Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 748226

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 6 września 2010 r.
I SA/Gl 366/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Eugeniusz Christ.

Sędziowie: NSA Przemysław Dumana (spr.), WSA Krzysztof Winiarski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2010 r. sprawy ze skargi A. T. (T.) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych

1)

uchyla zaskarżone postanowienie,

2)

zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę (...) ((...)) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia (...), nr (...), działając na podstawie art. 124 § 1, § 2, art. 127 § 7, art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późniejszymi zmianami) oraz art. 17 § 1, § 1a, art. 18, art. 33 pkt 1 i art. 34 § 1, § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954) - Dyrektor Izby Celnej w K., po rozpatrzeniu zażalenia A. T. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia (...), nr (...) w sprawie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów na prowadzone przez Dyrektora Izby Celnej w Ł. postępowanie egzekucyjne, na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych z dnia (...), nr (...), (...) oraz (...), zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy przedstawił następujący stan faktyczny oraz argumentację prawną:

Decyzją z dnia (...), nr (...) Naczelnik Urzędu Celnego w K. wymierzył A. T. oraz A. K. należności celne oraz określił ww. zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym i podatku od towarów i usług.

Ponieważ należności określone powołaną wyżej decyzją nie zostały zapłacone w terminie, Dyrektor Izby Celnej w K. (wierzyciel) wystawił w dniu 13 stycznia 2009 r. upomnienie nr (...), a następnie w dniu 5 lutego 2009 r. tytuły wykonawcze o numerach (...), (...) oraz (...), które w dniu 18 lutego 2009 r. zostały przesłane Dyrektorowi Izby Celnej w Ł. celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Odpisy przedmiotowych tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu 2 marca 2009 r..

Pismem z dnia 8 marca 2009 r. A. T. wniósł skargę na czynności egzekucyjne podnosząc zarzut przedawnienia należności celnych oraz zobowiązania podatkowego (art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Wymaganym z nakazu art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowiskiem, wierzyciel, tj. Dyrektor Izby Celnej w K. nie uznał zarzutu zobowiązanego za uzasadniony (postanowienie z dnia (...), nr (...)).

W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł "o uznanie zarzutów z pisma z dnia 08.03. 2009 r.".

W uzasadnieniu zażalenia zobowiązany w pierwszej kolejności zacytował przepisy Prawa celnego oraz Ordynacji podatkowej dotyczące doręczeń pism procesowych, w tym decyzji, "osobie nieznanej z miejsca pobytu lub adresu". Następnie, powołując się między innymi na Słownik Języka Polskiego, przeprowadził analizę pojęć "osoba nieznana" oraz "osoba nieznana z miejsca pobytu".

W końcowej części uzasadnienia zażalenia podniósł, że od urodzenia, z przerwą od 7 marca 1986 do 30 listopada 2001, mieszka pod tym samym adresem w Polsce, a zatem organ celny mógł bez żadnego problemu ustalić miejsce jego pobytu i na ten adres przesłać zarówno postanowienie o wszczęciu postępowania jak również decyzję z dnia 21 marca 2005 r.. Ponieważ tego nie zrobił to nie nastąpiły przesłanki przewidziane w art. 230 § 5 pkt 1 i 3 Kodeksu celnego dotyczące zawieszenia biegu przedawnienia.

Do zażalenia zobowiązany załączył dwa dokumenty w języku niemieckim oraz dwa uwierzytelnione tłumaczenia tych dokumentów na język polski. Z dokumentów tych wynikało między innymi, że zobowiązany w dniu 30 listopada 2001 r. wymeldował się z K. (Niemcy) do P. (Polska) ul. (...).

Dyrektor Izby Celnej w K. nie uwzględnił zażalenia i postanowieniem z dnia (...), nr (...) utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie z dnia (...).

