Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1752404

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 13 lipca 2015 r.
I SA/Gl 420/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Kozłowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie podatku od spadków i darowizn w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Uzasadnienie faktyczne

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na oznaczoną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję H. P., reprezentowana przez pełnomocnika - adwokata, wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do skargi dołączony został wypełniony formularz PPF. Skarżąca oświadczyła w nim, że prowadzi sama gospodarstwo domowe, wychowując dwie małoletnie córki. Jej małżonek, z którym posiada rozdzielność majątkową, pracuje na stałe i zamieszkuje w W. Wskazała na brak majątku oraz osiągany miesięczny dochód z tytułu umowy zlecenia w wysokości 1300 zł.

W piśmie z dnia 4 maja 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, poprzez:

1)

nadesłanie tytułu prawnego skarżącej do nieruchomości: K., ul. (...) (...) oraz W., ul. (...) (...) i aktualnych zaświadczeń wymieniających wszystkie osoby zameldowane w ww. nieruchomościach; dodatkowo należało przybliżyć relacje łączące te osoby; w przypadku zbycia tytułu prawnego należało tę okoliczność wykazać za pomocą odpisu stosowanego dokumentu; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, zakupu opału; gospodarowania odpadami itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym skarżącej, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących ewentualnie prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne (wystawione po otrzymaniu wezwania) zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów skarżącej oraz pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym z okresu ostatnich czterech miesięcy; dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp.; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 5) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2013 r. i 2014 r. (ten punkt wezwania dotyczył również osób pozostających ze skarżącą w gospodarstwie domowym).

W przywołanym wyżej piśmie referendarza zwrócono uwagę, że ilekroć w wezwaniu mowa jest o osobach pozostających ze skarżącą w gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć również jej męża, niezależnie od tego, że w jej małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa.

Odpowiadając na wezwanie, pełnomocnik skarżącej nadesłał plik dokumentów źródłowych, w tym: akt notarialny dokumentujący zbycie przez nią udziałów w lokalu mieszkalnym w W.; wydruki z systemów elektronicznych A oraz B; zeznanie podatkowe za lata 2013 - 2014 r.; deklaracje VAT-7K za III i IV kwartał 2014 r. oraz za I kwartał 2015 r. spółki "C s.j.", w której skarżąca ma 5% udziałów w zyskach i stratach; kserokopie rachunków za wodę, gaz, informację w sprawie płatności za zużycie energii elektrycznej; układ ratalny z ZUS; informację o zadłużeniu skarżącej z tytułu umowy kredytowej we frankach szwajcarskich. W piśmie z dnia 19 maja 2015 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył nadto, że nieruchomość położona w K. przy ul. (...) (...) została zbyta w drodze darowizny, a dokumentacja w tym zakresie zostanie przedłożona w terminie 7 dni. Pełnomocnik oświadczył nadto, że opłaty z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego opłacane są w formie przelewów, w ponoszeniu kosztów partycypują A. i J. P. (rodzice skarżącej). W dniu 20 maja 2015 r. (data nadania) do Sądu wpłynął - tytułem uzupełnienia poprzedniej korespondencji - PIT-36L za 2013 r. Z kolei w dniu 28 maja 2015 r. do Sądu wpłynął akt notarialny, stanowiący umowę darowizny nieruchomości położonej w K. przy ul. (...) (...). Dokumentację źródłową dołączono do akt sprawy o sygn. I SA/Gl 419/15.

Postanowieniem z dnia 28 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazał on na mankamenty dowodowe wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności zaś wskazał na brak jakichkolwiek danych dotyczących sytuacji finansowej męża skarżącej, brak aktualnych informacji odnośnie dochodów skarżącej z tytułu posiadanych udziałów w spółce jawnej, nie przedstawienie przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych (za wyjątkiem dwóch wydruków, z których wynika kwota zwolniona spod egzekucji, tj. (...) zł w całości pokrywająca wpisy należne w niniejszej oraz równolegle prowadzonej sprawie oraz limit kredytowy do (...) zł). Zwrócił również uwagę na niemożność jednoznacznego przypisania wielkości stałych wydatków ponoszonych przez skarżącą do prowadzonego przez nią gospodarstwa domowego oraz na rozbieżność w nazwie spółki jawnej, w której skarżąca posiada udział.

W złożonym w terminie sprzeciwie pełnomocnik skarżącej podkreślił, że przedstawione wydruki z kont bankowych wskazują, iż są one zajęte przez komorników i nie są wykonywane na nich żadne operacje. Z kolei kwoty wskazane przez referendarza mające pozwolić na pokrycie należności sądowych nie pozwalają na stwierdzenie, iż skarżąca takie dochody w istocie uzyskuje, gdyż jest to kwota graniczna, z której w ramach zajęcia rachunku bankowego może ona korzystać, o ile takie środki posiada. Wskazał, że limit kredytowy w wysokości (...) zł nie jest przez skarżącą wykorzystywany a ponadto bank z uwagi na blokadę rachunku cofnął przyznany skarżącej limit kredytowy. Zaznaczył, że umowa zlecenia skarżącej przestała obowiązywać z dniem 31 maja 2015 r. Wskazał również, że brak tytułu prawnego do nieruchomości nie zwalnia skarżącej od jej utrzymania - koszty te ponoszą w istocie jej rodzice co jednak nie oznacza, że skarżąca nie ponosi żadnych kosztów z tym związanych. Końcowo pełnomocnik wyjaśnił, że spółka w której skarżąca posiada dochody to obecnie "C s.j." a wskazywana przez referendarza inna nazwa wynika z przeprowadzonej przez wspólników zmiany umowy spółki.

