I SA/Gl 536/18 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2571368

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 października 2018 r. I SA/Gl 536/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Eugeniusz Christ.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu w dniu 29 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W.B. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 września 2017 r. w sprawie ze skargi W.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia (...) nr (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 6 września 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił W.B. (dalej również: "skarżący", "wnioskodawca") przyznania prawa pomocy.

Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym.

W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 3 lipca 2018 r. skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż w związku z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym prowadzone są przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. Podał, że jego ruchomości zostały zajęte i ustanowiono na nich zastaw skarbowy, natomiast na nieruchomości będącej jego własnością ustanowiona jest hipoteka umowna do kwoty 300.000,00 zł celem zabezpieczenia umowy pożyczki. Skarżący podkreślił, że nie ma środków na jej zwrot. Nadto ustanowiono hipoteki przymusowe na łączną kwotę blisko 3 mln zł. Wnioskodawca wskazał, że obecnie samotnie wychowuje syna, gdyż jego relacje z żoną się pogorszyły i z tego powodu musiał zmienić miejsce zamieszkania. Oświadczył, że jego przychody nie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb jego i syna - dlatego okazyjnie korzysta z pomocy rodziny. Podkreślił, że żona nie partycypuje w wydatkach. Argumentował, że z uwagi na zabezpieczenie składników majątku nie ma możliwości ich spieniężenia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem. Posiada 1/2 domu o łącznej pow. (...) m2 na działce o pow. około (...) m2 (wartości udziału oszacowano na około 250.000,00 zł). Wnioskodawca oświadczył dodatkowo, że posiada oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych lub w gotówce w kwocie 1.400,00 zł. Do przedmiotów wartościowych zaliczył: samochód osobowy marki (...) o wartości 40.000,00 zł, ciągnik siodłowy marki (...) o wartości 15.000,00 zł, naczepę (...) o wartości 10.000,00 zł oraz naczepę (...) o wartości 10.000,00 zł. Skarżący zaakcentował nadto, że w jego małżeństwie wyłączono ustrój wspólności majątkowej. Podał, że na dochód gospodarstwa domowego składają się dochody skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.650,00 zł netto oraz dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.500,00 zł. Łącznie 3.150,00 zł netto. Z kolei do wydatków zaliczył: czynsz (900 zł), opłaty (200 zł), opłata za pomoc prawną (1.500,00 zł), wyżywienie (1.000,00 zł), ubrania (200 zł), media (200 zł).

Pismem doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu 30 lipca 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych. Ponadto pouczył skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej w skrócie "p.p.s.a.").

W piśmie procesowym z dnia 31 lipca 2018 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przedłużenie zakreślonego siedmiodniowego terminu o 21 dni z uwagi na urlop wnioskodawcy. Niezależnie od wniosku o prolongatę terminu wyjaśnił, że skarżący mieszka obecnie w wynajmowanym mieszkaniu, co potwierdza dołączona umowa najmu oraz zaświadczenie o zameldowaniu. Pełnomocnik wyjaśnił dalej, że skarżący partycypuje w utrzymaniu dwóch nieruchomości, tj. domu przy ul. (...) w R. i mieszkania zlokalizowanego w Z. przy ul. (...). W pierwszej z ww. wymienionych nieruchomości opłaty ponosi w całości, zaś w drugiej wspólnie z siostrą. Co do wysokości ponoszonych z tego tytułu wydatków pełnomocnik oświadczył, że przedłożenie dokumentacji źródłowej w tym zakresie będzie możliwe dopiero po powrocie skarżącego z urlopu. Tożsame oświadczenie złożono w kwestii wykazania: oszczędności zdeklarowanych w druku PPF, wysokości podatku od nieruchomości, wyciągów z rachunku bankowego, którego numer - jako jednego z dwóch - wskazano w wezwaniu referendarza. Podkreślił, że nie jest natomiast możliwe przedłożenie dokumentacji źródłowej obrazującej dochody i stan majątkowy żony skarżącego z uwagi na zawartą pomiędzy nimi w 2012 r. umowę znoszącą wspólność majątkową.