Ustosunkowując się do zarzutów zażalenia organ odwoławczy w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg zdarzeń. Następnie wskazał, iż decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia (...) została doręczona zobowiązanemu w dniu 5 kwietnia 2005 r. (potwierdzenie doręczenia znajduje się w aktach sprawy), zatem termin przedawnienia zobowiązania podatkowego rozpoczął swój bieg w dniu 31 grudnia 2005 r. i upłynie on 31 grudnia 2010 r. (art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej), pod warunkiem, że nie wystąpią zdarzenia wpływające na przerwanie biegu przedawnienia (art. 242 § 5 Kodeksu celnego).

Z kolei zgodnie z art. 242 § 4 Kodeksu celnego należności celnych można dochodzić w ciągu 5 lat, licząc od dnia, w którym zostały zarejestrowane. Należności wynikające z powołanej wyżej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. zostały zarejestrowane w dniu 21 marca 2005 r., w efekcie termin przedawnienia upłynie 21 marca 2010 r. pod warunkiem, że nie wystąpią zdarzenia wpływające na przerwanie biegu przedawnienia (art. 242 § 5 Kodeksu celnego).

Organ celny podkreślił, że istotą przedawnienia uregulowanego w art. 70 Ordynacji podatkowej oraz w art. 242 Kodeksu celnego jest to, że na skutek upływu czasu zobowiązanie wygasa z mocy prawa (art. 59 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej oraz art. 242 § 7 Kodeksu celnego) i organ nie może skutecznie domagać się od podatnika jego zapłaty, zobowiązanie bowiem przestaje istnieć.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wydania i doręczenia decyzji z dnia (...) Dyrektor Izby Celnej w K. wyjaśnił, iż pismem z dnia 9 listopada 2009 r. Naczelnik Urzędu Celnego w K. poinformował go, że "Naczelnik byłego Urzędu Celnego w T. wydał postanowienie nr (...) z dnia (...) o wszczęciu postępowania w sprawie uregulowania statusu celnego towaru w postaci samochodu osobowego marki "Rover 825D", wprowadzonego na polski obszar celny z naruszeniem przepisów prawa celnego, wzywając jednocześnie o podanie adresu pełnomocnika do doręczeń w Polsce. Adresatem ww. postanowienia został wskazany A. T. zamieszkały w Niemczech pod adresem (...) (...) (...) K., który to adres figurował w aktach sprawy karnej skarbowej (...). Postanowienie z dnia (...) zostało zwrócone od nadawcy z adnotacją w języku niemieckim - odbiorca niedostępny pod wskazanym adresem. W związku z brakiem miejsca pobytu lub adresu Pana A. T., funkcjonariusz prowadzący przedmiotowe postępowanie uznał, że zachodzą przesłanki do zastosowania przepisów art. 267 Kodeksu celnego. Zgodnie z art. 267 Kodeksu celnego pisma skierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu lub adresu, wywiesza się na okres 14 dni w urzędzie celnym, w którym prowadzone jest postępowanie. W związku z powyższym dalszą korespondencje, w tym decyzję nr (...) z dnia (...) doręczano w sposób zastępczy, tj. poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń na okres 14 dni w tutejszym urzędzie Celnym. Po upływie tego terminu wydane dokumenty urzędowe w przedmiotowej sprawie uważane były za doręczone".

W konkluzji uzasadnienia postanowienia Dyrektor Izby Celnej w K. stwierdził, że dochodzenie przedmiotowej należności nie uległo przedawnieniu, a zatem zarzut zobowiązanego zawarty w piśmie z dnia 8 marca 2009 r. jest nieuzasadniony.

W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. T. domagał się uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Celnej w K. oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia tegoż organu z dnia (...). Niezależnie od tego wniósł o uchylenie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia (...), nr (...). W uzasadnieniu w pełni podtrzymali zarzuty sformułowane wcześnie w zażaleniu.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe swoje stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1259 z późniejszymi zmianami), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przystępując do oceny legalności zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, iż w rozpatrywanej sprawie pozostaje bezsporne, że decyzją z dnia (...), nr (...) Naczelnik Urzędu Celnego w K. wymierzył A. T. oraz A. K. należności celne oraz określił ww. zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym i podatku od towarów i usług. Spór pomiędzy stronami dotyczy skutecznego doręczenia powołanej wyżej decyzji stronie skarżącej.

