Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2059085

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 13 czerwca 2016 r.
I SA/Gl 1470/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Eugeniusz Christ (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. R. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie ulg płatniczych - umorzenie zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym.

Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że w chwili obecnej z uwagi na stan zdrowia nigdzie nie pracuje. Z tych względów pozostaje bez dochodów. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną. Zeznał dalej, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, zaś jedynym źródłem dochodu jest wynagrodzenie za pracę jego żony w kwocie 1.500 zł. W końcowej części oświadczenia skarżący podniósł, że stałe opłaty, na które składają się: czynsz, energia elektryczna, opał, media, koszty leczenia, stanowią miesięcznie kwotę około 1.300 zł.

Pismem z dnia 5 lutego 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby zamieszkałe w jego gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów - należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) - ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników; dla udokumentowania ewentualnych dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej działalności gospodarczej za ostatnie cztery miesiące, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 4) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2014 r. i 2015 r. (jeśli zostały sporządzone) oraz informacji podatkowych za 2015 r.; ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych domowników; 5) udokumentowanie aktualnej wysokości zobowiązań skarżącego oraz sposobu ich spłaty; 6) udokumentowanie wydatków z tytułu rehabilitacji.

W piśmie z dnia 29 lutego 2016 r. skarżący oświadczył, że nie jest w stanie w tak krótkim czasie zgromadzić wymaganych dokumentów, z uwagi na to, że większość z nich może uzyskać wyłącznie w drodze korespondencji listowej.

Zarządzeniem z dnia 4 marca 2016 r. referendarz sądowy przedłużył termin do uzupełnienia wniosku o 14 dni, licząc od dnia doręczenia odpisu zarządzenia.

Odpowiadając w terminie na wezwania w piśmie z dnia 11 kwietnia 2016 r. skarżący oświadczył, że nie posiada kopii zeznań podatkowych za 2014 r., a zeznania za 2015 r. nie zostały jeszcze złożone, albowiem ani on, ani jego małżonka nie otrzymali jeszcze informacji podatkowych od pracodawców. Do pisma dołączono wyciągi z rachunków bankowych należących do żony skarżącego, faktury dokumentujące wysokość opłat za media (wynika z nich, że do stałych miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania skarżącego należą wydatki z tytułu czynszu 857,73 zł, w tym opłata stała i zaliczka za wodę i ścieki oraz wywóz nieczystości, zużycia energii elektrycznej - średnio 180 zł z okresu 17.01. -13 marca 2016 r., usług telekomunikacyjnych - 99,86 zł, należność za okres 20.03. - 19 kwietnia 2016 r., abonamentu w (...) - 89,90 zł), zaświadczenie o wysokości zarobków G. R., z którego wynika, że jej średni miesięczny dochód w okresie od grudnia 2015 r. do lutego 2016 r. wyniósł 1.491,21 zł netto oraz zaświadczenie z dnia 26 lutego 2016 r., z którego wynika że skarżący w okresie od 17 listopada 2014 r. do 17 września 2015 r. wykonywał prace zlecone na rzecz A S.A.

Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek, co potwierdza również treść art. 252 § 1 p.p.s.a.

Tymczasem w ocenie referendarza sądowego skarżący koncentruje się wyłącznie na tych okolicznościach, które przemawiają na rzecz rozpoznawanego wniosku, ukrywając te mniej korzystne. Konkluzja taka jest zdaniem referendarza wynikiem zestawienia wydatków i dochodów ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego. W druku PPF zeznał, że wydatki, w tym: "czynsz, energia elektryczna, opał, media, leczenie - rehabilitacja" stanowią łącznie około 1300 zł. Tymczasem z dokumentów źródłowych wynika, że stałe, udokumentowane miesięczne wydatki w tym gospodarstwie stanowią prawie równowartość ww. kwoty, przy czym nie wykazano należności za "opał" oraz leczenie - rehabilitację". Referendarz zaakcentował przy tym, że zestawienie nie obejmuje oczywistych wydatków takich jak żywność, ubrania, czy środki czystości. Taki stan rzeczy, przyjąwszy, że ww. gospodarstwo domowe nie jest zadłużone (takiej okoliczności skarżący przecież nie podnosi), pozwala zdaniem referendarza postawić hipotezę, że wnioskodawca nie ujawnił wszystkich źródeł dochodu w gospodarstwie, w którym przebywa. Zaznaczył, że okoliczność ta może być również wynikiem pominięcia jednego z domowników, na co zdaje się wskazywać "załącznik do umowy najmu" z dnia 12 stycznia 2016 r., z którego wynika, że zaliczka na zimną wodę jest rozliczana na trzy osoby.

