Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1676397

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 9 marca 2015 r.
I SA/Gl 1229/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Dumana.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia (...) r. Nr (...) w przedmiocie zwrotu dotacji udzielonej z budżetu gminy w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w całości;

Uzasadnienie faktyczne

Strona skarżąca - stowarzyszenie kultury fizycznej, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej i utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich i wpłat związanych z aktywnością statutową, dokonywanych przez klubowiczów, głównie dzieci i młodzież. Klub przeznacza te środki na dojazdy na treningi, zawody, szkolenia itp. i nie przewiduje pokrywania z nich opłat administracyjnych lub sądowych. Wszyscy działacze Klubu działają na zasadzie wolontariatu. Podano także, strona skarżąca nie posiada majątku poza sprzętem potrzebnym do wykonywania działalności statutowej, jej zysk za ostatni rok obrotowy wyniósł 680,17 zł, zaś stan rachunku bankowego na dzień 20 grudnia 2014 r. - 25,59 zł.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, strona przedłożyła kopie: zeznania podatkowego za 2013 r. (wykazano w nim przychody w wysokości 59.045 zł, koszty ich uzyskania w wysokości 58.364,83 zł oraz dochód w wysokości 680,17 zł), sprawozdania merytorycznego za ten rok (wyszczególniono w nim, że na wskazane wyżej przychody składały się składki członkowskie w kwocie 4.820 zł, dotacje samorządowe w kwocie 14.140 zł oraz opłaty za egzaminy i pozostałe przychody operacyjne w kwocie 40.085 zł, stwierdzono również, że do działalności nieodpłatnej należą: koszty utrzymania lokalu stanowiącego siedzibę Klubu oraz opłaty za wodę, ścieki, energię elektryczną, gaz, wywóz śmieci, utrzymanie czystości w lokalu i zapewnienie sprawności urządzeń technicznych), faktur dokumentujących: kupno w dniu 16 listopada 2014 r. obuwia sportowego za kwotę 29,99 zł, kupno w dniu 22 grudnia 2014 r. sprzętu biurowego za kwotę 61,97 zł, zakupy dokonane w dniu 13 grudnia 2014 r., obejmujące m.in. środki higieniczne, za kwotę 254,52 zł oraz dokumentów dotyczących podróży służbowych prezesa Klubu (w grudniu wypłacono z tego tytułu kwotę 653,10 zł), a także wydruk z rachunku bankowego Klubu (w grudniu ubiegłego roku obroty WN wyniosły 3.416,24 zł, przy czym kwotę tę stanowiły w większości wypłaty gotówkowe, które zamknęły się sumą 3200 zł; obroty MA wyniosły 1.391,40 zł, a najliczniejsza grupa wpływów to opłaty za egzaminy uczniowskie przeprowadzane w Klubie, odnotować można jednak także inne wpływy, szczególnie wpłatę na cele statutowe dokonaną w dniu 12 grudnia z innego rachunku bankowego Klubu; saldo początkowe w tym miesiącu wyniosło 2.064,19 zł, a końcowe 39,35 zł).

Stronę skarżącą zwolniono od kosztów sądowych w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 521/07 - postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt II FZ 127/08, którym uwzględniono zażalenie na wydane w tej materii postanowienie odmowne.

Wpis od skargi, wyliczony na podstawie podanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia, wynosi w sprawie 100 zł.

Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2011 r. Referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcie podniósł, że opłacenie udziału osoby prawnej w postępowaniu sądowym, wszczętym przecież z jej inicjatywy, należy do kosztów jej działalności, tak jak utrzymanie jej siedziby czy uregulowanie innych wydatków, co więcej do kosztów, które ze względu na ich publicznoprawny charakter powinny być traktowane priorytetowo i regulowane w pierwszej kolejności. W tym kontekście odnotowano, że strona skarżąca ponosi tego typu wydatki i to w wysokości wielokrotnie przewyższającej koszty sądowe w sprawie, skądinąd najniższe spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej. Ponadto Referendarz wskazał, że strona wbrew wyraźnemu wezwaniu udokumentowała tylko część z wydatków miesięcznych, co nie pozwala na zbadanie ich struktury. Stwierdzenie, że osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych wyklucza przyznanie prawa pomocy niezależnie od tego, z jakiego źródła te środki były uzyskane. Podkreślono, że w świetle sprawozdania jedynie niewielka część tych środków pochodzi ze składek pozyskiwanych od młodzieży, natomiast ich większość, przewyższająca także kwotę dotacji, została przez Klub pozyskana samodzielnie z działalności odpłatnej. W ramach postępowania w przedmiocie wniosku o prawo pomocy wytknięto także, że strona nie wykonała w całości wezwania w części dotyczącej jej rachunków bankowych, służącego oszacowaniu wysokości tych środków. W przedłożonym wyciągu z rachunku bankowego widnieje przelew z innego rachunku należącego do Klubu. Stan tego rachunku i operacje przeprowadzone za jego pośrednictwem były objęte wezwaniem.