Do sprzeciwu załączono: raport wspomagający wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy według stawki liniowej za marzec 2015 r. dotyczący skarżącej oraz M. M. (wskazują one na przychód 1300 zł, koszty uzyskania przychodu 1130,67 zł, dochód 169,33 zł); umowę spółki jawnej - tekst jednolity ze stanem na 30 września 2014 r.; umowę zlecenia z dnia 16 lutego 2015 r. wraz z aneksem, przedłużającym ją do dnia 31 maja 2015 r.; pismo A S.A. z dnia 23 kwietnia 2015 r. o wypowiedzeniu umowy kredytu odnawialnego z powodu braku wpływów.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), następnie powoływanej jako: p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Zaznaczyć należy, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Podkreślić następnie trzeba, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. Na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności zgłoszonego żądania. To bowiem strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, LEX nr 1247073).

W orzecznictwie akcentuje się również, że brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. (tzn. wezwania do uzupełnienia danych, zawartych we wniosku o prawo pomocy) skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 182/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreśla się, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 238/12, LEX nr 1137744). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829).

W rozpatrywanej sprawie przedstawiony stan faktyczny nie daje w ocenie Sądu podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty źródłowe są bowiem nadal niekompletne (pomimo nadesłania dodatkowej dokumentacji przy sprzeciwie) a ich analiza zrodziła wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej.

Przede wszystkim nie zostały nadesłane dokumenty, wskazujące w sposób nie budzący wątpliwości na sytuację finansową małżonka skarżącej. W ramach sprzeciwu przedłożono w tej materii jedynie raport wspomagający wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy według stawki liniowej, dotyczący M. M., za marzec 2015 r. W dalszym ciągu nie wyjaśniono zatem w wyczerpujący sposób sytuacji majątkowej małżonka skarżącej. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że ustrój rozdzielności majątkowej, na który powołuje się skarżąca, nie zwalnia małżonka z obowiązku pomocy finansowej w zakresie postępowania sądowego. Rozdzielność majątkowa odnosi się bowiem nie do wzajemnych obowiązków małżonków, lecz do ich majątków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.).

Podkreślić jednocześnie należy, że z nadesłanego raportu, o którym była wyżej mowa, wynika nadto adres zamieszkania M. M., tj. K., ul. (...) (...). Z kolei z nadesłanej przy sprzeciwie umowy spółki jawnej wynika, że adres zamieszkania M. M. to K., ul. (...) (...), zaś z oświadczeń skarżącej składanych w toku postępowania wynika, że osoba ta zamieszkuje na stałe w W. Zaistniała sytuacja pogłębiła zatem istniejące wątpliwości, dotyczące rzeczywistego miejsca pobytu męża skarżącej. Jest tak również i dlatego, że w dalszym ciągu nie przedstawiono objętego wezwaniem referendarza zaświadczenia o zameldowaniu w nieruchomości zajmowanej przez skarżącą. Istniejący stan rzeczy uzasadnia zatem w ocenie Sądu przyjęcie, że dla oceny możliwości finansowych skarżącej konieczne jest uwzględnienie także dochodów jej małżonka, których wysokość nie jest jednak znana. Należy bowiem podkreślić, że jak wskazuje się w orzecznictwie, jeżeli wnioskodawca twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223).

Co więcej, skarżąca w dalszym ciągu nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych, a jedynie dwa wydruki, obrazujące odpowiednio kwotę wolną od zajęcia egzekucyjnego (tekst jedn.: (...) zł) oraz limit kredytowy. Na etapie sprzeciwu nadesłała nadto pismo banku z dnia 23 kwietnia 2015 r. dotyczące wypowiedzenia kredytu odnawialnego (z 2 - miesięcznym okresem wypowiedzenia). Nadesłane dokumenty nie czynią jednak zadość wezwaniu z dnia 4 maja 2015 r. gdyż nie obrazują dokonanych na rachunkach operacji finansowych w okresie wskazanym w wezwaniu. Stosownej dokumentacji nie może natomiast zastąpić samo oświadczenie, że na rachunkach nie są wykonywane jakiekolwiek operacje.

Należy następnie odnotować, że zgodnie z twierdzeniem zawartym w sprzeciwie, nieruchomość położona w K. przy ul. (...) (...) którą skarżąca zbyła w drodze darowizny (umowę darowizny w formie aktu notarialnego przedstawiono przy piśmie, które wpłynęło do Sądu w dniu 28 maja 2015 r.), jest jej użyczona i skarżąca ponosi pewne koszty z tą nieruchomością związane. Wysokość ponoszonych wydatków w tym zakresie pozostaje jednak nieznana, zwłaszcza że jak wynika z oświadczeń skarżącej, partycypują w nich także jej rodzice (faktury opłat za gaz, wodę, kanalizację, przedłożone do akt sprawy wystawiane są na nazwisko skarżącej).

W rozpatrywanej sprawie nie nadesłano również objętej wezwaniem referendarza sądowego pełnej dokumentacji dotyczącej firmy, w której udział ma skarżąca oraz jej małżonek, za wyjątkiem bilansu z księgi za 2014 r. oraz deklaracji VAT-7K. W szczególności zaś, nie przedłożono raportów kasowych, aktualnej ewidencji środków trwałych ani pełnej wersji księgi przychodów i rozchodów.

Reasumując, wskazane wyżej mankamenty dowodowe nie pozwalają zdaniem Sądu na uwzględnienie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Nadesłana dokumentacja źródłowa jest bowiem w sposób swoisty reglamentowana i nie umożliwia dokonania oceny rzeczywistej kondycji finansowej strony.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.