Nadto referendarz sądowy uznał, że ujawnione wątpliwości, co do rzeczywistego obrazu stanu posiadania skarżącego oraz dochodu w jego gospodarstwie domowym pogłębiają oświadczenia skarżącego, co do niemożności przedstawienia zeznań podatkowych za lata 2014 - 2015 r. W tych ramach wskazał, że pierwotne wezwanie do uzupełnienia wniosku zostało doręczone skarżącemu w dniu 23 lutego 2015 r., co oznacza, że miał on około 6 tygodni na to, aby skompletować wymagane w tej sprawie dokumenty, w tym także te obejmujące 2014 r. Jeśli więc nie dysponował kopią własnego zeznania mógł w tym celu zwrócić się do właściwego urzędu skarbowego z wnioskiem o wydanie stosownego dokumentu. Za równie niewiarygodne w tej materii referendarz sądowy uznał wyjaśnienia dotyczące zeznań podatkowych za rok 2015. Zaznaczył, że jego wezwanie nie wymuszało na skarżącym przedwczesnego sporządzenia takiego dokumentu, skoro obowiązek ustawowy upływa dopiero w dniu 2 maja 2016 r. Podniósł, że wystarczające było w tej sytuacji nadesłanie odpisów bądź kopii informacji podatkowych PIT-11.

Ponadto wskazując na art. 39 ust. 1, art. 42 ust. 2 pkt 1 i 42a ust. 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.) podniósł, że skoro skarżący nie otrzymał do końca lutego br. od pracodawcy informacji dotyczącej wszelkich istotnych dla obliczenia podatku wielkości, która w tym przypadku obejmuje dane za 2015 r., to mógł w otwartym terminie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy pozyskać ją od właściwych organów skarbowych.

W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, skarżący wskazał, że złożył wszystkie dokumenty dotyczące jego dochodów i dochodów jego małżonki, a także dokumenty obrazujące wysokość ponoszonych opłat w gospodarstwie domowym i wyciągi z kont bankowych żony. Podkreślił przy tym, że nie posiada innych kont bankowych, lokat, papierów wartościowych ani innych źródeł dochodów. Przyznał, że "zaliczka na zimną wodę" rozliczana jest na trzy osoby, w tym na pełnoletnią córkę, która jest zameldowana w miejscu jego zamieszkania, lecz tam praktycznie nie przebywa. Zaznaczył, że prowadzi ona oddzielne gospodarstwo domowe, dlatego jej dochody nie mają wpływu na jego budżet domowy. Ponadto wyjaśnił, że nie przedstawił wydatków związanych z rehabilitacją bowiem są one nieregularne i nie zachował dowodów potwierdzających wysokość kosztów poniesionych na ten cel. Zaznaczył, że pozostałe insynuacje o selektywnym przedstawieniu dokumentów obrazujących jego sytuację finansową i ukrywaniu prawdy są dla niego niezrozumiałe i wniósł o sprecyzowanie, które z faktów zdaniem Sądu starał się ukryć, które zmienić i przedstawić inaczej niż jest w rzeczywistości oraz na jakiej podstawie Sąd twierdzi, że złożone dokumenty i oświadczenia są nierzetelne i nieprawdziwe. W załączeniu skarżący przedłożył kopie zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2014 - 2015 (wynika z nich, że skarżący wraz z żoną osiągnęli łączny dochód po odliczeniach odpowiednio w kwocie 25.320,43 zł, i 35.081,50 zł).

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej "p.p.s.a.",

w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

W dalszej kolejności wskazać trzeba, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Wskazuje na to użyte w treści art. 246 p.p.s.a. pojęcie "wykazać", które oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994 r., s. 805). Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową.