Przypomnieć również należy, że postępowanie egzekucyjne służy doprowadzeniu do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązku, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst w Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późniejszymi zmianami). Obowiązek ten wynika z kolei z tytułu wykonawczego. Nie jest to etap postępowania, na którym decyduje się o istnieniu obowiązku i jego wymiarze, takie kwestie rozstrzygają się na etapie postępowania administracyjnego. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, jak stanowi o tym art. 29 § 1 powołanej wyżej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jest to przepis o kluczowym znaczeniu dla określenia uprawnień organu egzekucyjnego. Nie można przy tym tracić z pola widzenia wykładni art. 33 tej ustawy, wymieniającego zarzuty, jakie zobowiązany może zgłosić w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Z kolei zgodnie z art. 34 § 1 ustawy zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 - 7, 9 i 10, a przy egzekucji o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 - 5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Zatem organ egzekucyjny związany jest stanowiskiem wierzyciela w sprawie zarzutów wniesionych na podstawie art. 33 pkt 1 - 5 ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt I SA/Ka 146/02, P. Przybysz - Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze "Lexis Nexis", Warszawa 2003, str. 136).

W rozpatrywanej sprawie zobowiązany zgłosił zarzut co do przedawnienia obowiązku. W ocenie Sądu, rozpoznającego tę sprawę, organ egzekucyjny zasadnie zakwalifikował opisany zarzut jako wypełniający dyspozycję art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie bowiem z art. 33 u.p.e. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być między innymi wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku (pkt 1). Przy takiej kwalifikacji zarzutu, Dyrektor Izby Celnej w Ł. miał obowiązek uzyskać stanowisko wierzyciela, stosownie do przepisu art. 34 § 1 u.p.e.

Formułując zarzut przedawnienia zobowiązany podkreślił, iż nigdy nie otrzymał decyzji z dnia (...), pomimo, że od urodzenia - z przerwą od 7 marca 1986 r. do 30 listopada 2001 r., gdy przebywał w Niemczech - mieszka pod tym samym adresem w Polsce, tj. w P. przy ulicy (...) (...). Nie było więc żadnych przeszkód, aby wszelkie pisma, w tym ww. decyzję doręczyć mu po wskazany wyżej adres.

Z kolei organ celny, powołując się na pismo Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia (...) wskazał, że ponieważ postanowienie o wszczęciu postępowania, wysłane pod adres zamieszkania zobowiązanego w Niemczech, zwrócone zostało z adnotacją "odbiorca niedostępny pod wskazanym adresem" to pracownik prowadzący przedmiotowe postępowanie uznał, że zachodzą przesłanki do zastosowania art. 267 Kodeksu celnego.

W art. 267 Kodeksu celnego była ustanowiona szczególna fikcja doręczania pism osobom nieznanym z miejsca pobytu lub adresu przez ich obwieszczenie w siedzibie urzędu celnego, a w art. 268 tej ustawy na osoby mniemające adresu w kraju nałożono obowiązek ustanowienia w kraju pełnomocnika do doręczeń, w przypadku uchylenia się od wykonania tego obowiązku miał zastosowanie przepis art. 267 (por. J. Borkowski, J. Chlebny, J. Chromicki. R. Hauser, H. Wojtachnio - Kodeks celny. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2001, str. 507 - 510).

W aktach egzekucyjnych przesłanych do Sądu wraz z odpowiedzią na skargę znajduje się kserokopia powołanej wyżej decyzji z dnia (...), nr (...), zaadresowanej "A. T. (...) (...) (...) K.". Na ostatniej stronie tej decyzji zamieszczono odręcznie napisaną informację o treści "wywieszono na tablicy ogłoszeń w UC K. w dniu 21.03. 2005 r. Zdjęto w dniu 05.04. 2005 r." Powyższa decyzja została więc wywieszona w siedzibie Urzędu Celnego w dniu jej wydania.