Następnie przy piśmie z dnia 31 lipca 2018 r. nadesłano kopie: księgi wieczystej nieruchomości położonej w R. przy ul. (...); listy płac pracodawcy skarżącego wskazującej na wysokość wynagrodzenia wnioskodawcy w okresie od kwietnia 2018 r. do czerwca 2018 r.; wyciągów z rachunku bankowego wnioskodawcy z okresu od 1 kwietnia 2018 r. do 2 lipca 2018 r. prowadzonego przez A S.A. nr (...); podsumowania księgi wieczystej z okresu od kwietnia 2018 r. do czerwca 2018 r. wraz z obliczeniem zaliczki na podatek i zestawieniem płatności podatku od towarów i usług; faktury dokumentującej należność z tytułu usług telekomunikacyjnych za czerwiec 2018 r.; zeznanie PIT-36L za 2017 r. wraz z informacją PIT/B; zeznanie PIT-36 za 2017 r.; zaświadczenia o zameldowaniu na pobyt stały; umowy najmu lokalu mieszkalnego wraz z załącznikiem; akt notarialny umowy majątkowej małżeńskiej zawartej (...); dokumentacji obrazującej ustanowienie zastawów skarbowych na ruchomościach skarżącego, w tym na naczepach (...) (nr rej. (...)) i (...) (nr rej. (...)); dokumentacji dotyczącej zastosowanych środków egzekucyjnych, w tym zajęcia rachunku bankowego skarżącego.

Zarządzeniem z dnia 10 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy przedłużył skarżącemu termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o kolejne siedem dni licząc od daty doręczenia odpisu zarządzenia, co uczyniło zadość wnioskowi o prolongatę terminu. Odpis zarządzenia doręczono pełnomocnikowi w dniu 28 sierpnia 2018 r.

W dniu 16 sierpnia 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wpłynęło do Sądu pismo procesowe pełnomocnika wnioskodawcy, przy którym nadesłano kopie: zestawień dokumentów sprzedaży z okresu od kwietnia 2018 r. do lipca 2018 r. (powtarzają się pozycje wynajmu dwóch naczep o nr rej. (...) i (...)); oświadczenia skarżącego, z którego wynika, że odwiedza syna w nieruchomości w R. przy ul. (...) w każdy poniedziałek, środę i piątek, mając zapewnione obiady i kolacje; zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej na kwotę 4.125,25 zł; zaświadczenia o wysokości dochodów za okres od kwietnia 2018 r. do lipca 2018 r. (miesięcznie 1.623,05 zł netto); wyciągów z rachunku bankowego wnioskodawcy z okresu od 1 kwietnia 2018 r. do 2 sierpnia 2018 r. prowadzonego przez A S.A. nr (...); informacji ww. banku o wysokości zajęcia egzekucyjnego na rachunku bankowym (kwota egzekwowana to 2.883.604,46 zł, środki zwolnione spod zajęcia do kwoty 1.573,00 zł); podsumowania KPiR za okres od stycznia 2018 r. do kwietnia 2018 r. (strata w kwocie 4.081,54 zł); faktury za usługi telekomunikacyjne za lipiec 2018 r. (należność to 233,00 zł); faktury dokumentującej należność z tytułu zużycia energii elektrycznej w okresie dwóch miesięcy (176,80 zł).

W piśmie procesowym z dnia 28 sierpnia 2018 r., nadesłanym w reakcji na otrzymany przez pełnomocnika odpis zarządzenia referendarza z 10 sierpnia 2018 r., ów pełnomocnik oświadczył, że "wszystkie dokumenty, które strona zdołała zgromadzić w wykonaniu wezwania zostały do Sądu wysłane jako załączniki do dotychczasowej korespondencji."

Dodatkowo postanowieniem z 31 sierpnia 2018 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w innej sprawie toczącej się przed tutejszym Sądem pod sygn. akt III SA/Gl 390/18.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 września 2018 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, że dane zawarte w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Z tych powodów referendarz skorzystał z uprawnienia dla rozpoznającego wniosek płynącego art. 255 p.p.s.a.

