I SA/Gl 514/18 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2570586

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 października 2018 r. I SA/Gl 514/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu w dniu 29 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A sp. z o.o. w Z. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi A sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia (...) nr (...) w przedmiocie ulg płatniczych - rozłożenia na raty zaległości podatkowej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy referendarz sądowy wskazał, że Spółka odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach żądania podkreśliła, że nie posiada środków pieniężnych na uiszczenie opłaty sądowej. Taki stan rzeczy jest wynikiem zatorów płatniczych od kontrahentów za wykonane usługi, jak również wysokie koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Spółka jest na etapie rozwoju, czyni starania o pozyskanie nowych kontrahentów, podjęła również czynności zmierzające do utworzenia nowych miejsc pracy. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że Spółka posiada (według danych za ostatni rok obrotowy) kapitał zakładowy w kwocie 56.050,00 zł. W druku PPPr nie wskazano wartości środków trwałych, ani wysokości zysku za ubiegły rok. Spółka nie uzupełniła również rubryk dotyczących posiadanych przez nią środków pieniężnych zdeponowanych na rachunkach bankowych.

Przeprowadzona

przez referendarza sądowego analiz ww. oświadczenia w zestawieniu z danymi wynikającymi z akt administracyjnych sprawy skutkowała zobowiązaniem Spółki do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych. W tych ramach wezwano wnioskującą do nadesłania:

1)

kompletnego sprawozdania finansowego za rok obrotowy 2017;

2)

bilansu i rachunku zysków i strat za okres od stycznia do maja 2018 r., a w przypadku ich braku, dokumentów obrazujących sytuację finansową, sporządzonych na podstawie danych finansowych za ten okres (zestawienie zmian w kapitale własnym, rachunek przepływów pieniężnych itp.);

3)

aktualnej ewidencji środków trwałych skarżącej;

4)

odpisów deklaracji skarżącej na podatek od towarów i usług za ostatnie pięć miesięcy;

5)

odpisów raportów kasowych skarżącej za pięć ostatnich miesięcy;

6)

wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich pięciu miesiącach oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, że w razie, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; w sytuacji, gdy rachunki bankowe zostały zamknięte po 2015 r. należy tą okoliczność wykazać za pomocą zaświadczeń właściwych placówek bankowych; w tych ramach należy uwzględnić rachunki nr: (...) i (...).

Odpowiadając na wezwanie, pełnomocnik Spółki nadesłał: pismo procesowe z dnia 20 lipca 2018 r., przy którym dołączył dokumentację źródłową, w tym: sprawozdanie finansowe Spółki za 2017 r.; bilans na dzień 31 maja 2018 r.; RZiS za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 maja 2018 r.; deklaracje VAT-7K za I kwartał oraz raporty kasowe za okres do stycznia 2018 r. do maja 2018 r.

W oparciu o wskazaną wyżej dokumentację źródłową referendarz sądowy ustalił, co następuje. W 2017 r. Spółka osiągnęła zysk netto w kwocie 93.894,00 zł (w 2016 r. była to kwota 24.098,76 zł). Stan aktywów obrotowych na dzień 31 grudnia 2017 r. wynosił 638.138,24 zł, a na dzień 31 maja 2018 r. była to kwota 702.068,23 zł.

W obu przypadkach zasadniczą część aktywów stanowią należności krótkoterminowe, odpowiednio: 534.641,89 zł i 624.928,02 zł. W pierwszych pięciu miesiącach 2018 r. Spółka poniosła stratę w kwocie 376,53 zł. Z raportów kasowych wynika m.in., że stan kasy na dzień 30 maja 2018 r. stanowił kwotę 66.369,92 zł.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy na wstępie wskazał na treść art. 243 § 1 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej "p.p.s.a.") i podkreślił, że osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczył przy tym, że przywołane przepisy winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ww. ustawy, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej, a tym samym zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw.

Powołując się na orzecznictwo sądowe podniósł, że użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, który ma także obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a.,

a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń, musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Nadto referendarz sądowy podkreślił, że w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy, dla zweryfikowania deklaracji jednostki (w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o rachunkowości) o posiadanych przez nią płynnych środkach finansowych, celowym jest skonfrontowanie danych płynących z zestawienia obrotów za okres sprawozdawczy, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez tą jednostkę rachunków bankowych oraz wyciągów z jej raportu kasowego za ten okres. Przy czym, za okres sprawozdawczy, zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o rachunkowości, należy w toku rozpoznania wniosku przyjąć miesiąc poprzedzający złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (patrz poz. 9.3 druku PPPr).

