie zobowiązany podniósł, że zajęcie jego konta było niezgodne z ustawą egzekucyjną, gdyż na konto to wpływały zasiłki i alimenty z MOPS w Z., które nie mogły być poddane egzekucji, zaś zajęcie konta spowodowało wygenerowanie dodatkowych kosztów (opłat bankowych) w kwocie ok. (...) zł, obciążających aktualnie zobowiązanego.

Rozpoznając zażalenie Kolegium przytoczyło treść art. 13 § 1 i art. 10 § 4 ustawy egzekucyjnej stwierdzając, że zwolnienia spod egzekucji składników wymienionych w tym ostatnim przepisie jako nie podlegających egzekucji było zasadne "chociażby z tego powodu, że organ egzekucyjny nie jest świadomy, jakie środki wpływają na konto zobowiązanego, bądź też jakie mogą wpłynąć. Z kolei, Bank nie jest organem egzekucyjnym i nie musi wiedzieć jakie świadczenia pieniężne nie podlegają egzekucji administracyjnej." SKO dodało, że "zobowiązany musi liczyć się z tym, że niewykonanie obowiązku podatkowego może spowodować znaczną uciążliwość w postaci zajęcia rachunku bankowego, na który wpływają środki finansowe zobowiązanego", zaś "wszelkie koszty obsługi rachunku bankowego, wysokość prowizji naliczanych przez Bank itp. pozostają poza sferą rozważań w niniejszym postępowaniu". Zdaniem SKO organy egzekucyjne nie mogą w tym przypadku ingerować w wewnętrzną politykę Banku, z kolei "zobowiązany powinien się zastanowić, czy z uwagi na rodzaj naliczonych opłat zasadnym jest utrzymywanie rachunku osobistego w tym Banku".

W skardze na to postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zobowiązany zaskarżył je w całości podnosząc, że zajęcie konta w Banku nastąpiło w styczniu 2013 r., a już w lutym 2013 r. został doręczony do Urzędu Miejskiego w Z. wyciąg z tego konta unaoczniający trzymiesięczne wpływy na konto, w formie zasiłków i alimentów z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Postanowienie organu egzekucyjnego z dnia (...) wydane było po roku bezczynności i należy przypuszczać, że do tego czasu zajęcie było niezgodne z prawem, bowiem organ egzekucyjny miał wgląd w konto w formie wyciągu z tego rachunku. Z chwilą zajęcia konta przez decyzję administracyjną, w decyzji tej jest dość jasno określono w jakim zakresie obowiązuje zajęcie i zobowiązano bank do dokonania egzekucji.

Skarżący podkreślił, że Bank zmniejszył jego opłaty za prowadzenie konta do kwoty (...) zł, zaś sugestia SKO o zmianie rachunku bankowego (i banku) jest co najmniej niesłuszna. Zdaniem skarżącego zajęcie konta i nie przyjmowanie do wiadomości, że mogą być generowane dodatkowe koszty, stanowiące uciążliwość dla zobowiązanego, jest nierozsądne.

Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona aczkolwiek w głównej mierze z przyczyn w niej niewskazanych.

Oceniając legalność zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, iż wydane zostało w sprawie zwolnienie z egzekucji administracyjnej rachunków bankowych zobowiązanego w części dotyczącej otrzymywanego świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenia rodzinnego oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy świadczenie te przekazywane na wskazane rachunki miały byż egzekwowane w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego.

Zgodnie z treścią art. 10 § 4 ustawy egzekucyjnej nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych, zasiłki dla opiekunów oraz świadczenia z pomocy społecznej. Oznacza to, że z mocy samej ustawy tego rodzaju świadczenia nie podlegają egzekucji co powoduje, że w stosunku do tych świadczeń organ egzekucyjny nie może podejmować żadnych czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 2 ustawy egzekucyjnej, a więc działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego i to niezależnie od miejsca lub podmiotu, u którego świadczenia te się znajdują. Nie można bowiem uznać, że świadczenia, o których mowa w art. 10 § 4 ustawy egzekucyjnej, tracą swój charakter bądź podlegają egzekucji z uwagi na miejsce ich gromadzenia lub przekazywania albo odbioru przez osobę do nich uprawnioną.

Przepis wyłączający egzekucję z tych świadczeń jest przepisem powszechnie obowiązującym a więc wiążącym wszystkich stosujących lub mogących stosować tę normę prawną, a nie tylko organy władzy czy administracji, w tym organy egzekucyjne lecz również dłużnika zajętej wierzytelności, wymienionego w art. 1a pkt 3 ustawy egzekucyjnej, a więc także bank realizujący, na wezwanie organu egzekucyjnego, zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego.

W myśl art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub w części określone składniki majątku zobowiązanego. Przepis ten dotyczy wyłącznie sytuacji, w którym opisane w nim składniki majątku zobowiązanego podlegają egzekucji administracyjnej, czyli takich, które z woli ustawodawcy nie zostały z niej wyłączone w całości lub w części. Zwolnić spod egzekucji można jedynie to co jej podlega. Stosowanie środka egzekucyjnego do prawa majątkowego niepodlegającego egzekucji pozostaje w sprzeczności z prawem i jest bezzasadne. Osoba, której prawo to przysługuje, może korzystać z dostępnych jej środków prawnych, w tym zarzutu z art. 33 ustawy egzekucyjnej lub skargi z art. 54 tej ustawy. Z przyczyn oczywistych nie służy jej natomiast żądanie opisane w art. 13 ustawy egzekucyjnej, skoro wyłączenie danego składnika spod egzekucji wynika wprost z tej ustawy niezależnie od przesłanek wymienionych w tym przepisie. W stosunku do takiego składnika zobowiązany nie musi wykazywać m.in. swojego ważnego interesu.

