I SA/Gl 1156/17 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2570577

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 października 2018 r. I SA/Gl 1156/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Kozłowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu w dniu 29 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A Sp.j. w likwidacji w R. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 września 2018 r. w sprawie ze skargi A Sp.j. w likwidacji w R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia (...) nr (...) w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Uzasadnienie faktyczne

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na oznaczone w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, A Sp.j. w likwidacji w R. (dalej: skarżąca albo spółka) wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez "zwolnienie z opłaty od skargi".

Następnie spółka złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPPr) oraz - w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy - oświadczyła, że faktycznie już nie funkcjonuje i weszła w fazę formalnej likwidacji. Wskazała też, iż drugi ze wspólników przed wystąpieniem ze spółki uniemożliwił obecnie reprezentującemu firmę prowadzenie jej spraw. Zaznaczyła również, że nie jest w stanie przedłożyć żądanych dokumentów księgowych oraz wyliczyła postępowania egzekucyjne, toczące się przeciwko spółce.

Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, a następnie Sąd postanowieniem z dnia 19 lutego 2018 r. utrzymał w mocy to postanowienie.

W zażaleniu na postanowienie Sądu z dnia 14 maja 2018 r. o odrzuceniu zażalenia spółki na powyższe postanowienie z dnia 19 lutego 2018 r. skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten uzupełniła następnie, składając urzędowy formularz PPPr, w którym jako zakres wniosku wskazała zwolnienie od kosztów sądowych.

W motywach wniosku spółka oświadczyła, iż nie prowadzi już działalności gospodarczej i nie posiada środków pieniężnych ani nie uzyskuje dochodów. W treści oświadczenia o majątku i dochodach podano, że wobec spółki toczą się postępowania egzekucyjne.

Pismem z dnia 24 sierpnia 2018 r. wezwano spółkę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: kopii ostatniego sprawozdania finansowego skarżącej lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji); kopii aktualnej ewidencji środków trwałych skarżącej; kopii zeznań podatkowych złożonych w imieniu spółki i w imieniu jej wspólnika w podatku dochodowym za rok 2017 (jeżeli spółka nie złożyła takiego zeznania, należało przedstawić zaświadczenie organu podatkowego, które potwierdzi ten fakt, a także to, że spółka nie uiściła w roku bieżącym żadnych wpłat na poczet tego podatku i nie przedłożyła związanych z tym deklaracji); dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez wspólnika skarżącej - w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano; kopii deklaracji skarżącej dla podatku od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy lub zaświadczenia organu podatkowego, że spółka takich deklaracji nie złożyła; kopii raportów kasowych skarżącej za trzy ostatnie miesiące; wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez jej wspólnika, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedłożyć zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych posiadaczowi rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji - stosowne zaświadczenie wystawione przez bank, kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku lub wspomnianych we wniosku pism wypowiadających umowy rachunku bankowego); kopii faktur lub rachunków obrazujących koszty poniesione przez skarżącą w okresie ostatnich trzech miesięcy (lub koszty, do poniesienia których jest ona zobowiązana) oraz wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego jej wspólnika, a także dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie.

W piśmie procesowym z dnia 11 września 2018 r. wspólnik spółki oświadczył, że firma już faktycznie nie funkcjonuje i weszła w fazę formalnej likwidacji. Podniósł dalej, że drugi ze wspólników przed wystąpieniem ze spółki uniemożliwił obecnie reprezentującemu firmę prowadzenie jej spraw. Przez długi czas uniemożliwiał dostęp do dokumentów księgowych. W piśmie tym wyliczono nadto postępowania egzekucyjne, które toczą się przeciwko spółce.

Postanowieniem z dnia 20 września 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu tego postanowienia rozpoznający wniosek zaznaczył przede wszystkim, że skarżąca nie nadesłała żadnego z dokumentów, pozwalających zweryfikować jej oświadczenia, co uniemożliwia poczynienie jakichkolwiek ustaleń, dotyczących jej sytuacji. Zaznaczył też, że trudno przyjąć, iż wspólnik skarżącej nie jest w stanie dostarczyć dokumentacji księgowej, którą ma obowiązek prowadzić.

Referendarz sądowy zwrócił też uwagę, iż nie przedłożono dokumentacji, dotyczącej sytuacji majątkowej wspólnika skarżącej.