W przewidzianym terminie skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu swego sprzeciwu podał, że Klub w nie prowadzi działalności. Wszelkie wpłaty w formie składek jakie dokonuje młodzież są przeznaczane w całości na realizację celów statutowych. Zaznaczono, że Klub nie narzuca z góry terminu uiszczania składek członkowskich, każdy z klubowiczów dokonuje tej operacji w miarę posiadanych środków, stąd też w miesiącu grudniu poprzedniego roku nastąpiła kumulacja wpłat na rachunek bankowy Klubu. Żaden również członek Zarządu czy też Komisji Rewizyjnej nie otrzymuje wynagrodzenia, także zwrotu jakichkolwiek kosztów. Wszelkie koszty związane z odbywającymi się zawodami, szkoleniami czy obozami ponoszą klubowicze w większości w ratach, gdyż w Klubie nie ma osób majętnych, które są w stanie pokryć żądaną kwotę jednorazowo. Co do drugiego z rachunków bankowych Klubu wyjaśniono, że jest to rachunek pomocniczy służący do ewidencjonowania wpłat na komitet wyborczy do wyborów samorządowych, jaki został powołany na wniosek rodziców i sympatyków Klubu, wpłaty na tenże rachunek nie miały nic wspólnego z wpłatami na działalność statutową. Obecnie na rachunku pomocniczym nie ma żadnych środków pieniężnych. W załączeniu przedstawiono kserokopię wyciągu z rzeczonego rachunku bankowego za okres od września do grudnia 2014 r., z saldem końcowym - 0 zł. W przeważającej mierze wpłat na tenże rachunek dokonywano tytułem "na ulotki wyborcze". Co tyczy się zaś opłat związanych z utrzymaniem lokalu, w którym znajduje się siedziba Klubu, wskazano, że lokal ten udostępniony jest nieodpłatnie, Klub ponosi jedynie wydatki tytułem mediów.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje.

Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.

Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie, bowiem z treścią powołanego przepisu, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części - może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, ze niema dostatecznych środków na porycie pełnych kosztów postępowania.

Zaznaczyć także wypada, iż prawo pomocy jest odstępstwem od generalnej reguły ponoszenia przez strony kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to tym samym, iż odstępstwo od tej zasady może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych, gdy strona nawet przy dołożeniu jak największych starań, nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych, niezbędnych na pokrycie wspomnianych kosztów.

Mając na względzie powyższe uznać przyjdzie, iż z taką właśnie wyjątkową sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie i dlatego też wniosek strony skarżącej zasługuje na uwzględnienie. W istocie bowiem wyżej opisana kondycja finansowa Klubu, w szczególności uzyskiwany przez niego niewielki dochód (w roku 2013 r. dochód ten wyniósł 680,17 zł), a także fakt, iż źródłem jego utrzymania są składki członkowskie pochodzące od dzieci i młodzieży z ubogich rodzin, opłaty za egzaminy oraz dotacje samorządowe, skłania do przyjęcia tezy, iż skarżącego nie stać na poniesienie kosztów postępowania sądowego prowadzonego w niniejszej sprawie. Wszelkie pozyskane środki pieniężne, Klub przeznacza na dojazdy na treningi, zawody, szkolenia, obozy. Nie posiada również żadnego majątku poza sprzętem potrzebnym do wykonywania działalności statutowej, nadto wszyscy działacze klubu działają na zasadzie wolontariatu.

Faktem jest, że pozostaje ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, iż prowadzenie przez stowarzyszenie, jako organizację non-profit, działalności statutowej nie jest automatyczną przesłanką do zwolnienia jej od kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie ma bowiem obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie takiej działalności - w zakres której wchodzą również spory sądowe (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 11 lipca 2012 r. o sygn. akt II OZ 592/12, 1 marca 2012 r. o sygn. akt: II OZ 123/12, z 30 października 2009 r. o sygn. akt I OZ 1011/09). Zatem stowarzyszenie winno podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku np. podwyższyć wysokość składek członkowskich. Wszelako w niniejszej sprawie należy mieć na uwadze - co zostało już wyżej wskazane - że skarżące stowarzyszenie zrzesza głównie dzieci i młodzież z niezamożnych rodzin. Dlatego też kierując się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego oraz dostępną wiedzą Sąd uznał, iż w niniejszej sprawie należy przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w celu zapewnienia jej realizacji zasady prawa do Sądu. Celem, bowiem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do Sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. działając w oparciu o art. 260 tejże ustawy, orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.