Ponadto wskazać należy, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenia te okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Przytoczone więc przez stronę we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty, powinny spowodować osiągnięcie stanu pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wystosowanie wezwania ma zaś na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości.

W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przyjmując, że nie ujawniono wszystkich źródeł dochodu w gospodarstwie domowym skarżącego, przedłożono dokumentację w sposób wybiórczy, koncentrując się na tych dowodach, które przemawiają na rzecz jego wniosku, pomijając zaś te, które są mniej korzystne. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że wnioskodawca nie wykazał w sposób należyty, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Słusznie przyjął, że wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącego budzi poważne wątpliwości i nie została należycie wykazana, co wynika z zestawienia wydatków i dochodów ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego. Zauważyć bowiem należy, że udokumentowane przez wnioskodawcę wydatki, nie obejmujące oczywistych wydatków takich jak zakup produktów żywnościowych, chemicznych czy też ubrań, stanowią niemal równowartość kwoty dochodu osiąganego w jego gospodarstwie domowym. Pojawia się zatem pytanie o źródło finansowania tych wydatków.

Powyższe okoliczności pozwalają zatem w ocenie Sądu na stwierdzenie, iż skarżący przedłożył tylko takie dokumenty, które mogłoby przemawiać na rzecz jego wniosku, pomijając zaś te, które mogłyby ukazywać jego sytuację materialną w pozytywnym świetle, co w konkluzji prowadzi do wniosku, iż dysponuje on dodatkowymi, a nieujawnionymi w tym postępowaniu wpadkowym, środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Wskazane wyżej zapatrywania nie zmieniają w ocenie Sądu dokumenty załączone do sprzeciwu, ani także podane w nim okoliczności. Skarżący nadesłał wprawdzie zeznania podatkowe za lata 2014 i 2015, o które został wezwany, ale w dalszym ciągu niewyjaśniona pozostaje kwestia dochodów uzyskiwanych w jego gospodarstwie domowym.

W szczególności skarżący nie wykazał, okoliczności dotyczących jego córki i ewentualnych jej dochodów. Wprawdzie w złożonym sprzeciwie powołał okoliczność "niezamieszkiwania przez nią" wraz z rodzicami oraz prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego, jednakże okoliczność ta stoi w sprzeczności z przedłożonym załącznikiem do umowy najmu, z którego wynika, że zaliczka na ścieki i zimną wodę rozliczana jest na trzy osoby. Wysokość tych opłat zależy zaś od ilości osób zamieszkujących w lokalu. Gdyby zatem rzeczywiście skarżący osiągał tylko takie dochody jak deklaruje, to biorąc pod uwagę wysokość wydatków jakie ponosi, doprowadziłyby do korekty zgłoszenia ilości osób zamieszkujących w wynajmowanym mieszkaniu, celem zmniejszenia comiesięcznych opłat.

Dodatkowo wypada zaznaczyć, że na jednym z rachunków bankowych żony skarżącego, po stronie transakcji uznaniowych, odnotowano między innymi pozycje oznaczone jako "wpłata własna". Transakcje te opiewają na różne kwoty, tj. od 310 do 1.000 zł. W okresie od 11 grudnia 2015 r. do 14 marca 2016 r. łączna wartość wpłat wyniosła 2.310 zł. Zauważyć należy, że na drugim z rachunków bankowych odnotowane są wypłaty, które potencjalnie mogłyby stanowić źródło dokonywanych wpłat na pierwszy rachunek. Jednakże poza zbieżnością dwóch dat, zarówno pozostałe daty, jak i wysokość kwot nie pozwalają jednoznacznie na takie stwierdzenie.

Zauważone nieścisłości nie pozwalają na wykluczenie, że składając oświadczenia i dokumenty źródłowe na potrzebę rozpoznania tego wniosku, skarżący przedstawił obraz swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby uzyskać pozytywne dla niego rozstrzygnięcie.

Konkludując należy stwierdzić, że referendarz sądowy zasadnie przyjął, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnosząc sprzeciw skarżący nie przedstawił pełnej dokumentacji, która pozwoliłaby na zbadanie jego sytuacji finansowej. W orzecznictwie przyjmuje się zaś, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

W związku z powyższym na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.