Skoro w niniejszej sprawie bezsporne było, że w wyniku zajęcia rachunku bankowego egzekucji miały podlegać świadczenia spod niej wyłączone, to tym samym stosowanie przez organ odwoławczy przepisu art. 13 ustawy egzekucyjnej było bezpodstawne, zaś orzekanie w granicach tego przepisu naruszało prawo w sposób mogący mieć istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy.

Dodatkowo Sąd zauważa, że organ odwoławczy naruszył zasady ogólne postępowania administracyjne stosowane w postępowaniu egzekucyjnym z mocy art. 18 ustawy regulującej to postępowanie w tym jego prowadzenia w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 k.p.a), udzielenia rzetelnej informacji stronom postępowania i czuwania by nie ponosiły straty z powodu nieznajomości prawa (art. 9 k.p.a.), zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.), zasady szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a) czy też dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a).

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że postanowienie organu egzekucyjnego zawierało dwa rozstrzygnięcia, jedno dotyczące zwolnienia z egzekucji rachunków bankowych w zakresie spornych świadczeń i drugie dotyczące odmowy zwrotu kosztów z tytułu prowadzenia spornego rachunku bankowego, a zażalenie na to postanowienie odnosiło się przede wszystkim do odmowy zwrotu kosztów i jedynie pośrednio zawierało zarzut w przedmiocie zwolnienia z egzekucji, natomiast organ odwoławczy wydał rozstrzygnięcie obejmujące wyłącznie kwestię zwolnienia z egzekucji i nie dotyczące drugiej kwestii będącej podstawą zażalenia tj. odmowy zwrotu spornych kosztów. Wskazał jedynie-w uzasadnieniu postanowienia, że przedmiot ten pozostaje poza sferą rozważań w niniejszej sprawie i uznał za słuszny pogląd organu egzekucyjnego, że organy egzekucyjne nie mogą w tym przypadku ingerować w wewnętrzną politykę Banku. Ponadto organ odwoławczy, wykraczając w sposób ewidentny poza ramy swoich kompetencji nakazał zobowiązanemu by zastanowił się nad tym czy z uwagi na rodzaj naliczonych opłat zasadnym jest utrzymywanie rachunku osobistego w tym Banku. Zauważył, że zobowiązany musi liczyć się z uciążliwością zastosowanego środka polegającego na braku możliwości swobodnego dysponowania środkami finansowymi jakie na zajęte konto wpływają w sytuacji, gdy sporne środki nie podlegały egzekucji i zobowiązany mógł nimi rozporządzać mimo, iż znajdowały się (wpływały) na zajętym rachunku bankowym. W żadnym razie nie można zgodzić się z twierdzeniem organu odwoławczego, że organ egzekucyjny nie był świadomy jakie środki wpływały na konto zobowiązanego skoro wiedzę tę uzyskał już w lutym 2013 r. dysponując wyciągiem z konta bankowego, na którym ujawniono wpływy (i ich tytuły) środków pieniężnych. Oznacza to również, że Bank miał wiedzę jakie świadczenia pieniężne wpływały na zajęte konto zobowiązanego, zaś jako podmiot podlegający obowiązującemu porządkowi prawnemu i z mocy ustawy egzekucyjnej pełniący obowiązki dłużnika zajętej wierzytelności, miał wiedzę co do podlegania lub niepodlegania danego świadczenia egzekucji i miał obowiązek do tego prawa się zastosować. Pogląd organu odwoławczego, że Bank nie jest organem egzekucyjnym i nie musi wiedzieć jakie świadczenia pieniężne nie podlegają egzekucji pozostaje w sprzeczności z literą prawa i zasadami działania Banku, gdyż zakłada brak znajomości prawa przez podmiot, o którym mowa w ustawie egzekucyjnej, na który ustawa ta nakłada określone obowiązki.

Warto również zauważyć, że rozpatrując zażalenie organ nie dążył do szczegółowego rozpatrzenia sprawy czy jej wyjaśnienia lecz wyłączenie formalnego jej załatwienia w sposób lakoniczny i nieuwzględniający interesów zobowiązanego i osoby, na rzecz której przedmiotowe świadczenia otrzymywał.

Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy postępując zgodnie z obowiązującymi zasadami procedury administracyjnej i przepisami ustawy egzekucyjnej w sposób rzeczowy i merytoryczny, oceni wszystkie ustalenia w niej dokonane, zbada podane we wniosku, zażaleniu, a następnie w skardze argumenty zobowiązanego i odstępując od osobistych i niezwiązanych ze sprawą sugestii wyda rozstrzygnięcie tak w kwestii zasadności zwolnienia spod egzekucji świadczeń zwolnionych z niej z mocy ustawy a wypływających na zajęty już rachunek bankowy oraz kwestii związanych ze zwrotem poniesionych przez zobowiązanego kosztów takiego zajęcia.

Z tych przyczyn wobec stwierdzonego istotnego wpływu na wynik sprawy naruszenia wymienionych powyżej przepisów postępowania, Sąd na podstawie art. 145 § pkt 1 lit.c. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012.270) orzekł jak w wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.