Referendarz uznał, że skarżący przedstawiając swoją sytuację w sposób wybiórczy. Podkreślił, że akcentując umowę małżeńską, skarżący nie przedstawił w jakikolwiek sposób sytuacji finansowej jego małżonki, co czyni zgromadzony w tej sprawie materiał niekompletnym. Wskazał, że z treści art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682 z późn. zm.) wynika iż małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy, a ta - w ocenie referendarza - obejmuje swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tym kosztów. Tego obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż to czy małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też pozostają w rozdzielności majątkowej nie ma większego znaczenia. Jeśli trwa małżeństwo, to dokonując oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy należy uwzględniać dochody jego współmałżonka i składniki posiadanego majątku (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412, z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Podkreślił, że stanowisko jakoby pozostawanie w rozdzielności majątkowej zwalniało żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, nie znajduje żadnego uzasadnienia. Podobnie jak twierdzenie jakoby z uwagi na powyższe niemożliwe było uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. W dalszej kolejności argumentował, że rozdzielność majątkowa odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z nich względem osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, polegających na udzielaniu współmałżonkowi wsparcia finansowego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, Lex nr 563242). Podkreślił, że małżonkowie - niezależnie od panujących między nimi stosunków - tworzą rodzinę. Dlatego też przy ustalaniu dochodu wnioskodawcy uwzględnia się dochody wszystkich członków jego rodziny, w tym przede wszystkim małżonki, bez względu na to, czy mieszkają razem, czy nie. Skarżący zdaje się przy tym lansować teorię, iż z żoną tworzą odrębne gospodarstwa domowe. Podniósł, że oświadczenia skarżącego, co do składu osobowego jego gospodarstwa są niespójne. Pierwotnie wskazał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wyłącznie z synem, oświadczając przy tym, że pogorszyły się jego stosunki z żoną, co wymusiło zmianę miejsca zamieszkania/zameldowania i obecnie "samotnie wychowuje syna". Jak zauważył referendarz skarżący zmienił miejsce zameldowania z dniem (...). Powyższe oznacza, że wyprowadził się z nieruchomości, która w połowie stanowi jego własność odrębną, wyłączoną ze wspólności małżeńskiej i zamieszkał w Z. w wynajętym mieszkaniu. W dalszej kolejności, w piśmie z dnia 13 sierpnia 2018 r., skarżący zeznał, że odwiedza syna w każdy poniedziałek, środę i piątek, w miejscu zamieszkania syna, tj. w R. przy ul. (...), a więc w nieruchomości, której jest współwłaścicielem. Referendarz miał wątpliwości, w której z dwóch nieruchomości skarżący "samotnie wychowuje syna" i gdzie mieści się faktyczne jego centrum interesów życiowych. Na podstawie dokumentacji źródłowej przyjął, że mieszkanie w Z.jest wykorzystywane nieregularnie, bowiem w okresie od 17 marca 2018 r. do 26 kwietnia 2018 r. skarżący zużył zaledwie 1 kWh energii elektrycznej. W późniejszym okresie zużycie wzrosło.

Referendarz podkreślił, że fakt odrębnego zamieszkiwania małżonków nie ma większego znaczenia, gdyż żona skarżącego nie może zostać wyłączona ze składu rodziny, którą ten założył wstępując w związek małżeński. Jako osoba, która pozostaje w takim związku, posiada rodzinę, a dochodem tej rodziny są dochody wszystkich jego członków.

Dodatkowo referendarz dostrzegł dysonans w oświadczeniach skarżącego także w podanych przez niego dochodach. Pierwotnie skarżący zeznał, że źródłami dochodu są prowadzona działalność gospodarcza oraz stosunek pracy. Dochód z działalności prowadzonej osobiście zadeklarował na poziomie 1.500,00 zł, zaś wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.650,00 zł. Jak podkreślił referendarz nadesłana dokumentacja źródłowa potwierdziła tylko tą drugą wartość. Według stanu na koniec czerwca 2018 r. wnioskodawca poniósł stratę w wysokości 5.563,36 zł. Dodatkowo, stratę odnotował również w 2017 r. W związku z powyższym - w ocenie referendarza - zrodziło się kolejne pytanie o źródło finansowania kosztów prowadzonej działalności. Podkreślił, iż wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wnioskodawca zadeklarował w druku PPF na poziomie 4.050,00 zł.

Referendarz wskazał, że za uwzględnieniem wniosku nie mogła również przemawiać ta część argumentacji skarżącego, która eksponowała ustanowiony na jego ruchomościach zastaw skarbowy. Okoliczność ta nie przeszkadza bowiem w tym, aby składniki mienia były wykorzystywane w prowadzonej działalności i były jedynymi źródłami przychodu. Mowa tu o naczepach o nr rej. (...) i (...). W tej materii zrodziło się także pytanie o sposób wykorzystania przez skarżącego innego środka transportu, tj. ciągnika siodłowego marki (...). W tym zakresie brak jest jakiejkolwiek informacji, nawet tej, która potwierdziłaby ustanowienie ewentualnego zastawu.

W dalszej kolejności referendarz wskazał, że skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunku bankowego o nr (...), który figuruje na jego nazwisko w aktach administracyjnych tej sprawy i który służył do obsługi prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.

Konkludując referendarz podniósł - w ślad za postanowieniem zapadłym w sprawie III SA/Gl 390/18 - iż skarżący nie wykazał w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Wnosząc sprzeciw od ww. postanowienia skarżący wniósł o zmianę postanowienia referendarza. W uzasadnieniu podniósł, że jego sytuacja rodzinna, bytowa, majątkowa, finansowa jest wysoce specyficzna przez co wymagane jest indywidualne podejście do złożonego przez niego wniosku z uwzględnieniem wszystkich okoliczności faktycznych. Zdaniem skarżącego poczynił on wszystkie możliwe kroki dla wykazania swojej sytuacji przede wszystkim dostarczając do Sądu wszystkie te dokumenty, które mógł zgromadzić w wyznaczonym przez Sąd czasie i do których miał dostęp. Podniósł, że nie sposób zrozumieć założenia Sądu, jakoby miał się ograniczyć wyłącznie do przedstawienia tej dokumentacji, która miałaby obrazować jego złą sytuację finansową i materialną. Podkreślił, że wszystkie dokumenty przedłożone przez niego w sposób jasny, precyzyjny, szczegółowy obrazują jego nie tylko trudną sytuację finansowo-majątkową, ale także specyficzną sytuację bytowo-rodzinną. Wskazał, że ma na utrzymaniu nie tylko siebie, ale także syna (podkreślił, że mowa o tych dniach, gdy syn pozostaje pod jego opieką i wspólnie znajdują się w wynajmowanym w Z. mieszkaniu).

