Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2207193

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 10 lutego 2016 r.
I SA/Gl 683/16

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi C. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...), nr (...) w przedmiocie ulg płatniczych - umorzenia zaległości podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100 (słownie: sto) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie faktyczne

Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Opisał szeroko swoją sytuację rodzinną, podkreślając, że jego żona, z którą zamierza się wkrótce rozwieść, opuściła go wraz z teściową dnia 15 października 2015 r. i obecnie zamieszkuje osobno. Wspomniał, że piętro budynku stanowiącego jego miejsce zamieszkania zajmuje pasierb, niemniej pośród dochodów swojego gospodarstwa wymienił jedynie swoją emeryturę w kwocie 1225,17 zł oraz - do dnia 15 października 2016 r. - emerytury żony i teściowej w kwotach odpowiednio 1550 i 2800 zł. Wyliczył sześć umów kredytu zaciągniętych celem zakupu różnych przedmiotów, m.in. sprzętu AGD i RTV, wskazując wysokość rat wynoszących łącznie 785,56 zł, które musi obecnie samodzielnie spłacać.

Pismem doręczonym dnia 19 lipca 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: kopii wyroku orzekającego rozwód jego małżeństwa lub dokumentu potwierdzającego, że toczy się postępowanie w tym przedmiocie, np. kopii zawiadomień sądowych, innych orzeczeń itp., dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności kopii ostatnich decyzji o waloryzacji emerytur oraz potwierdzeń wypłaty tych świadczeń za ostatni miesiąc, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym za rok 2015, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub harmonogramu spłaty należności kredytowych oraz potwierdzeń zapłaty rat za ostatnie trzy miesiące, a także kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie.

Skarżący przedstawił kopie: rocznych obliczeń podatku przez organ rentowy jego i jego żony z lat 2012-2014 oraz dokumentów dotyczących postępowania w przedmiocie nieujawnionych źródeł dochodu prowadzonego wobec jego poprzedniej małżonki w 1999 r. Oświadczył, że nie wniósł jeszcze pozwu rozwodowego przeciwko obecnej żonie i zapowiedział nadesłanie pozostałych dokumentów do dnia 17 sierpnia 2016 r., wnosząc w związku z tym o przedłużenie terminu wyznaczonego wezwaniem.

Zarządzeniem z dnia 29 lipca 2016 r., doręczonym dnia 8 sierpnia 2016 r., referendarz sądowy przedłużył ów termin o 7 dni.

W przedłużonym terminie skarżący przedłożył: wyciągi ze swojego rachunku bankowego, na który przelewane jest jego emerytura w kwocie 1255,17 zł za miesiące od kwietnia do lipca bieżącego roku (saldo na rachunku zawsze było dodatnie, a na dzień 31 lipca 2016 r. wynosiło 167,42 zł; wyciągi odnotowują różne operacje, m.in. zapłatę rat kredytów oraz - rzadziej - niektórych kosztów utrzymania, np. w lipcu opłat za telewizję cyfrową oraz energię elektryczną w kwotach odpowiednio: 30 zł i 172,85 zł), wydruki harmonogramów czterech kredytów (dotyczą one umów zawartych w dniach 4, 7 i 18 grudnia 2015 r. i 12 kwietnia 2016 r.; raty tych kredytów do zapłaty w tym miesiącu wynoszą odpowiednio: 63,40 zł, 171 zł, 199,90 zł, 60,81 zł) oraz kopie: formularzy wpłat dwóch kredytów zaciągniętych w innym banku (według nich 20 sierpnia 2016 r. skarżący powinien zapłacić łącznie 202,39 zł) i skierowania na leczenie uzdrowiskowe w okresie od 25 października do 15 listopada 2016 r. Oświadczył, że będzie zmuszony po raz kolejny zrezygnować z tego leczenia oraz że zapożyczył się u sąsiadów i dobrych znajomych na kwotę 600 zł, wyjaśniając przyczyny, dla których nie przedstawił żadnych dowodów w tej materii.

Uzasadnienie prawne

Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym - czyli w myśl art. 245 § 2 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika - następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając - z własnej inicjatywy lub na wezwanie - stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego.