Tymczasem skarżąca Spółka - z pełnego wachlarza dokumentów źródłowych obrazujących jak najbardziej aktualną kondycję finansową jednostki - na potrzebę rozpoznania wniosku przedstawiła jedynie bilans, RZiS (oba elementy sprawozdania w wersji uproszonej) oraz raporty kasowe za okres do 31 maja 2018 r.

W ocenie referendarza sądowego dokumenty te nie dają jednakże pełnego obrazu sytuacji finansowej Spółki, a to dlatego, że bilans nie zawiera pozycji "inwestycje krótkoterminowe", a w szczególności "środki pieniężne w kasie i na rachunkach". Referendarz sądowy zaznaczył, że niewątpliwie w omawianym przypadku aktywa obrotowe przyjmują jeszcze inne formy, oprócz tych, które zostały wykazane na potrzebę rozpoznania wniosku, czyli "zapasy" i "należności krótkoterminowe". Już bowiem sumaryczne zestawienie tych dwóch pozycji (624.928,02 zł i 4.091,50 zł = 629.019,52 zł) nie odpowiada wartości globalnej aktywów obrotowych raportowanej w wierszu B bilansu ze stanem na dzień 31 maja 2018 r., tj. 702.068,23 zł. Także sumaryczne zestawienie wszystkich operacji gotówkowych w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 31 maja 2018 r. istotnie odbiega od kwot raportowanych w wierszu A i B RZiS za ten okres.

Zdaniem referendarza sądowego rachunek zysków i strat, szczególnie w wariancie uproszonym, nie dostarcza informacji o rzeczywistych przepływach środków pieniężnych, o płynności finansowej i wypłacalności jednostki. Informacje te można znaleźć w innym sprawozdaniu finansowym - w rachunku przepływów pieniężnych, a takiego rachunku, pomimo wezwania, także nie nadesłano.

Kluczowy w ocenie referendarza sądowego w omawianym aspekcie jest brak wyciągów z rachunków bankowych Spółki. Zaznaczył, że kwestię tą zupełnie pominięto w druku PPPr, a jego wezwanie pozostało w tej części bez odpowiedzi. Spółka nawet nie podjęła próby wyjaśnienia, czy rachunki bankowe wskazane w wezwaniu z dnia 21 czerwca 2018 r. w dalszym ciągu obsługują prowadzoną działalność gospodarczą. Referendarz sądowy w oparciu o akta administracyjne stwierdził, że oba rachunki należały do Spółki w latach 2015-2016.

Na gruncie przestawionych dokumentów źródłowych referendarz sądowy dostrzegł, iż wynik bilansowy za 2018 r. może ulec pogorszeniu w porównaniu do wyniku z roku poprzedniego, choć nie jest to przesądzone. Ujawniona strata na dzień 31 maja 2018 r., skądinąd na relatywnie niskim poziomie, jest bowiem wyliczana w sposób szczególny, wyznaczany regułami adekwatnymi dla celu, do jakiego instytucja została powołana i nie znajduje prostego przełożenia na rzeczywistą sytuację podmiotu. Powołując się na orzecznictwo sądowe zaznaczył, ze strata jest zwykłym wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, spowodowanym np. nakładami inwestycyjnymi, czy odpisami amortyzacyjnymi i nie jest równoznaczna z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej.

Końcowo referendarz sądowy podniósł, że ujawnione mankamenty dowodowe wniosku przesądziły o kierunku rozpoznania jego rozpoznania. Jednakże w ocenie referendarza sądowego nawet na gruncie dostępnych dokumentów źródłowych nie sposób zaliczyć skarżącej Spółki do beneficjentów wnioskowanego prawa pomocy, wszak w kasie Spółki - na dzień 30 maja 2018 r. - dostępne były środki pieniężne w kwocie 66.369,92 zł. Konkluzji tej nie zmienia fakt, że równolegle z niniejszym prowadzone są jeszcze dwa inne postępowania sądowe, w których również zobowiązano Spółkę do uiszczenia wpisów sądowych w kwotach po 500 zł. Wspomniane opłaty sądowe stanowią zaledwie 2,26% aktywów dostępnych w kasie.