Podkreślił, że żyje z żoną w separacji faktycznej. Wskazał, iż zgodnie z postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2015 r. (II FZ 1295/14) "Jeżeli złe stosunki rodzinne (separacja) uniemożliwiają wnioskodawcy przedstawienie wyciągów z rachunków małżonka, to nie można za brak współpracy małżonka karać wnioskodawcę i odmawiać mu prawa do sądu.".

W dalszej kolejności podał, że po otrzymaniu wezwania z Sądu do uzupełnienia wniosku wykazał się aktywnością, której oczekiwał od niego Sąd przekazując pełnomocnikowi wszystkie dokumenty, które był w stanie zgromadzić (w tym wskazujące na likwidację rachunków bankowych, zajęcia, zastawy, hipoteki, wydatki życia codziennego) w tak krótkim czasie. Podjął również próbę zgromadzenia dokumentacji w szerszym zakresie niż wynikający z wezwania Sądu, w tym przedkładając kserokopię dokumentacji przekazanej uprzednio pełnomocnikowi, a nadto te dokumenty, które uzyskał od pracodawcy, biura księgowego itp.

Argumentował, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego), jednakże nie może automatycznie stanowić podstawy do zakwestionowania autentyczności i prawdziwości złożonych przez skarżącego oświadczeń, mających uzasadniać odmowę przyznania mu prawa pomocy.

W ocenie skarżącego podkreślenia wymaga również fakt, że jest jedynie współwłaścicielem nieruchomości położonej w R. (a nie wyłącznym właścicielem) i na jego części ustanowiona została hipoteka umowna przewyższająca znacznie wartość jego udziału.

Skarżący nie znalazł również uzasadnienia dla skoncentrowania się przez Sąd na dokonywanych na rachunek bankowy skarżącego wpłatach gotówkowych, źródła pochodzenia tych kwot, a następnie ich przeznaczenia. W opinii skarżącego istotnym pozostawać powinien wyłącznie fakt, że środki te użytkowane są na pokrycie bieżących wydatków, czy to pozostających w związku z prowadzoną przez niego działalnością, czy też wydatkami życia codziennego.

Nie zgodził się z kategoryczną tezą/stwierdzeniem/wnioskiem Sądu, jakoby jego oświadczenie o wysokości osiąganych przez niego dochodów i ponoszonych wydatków nie odzwierciedlało rzeczywistej sytuacji materialnej, w której ten się znajduje albowiem do przyjęcia takiego założenia nie ma absolutnie żadnych podstaw prawnych, a tym bardziej faktycznych.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302- zwanej dalej p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy.

Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości.

Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777).

W omawianej sprawie referendarz sądowy po bardzo wnikliwej analizie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej strony, skoro - pomimo wezwania i prolongowania terminu - nie zostały przedstawione wszystkie wymagane dokumenty obrazujące jego sytuację majątkową.

W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że wnioskodawca nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mimo wezwania referendarza sądowego, wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a., skarżący nie nadesłał kilku z żądanych dokumentów.

Skarżący nie przedłożył przede wszystkim żadnych dokumentów określających sytuację finansową jego małżonki, a także wyciągów z rachunku bankowego o nr (...) służącego do obsługi prowadzonej działalności gospodarczej.

Referendarz sądowy słusznie zatem przyjął, że brak żądanych dokumentów, uniemożliwił mu pełną ocenę, czy w przypadku skarżącego wystąpiły przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Skoro w omawianej sprawie dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych, to wezwanie było niezbędne.

Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jego oświadczenie o wysokości osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji materialnej, w której się znajduje. Okoliczność ta nie pozwala na uwzględnienie złożonego wniosku. W orzecznictwie ugruntował się pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8, z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657 oraz z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447).

Reasumując, skarżący nie wykonał w pełni wezwania, a w konsekwencji nie zostały złożone dokumenty, które mogłyby potwierdzić oświadczenia zawarte we wniosku i od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych w nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącego i jego możliwości płatniczych.

Zgodnie zaś z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.

W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.