Tymczasem skarżący, chociaż na jego wniosek przedłużono mu termin wyznaczony wezwaniem, przedstawił tylko część żądanej dokumentacji, dostarczając dowody potwierdzające jedynie niektóre jego oświadczenia i niepozwalajace przez to ustalić przesłanek przyznania prawa pomocy w sposób wolny od poważnych wątpliwości. Nie udokumentował w szczególności swoich twierdzeń dotyczących jego sytuacji rodzinnej, tj. tego, że został opuszczony przez żonę, z którą wkrótce się rozwiedzie. Na wezwanie przyznał, iż wbrew tym zapowiedziom nie zainicjował w ogóle postępowania rozwodowego, co więcej przedłożył obliczenia podatków przez organ rentowy żony i teściowej. Skądinąd dokumenty te pochodzą z lat wcześniejszych niż ubiegły rok, który był objęty wezwaniem. W efekcie nie można wykluczyć, że skarżący lub osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym uzyskali w tym roku jeszcze inne dochody podlegające opodatkowaniu niż te zadeklarowane we wniosku.

Dalej odnotowania wymaga, że treść nadesłanych fragmentów harmonogramów spłat kredytów stoi w sprzeczności z wyjaśnieniami wnioskodawcy, jakoby samodzielnie spłacał kredyty zaciągnięte z żoną w okresie wspólnego pożycia. W ich świetle bowiem większość rozpatrywanych umów kredytowych została zawarta po dniu, w którym żona ta miała go opuścić wraz z teściową. Ponadto pomimo spłaty kredytów, a także dokonywania innych płatności, na wyciągach z rachunku bankowego wnioskującego stale utrzymuje się saldo dodatnie, co dowodzi, iż zobowiązania te mieszczą się w granicach możliwości płatniczych jego gospodarstwa domowego. W tym kontekście wytknąć trzeba, że nie wykonano wezwania odnośnie do dokumentów obrazujących koszty utrzymania tego gospodarstwa, gdyż wyciąg jest jedynym źródłem cząstkowych informacji w tej materii. Koszty utrzymania stanowią zaś obok wydatków kluczowy element stanu faktycznego, jaki musi być w sposób pełny i całościowy ustalony celem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ to zestawienie tych dwóch wartości umożliwia ocenę, czy strona jest w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania.

To, że skarżący tej okoliczności nie udowodnił, nie oznacza jednak, że nie wykazał on jednocześnie, iż nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 p.p.s.a., bądź ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, bądź zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Za mało prawdopodobne można wszak uznać, by w jego gospodarstwie domowym od ubiegłego roku uzyskiwano dodatkowe dochody, skoro w świetle przedstawionych obliczeń podatku przez organ rentowy przez trzy wcześniejsze lata dochody te ograniczały się do emerytur. Nie można zarazem tracić z pola widzenia, że znaczna część tych dochodów musi być przeznaczona na spłatę zobowiązań kredytowych i że z tego powodu poniesienie całości kosztów postępowania może zachwiać równowagę finansową, jaka się w tym gospodarstwie obecnie utrzymuje. Dlatego przyjęto, iż skarżący bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego jest w stanie uiścić tylko część kosztów, o której mowa w sentencji, równą najniższej opłacie sądowej znanej procedurze sądowoadministracyjnej. Kwota ta nie przekracza 1/10 jego emerytury i jest sporo niższa niż raty kredytów, które przecież powinny być zaciągnięte z założeniem, iż ich spłata takiego uszczerbku nie spowoduje.

Wybór powyższej postaci częściowego prawa pomocy na obecnym etapie postępowania w sposób pełniejszy niż ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika przyczynia się do realizacji przysługującego skarżącemu prawa do sądu. Otóż stoi on przed koniecznością uiszczenia wpisu sądowego od skargi, stanowiącego element kosztów sądowych, od których go częściowo zwolniono, natomiast udział takiego pełnomocnika na razie nie jest jeszcze potrzebny. Zgodnie bowiem z art. 175 § 1 i § 3 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. - staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 p.p.s.a. sąd powinien udzielać stronom występującym bez tego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Podkreślić też trzeba, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącego możliwości złożenia kolejnego wniosku w tej materii na dalszym etapie postępowania.

Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.