Od ww. postanowienia referendarza sądowego Spółka złożyła sprzeciw, w którym wniosła o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy.

W uzasadnieniu Spółka wskazała, że odmowa przyznania prawa pomocy w zaistniałych okolicznościach jest całkowicie bezzasadna. Zdaniem skarżącej przedłożone przez nią dokumenty w pełni pozwalają na zobrazowanie kondycji finansowej Spółki. Z dokumentów tych wynika, że Spółka nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi, a jej działalność wykazuje stratę. Za błędne uznała ustalenie referendarza sądowego dotyczące stanu kasy na dzień 30 maja 2018 r. Podkreśliła, że działalność Spółki przynosi stratę, a wynik finansowy za 2018 r. na pewno ulegnie pogorszeniu w porównaniu do roku poprzedniego. Ponownie jak w druku PPPr Spółka wskazał, że jest na etapie rozwoju, czyni starania o pozyskanie nowych kontrahentów, podjęła również czynności zmierzające do usprawnienia miejsc pracy oraz procedur, które umożliwią szybszą realizację zleceń, co przełoży się na większą dochodowość firmy.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

W dalszej kolejności wskazać trzeba, że w myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Zaakcentować w tym miejscu należy, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Generalną zasadą postępowania sądowego jest więc ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie winna się liczyć z wydatkami na ten cel. Przyznanie przez sąd prawa pomocy winno mieć zatem charakter wyjątkowy. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11 oraz z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).

W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy wskazując, że przedłożony materiał źródłowy nie daje podstaw do przyjęcia, że Spółka nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania.

W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Spółka nie wykazała, iż w jej przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Przede wszystkim należy zgodzić się z referendarzem sądowym, że Spółka w sposób wybiórczy wykonała jego wezwanie do przedłożenia pełnej dokumentacji księgowej, która pozwoliłaby na ocenę jej kondycji finansowej, tj. poprzestała na złożeniu bilansu i RZiS w uproszczonej wersji oraz raportów kasowych za okres do 31 maja 2018 r. Dokumenty te zaś - wbrew twierdzeniom Spółki zawartym w sprzeciwie - nie były wystarczające do oceny sytuacji finansowej Spółki.

Ponadto skarżąca nie ustosunkowała się w ogóle do wezwania w części odnoszącej się do rachunków bankowych, które jak wynika z akt administracyjnych Spółka posiadała w latach 2015-2016. Niewykonanie zaś tego wezwania uniemożliwiło ocenę sytuacji majątkowej Spółki oraz weryfikację twierdzeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ich porównanie z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jej możliwości płatniczych. Niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala więc uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu.

Nadto - jak słusznie zauważył referendarz sądowy - przedłożone dokumenty źródłowe, wskazują, że na dzień 30 maja 2018 r. w kasie Spółki dostępne były środki pieniężne, które umożliwiały uiszczenie wpisu od skargi w niniejszej sprawie oraz w dwóch sprawach równolegle prowadzonych, bowiem stanowią one jedynie 2,26% środków dostępnych w kasie. Spółka - negując w sprzeciwie ustalenie referendarza sądowego w tym zakresie - nie przedłożyła żadnych dokumentów, które pozwoliłyby na przejęcie odmiennych ustaleń.

Zauważyć także należy, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca Spółka z uwagi na swoją sytuację finansową zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej.

Przeciwnie, Spółka pomimo deklarowanych trudności finansowych, funkcjonuje na rynku gospodarczym, a ponadto - co sama wskazała - podjęła działania mające na celu dalszy rozwój firmy. Tymczasem w orzecznictwie podkreśla się wprost, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania, i to nawet w przypadku trudności finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191).

Odnosząc się natomiast do akcentowanej przez Spółkę straty poniesionej w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, wskazać przyjdzie, że jest ona jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, publ. LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, publ. LEX nr 783893). Ponadto zwrócić należy uwagę na pogląd wyrażony w orzecznictwie, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków

(por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, publ. nr LEX nr 794951).

W konsekwencji podzielić należy stanowisko referendarza sądowego co do tego, że skarżąca Spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.