Do akt sprawy nie dołączono żadnych innych dowodów, na które powołuje się wierzyciel w swoim postanowieniu, nie ma więc ani postanowienia o wszczęciu postępowania celnego, ani też koperty (zwrotnego poświadczenia odbioru) z adnotacją "odbiorca niedostępny pod wskazanym adresem". Nie ma także jakiejkolwiek informacji o sprawie karnej skarbowej ((...)), na którą powołuje się w zaskarżonym postanowieniu organ celny, w której to jako miejsce zamieszkania skarżącego figurował adres w K. (w którym roku prowadzone było to postępowanie, czego dotyczyło, kto podał ww. adres i.t.p.). W aktach tych nie ma również innych dowodów świadczących o tym, że organ celny podjął jakiekolwiek działania w celu ustalenia adresu skarżącego, który od 2001 r. przebywał w Polsce, a co niezbicie wynika z dokumentów załączonych przez zobowiązanego do zażalenia, jak i skargi (zaświadczenie Urzędu Gminy w P. o zameldowaniu na pobyt stały, zaświadczenia Urzędu Meldunkowego, Wydziału Spraw Lokalowych w K.).

Jest również oczywistym, że na skarżącym, mającym w Polsce miejsce zamieszkania nie spoczywał obowiązek ustanowienia na żądanie organu celnego pełnomocnika do doręczeń (art. 268 Kodeksu celnego).

Zdaniem Sądu sam zwrot postanowienia o wszczęciu postępowania celnego z ww. adnotacją (brak jest tego dokumentu w aktach sprawy), bez podjęcia jakichkolwiek kroków w celu ewentualnego ustalenia miejsca pobytu (adresu) skarżącego w kraju (zwrócenia się choćby do Centralnego Biura Ewidencji Ludności) nie upoważniało organu celnego do skorzystania ze szczególnej formy doręczenia pism, w tym także decyzji z dnia (...) (art. 267 Kodeksu celnego - tzw. szczególna fikcja doręczania pism osobom nieznanym z miejsca pobytu lub adresu przez ich obwieszczenie w siedzibie urzędu celnego).

Dodać także należ, iż oprócz ww. decyzji, pozostałe pisma znajdujące się w aktach sprawy (upomnienie, tytuły wykonawcze i.t.d.) adresowane były i doręczane na polski adres skarżącego. Skoro zatem organ celny bez problemu ustalił w 2009 r. miejsce zamieszkania A. T., to mógł również to uczynić w 2005 r..

Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć i miał istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę ponownie organ celny powinien w pierwszej kolejności szczegółowo wyjaśnić wszystkie okoliczności doręczenia decyzji z dnia (...), zgodnie ze wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku, a następnie, dopiero po dokonaniu tych ustaleń, zbadać zarzuty zobowiązanego i dokonać ich analizy w świetle znajdujących zastosowanie w ustalonym stanie faktycznym sprawy przepisów prawa.

Z tych też powodów Sąd nie ustosunkował się do zarzutów skarżącego dotyczących przedawnienia obowiązku oraz przedawnienia prawa do wydania decyzji w zakresie podatku i cła. Sąd również nie ustosunkował się do zarzutów dotyczących decyzji z dnia (...), nr (...), którą Naczelnik Urzędu Celnego w K. wymierzył skarżącemu należności celne oraz określił ww. zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym i podatku od towarów i usług, gdyż w niniejszym postępowaniu badał jedynie zgodność zaskarżonego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez skarżącego zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne z przepisami powszechnie obowiązującego prawa.

Ze względu na powyższe Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) orzekł jak w sentencji wyroku.

Z uwagi na to, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności może dotyczyć tylko takich z nich, które nadają się do wykonania i wymagają wykonania (por.T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lexis Nexis, Warszawa 2005, str. 471), Sąd - uwzględniając charakter zaskarżonego postanowienia - uznał, iż nie zachodzi potrzeba określania w wyroku czy i w jakim zakresie akt pozbawiony tym wyrokiem mocy wiążącej, nie może być wykonany do czasu jego uprawomocnienia się (art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W punkcie drugim wyroku Sąd postanowił zasądzić na rzecz skarżącego od Ministra Finansów koszty postępowania sądowego (100,00 złotych), obejmujące uiszczony wpis od skargi, stosownie do art. 200 i art. 205 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.