W sprzeciwie od powyższego postanowienia spółka wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy, wskazując, iż brak było podstaw do odmowy przyznania tego prawa z uwagi na trudną sytuację majątkową, gdyż skarżąca nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z § 2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Zgodnie natomiast z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu PPPr, które może zostać uzupełnione w trybie art. 255 p.p.s.a. o dokumentację źródłową.

W rozpatrywanej sprawie referendarz sądowy słusznie przyjął, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się bowiem, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień, musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1010/12, publ. LEX nr 1240471). Jeżeli strona uchyla się od przedstawienia dokumentacji potwierdzającej istniejący stan, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy, mimo zaistnienia przesłanek ustawowych, od uznania sądów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt I FZ 226/14, publ. LEX nr 1492476). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 792/13, publ. LEX nr 1452809).

W rozpatrywanej sprawie spółka ograniczyła się jedynie do złożenia oświadczenia majątkowego w ramach urzędowego formularza PPPr. Na wezwanie referendarza sądowego nie nadesłała jednak żadnego dokumentu źródłowego, który mógłby potwierdzać istnienie przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Oświadczyła jedynie, że nie jest w stanie przedłożyć Sądowi żadnych dokumentów księgowych i podatkowych, oraz że weszła już obecnie w fazę likwidacji i toczą się wobec niej postępowania egzekucyjne.

W ocenie Sądu słusznie wskazał referendarz sądowy, że trudno przyjąć, iż spółka czy też jej wspólnik nie jest w stanie przedstawić dokumentacji księgowej. Dodatkowo zauważyć jeszcze można, że jak wynika z akt sprawy, wspólnik reprezentujący spółkę jest jednocześnie jej likwidatorem, z czym wiążą się określone prawa i obowiązki. Do obowiązków likwidatora należy m.in. sporządzenie bilansów na dzień rozpoczęcia i zakończenia likwidacji, zgodnie z art. 81 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1577; dalej: k.s.h.). Jeśli zaś likwidacja trwa dłużej niż rok, sprawozdanie finansowe należy sporządzić na dzień kończący każdy rok obrotowy (art. 81 § 2 k.s.h.). Wynika z tego, że wspólnik-likwidator musi posiadać wiedzę na temat ksiąg rachunkowych spółki, zatem nie można w niniejszej sprawie przyjąć, iż skarżąca (jej wspólnik) nie jest w stanie przedłożyć stosownej dokumentacji źródłowej, jak to oświadczono w piśmie z dnia 11 września 2018 r. Zaakcentować przy tym trzeba, że wspólnik (będący likwidatorem) występujący w imieniu skarżącej winien dostarczyć dokumentację księgową i podatkową, gdyż ma obowiązek ją prowadzić. Nie może on powoływać się na nieumiejętność wykonania zadań, w tym zorganizowania należytych relacji z osobą, z którą spółkę tworzył. Ponosi on bowiem odpowiedzialność za prowadzenie spraw spółki.

Ponadto, jak słusznie podniósł referendarz sądowy, wspólnik skarżącej nie przedłożył również tych dokumentów, które odnoszą się bezpośrednio do jego własnej sytuacji majątkowej, mogących mieć znaczenie ze względu na treść art. 22 § 2 k.s.h. Stosownie do tego przepisu każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką.

Końcowo podkreślić trzeba, że także na obecnym etapie spółka nie przedstawiła dokumentów, które przemawiałyby za uznaniem jej twierdzeń. W konsekwencji do akt sprawy nadal nie zostały załączone żadne z dokumentów, o które była wzywana przez referendarza sądowego, mogące przemawiać na rzecz jej oświadczeń.

Szczególnego podkreślenia wymaga też, że w niniejszej sprawie skarżącej odmówiono już uprzednio przyznania prawa pomocy z tych samych przyczyn, co obecnie. Zatem winna mieć ona świadomość konieczności przedłożenia do akt postępowania stosownej dokumentacji, dotyczącej jej sytuacji finansowej, zaś szczegółową wskazówką w tym zakresie jest wezwanie referendarza sądowego, precyzyjnie wymieniające, jakiego rodzaju dokumenty należy przedłożyć.

Reasumując, w ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że skarżąca nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Tym samym orzeczenie referendarza sądowego - jako prawidłowe - należało utrzymać w mocy.

W związku z powyższym, na podstawie art. 260 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.