Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2637316

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 26 lutego 2019 r.
I SA/Gl 1037/18
Działanie w interesie własnym a podstawy do ujawnienia tajemnicy skarbowej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk.

Sędziowie WSA: Agata Ćwik-Bury (spr.), Dorota Kozłowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2019 r. sprawy ze skargi T. S. na czynność Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy udzielenia informacji objętych tajemnicą skarbową oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

1. Przedmiotem skargi jest czynność Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. (dalej: NUS) odmowy udzielenia T.S. (dalej: Strona, Skarżący) żądanych informacji objętych tajemnicą skarbową.

2. Dotychczasowy przebieg postępowania.

2.1. Pełnomocnik Skarżącego pismem z dnia 23 października 2017 r. zwrócił się do NUS z wnioskiem o udostępnienie informacji zawartych w deklaracjach podatkowych i innych dokumentach, określających skład i wartość spadku nabytego przez A.P., K.S. oraz I.P., po spadkodawcy W.K.

W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że W.K., J.S., A.P. i K.S. nabyli spadek po zmarłej w dniu (...) B.K. Z kolei spadek po J.S., zmarłej (...) w całości nabył Skarżący. Spadek po zmarłym dnia (...) w K. W.K. natomiast nabyli A.P., K.S. oraz I.P.

Skarżący podniósł, że przed Sądem Rejonowym (...) w K. toczyło się postępowanie o dział spadku po B.K., które zakończyło się ugodą sądową. Ugoda ta nie objęła jednak swoimi postanowieniami majątku (aktywów), który w chwili śmierci B.K. był ujawniony wyłącznie na W.K. (np. lokat bankowych nie ujawnionych jako wspólnych z B.K.). Nadto, Strona podniosła, że celem ustalenia w sposób rzetelny spadku po B.K., ewentualnych surogatów poszczególnych składników tego majątku, a w konsekwencji właściwego opodatkowania nabycia całości spadku, koniecznym jest ustalenie majątku ujawnionego na W.K. w dniu śmierci B.K. Podkreślił, iż niewątpliwie majątek ujawniony przez spadkobierców, jako masa spadkowa po W.K., obejmuje aktywa jego majątku wspólnego z B.K. (ewentualne surogaty). Skarżący dalej zaznaczył, iż za uwzględnieniem wniosku przemawia ważny interes publiczny i cele postępowania podatkowego, jak również ujawnienie tych informacji urzeczywistni prawo obywateli do ich rzetelnego informowania organów podatkowych i jawności życia publicznego, zatem należy uznać wniosek ten za zasadny.

2.2. W odpowiedzi na powyższy wniosek NUS skierował do Skarżącego pismo z dnia (...), nr (...), w którym powołując się na art. 293 § 1 i art. 299 § 1-3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 201, z późn. zm.; dalej: o.p.) odmówił udzielenia żądanych informacji. Poinformował jednocześnie Skarżącego, że indywidualne dane zawarte w deklaracjach oraz innych dokumentach składanych przez podatników, są objęte tajemnicą skarbową, a zatem brak jest podstaw do ich udzielenia skarżącemu. Zaakcentował, iż organy podatkowe z mocy wskazanych wyżej przepisów mają prawo do udostępnienia informacji zawartych w aktach podatkowych wyłącznie organom i osobom wymienionym w art. 298 i 299 o.p.

2.3. Pełnomocnik Skarżącego, traktując pismo NUS z (...) jako postanowienie o odmowie udzielenia informacji, pismem z dna 14 listopada 2017 r. zaskarżył je zażaleniem, jak również wniósł o jego uchylenie.

W uzasadnieniu na poparcie swojego stanowiska przytoczył treść art. 299b o.p., po czym stwierdził, że dopuszczalne jest ujawnienie informacji stanowiących tajemnicę skarbową przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego. Za uwzględnieniem wniosku przemawia ważny interes publiczny i cele postępowania podatkowego, a nadto ujawnienie żądanych informacji urzeczywistni prawo obywateli do ich rzetelnego informowania o działaniach organów podatkowych i jawności życia publicznego.

2.4. Postanowieniem z dnia (...) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) nr (...) działając na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 o.p. stwierdził niedopuszczalność wniesionego zażalenia i pozostawił je bez rozpoznania.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wskazał, iż stosowanie do art. 228 o.p. podjął czynności mające na celu ustalenie, czy zażalenie jest dopuszczalne, czy zostało wniesione w terminie oraz czy spełnia wymogi określone w art. 222 o.p. Następnie zaznaczył, że niedopuszczalność zażalenia może wynikać z przyczyn o charakterze podmiotowym, jak i przedmiotowym, które obejmują przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy prawne możliwości zaskarżenia postanowienia w toku instancji. Zgodnie z powołanym w podstawie postanowienia przepisem, zażalenie jest niedopuszczalne, jeżeli postanowienie nie weszło do obrotu prawnego. DIAS zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji nie wydał postanowienia w sprawie odmowy lub udzielenia informacji objętych tajemnicą skarbową skarżącemu. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem DIAS, nie zostało wręcz wydane żadne postanowienie dotyczące odmowy udzielenia informacji stanowiących tajemnicę skarbową, a NAS nie prowadził w ogóle postępowania podatkowego w zakresie będącym przedmiotem zażalenia. Zatem ze względu na fakt, że w rozpatrywanej sprawie nie zostało wydane rozstrzygnięcie organu podatkowego I instancji, od którego przysługiwałoby stronie prawo wniesienia zażalenia, DIAS stwierdził, że zażalenie jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych, zatem stało się bezskuteczne i należy pozostawić je bez rozpatrzenia.

2.5. Skargą z dnia 15 stycznia 2018 r. pełnomocnik Skarżącego zaskarżył w całości postanowienie DIAS z (...) podnosząc zarzuty dokonania błędnego ustalenia, że organ I instancji nie wydał w sprawie decyzji, ewentualnie zarzucił bezczynność w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o ujawnienie informacji. Mając na uwadze podniesione zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, ewentualnie zobowiązanie organu do wydania decyzji.

2.6 Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 222/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżone postanowienie DIAS w Katowicach z dnia (...) w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia w sprawie odmowy udzielenia informacji objętych tajemnicą skarbową.

W uzasadnieniu orzeczenia WSA wskazał, iż zaskarżone postanowienie jest błędne, albowiem DIAS zastosował art. 228 § 1 pkt 1 o.p. pomimo, iż przepis nie miał w sprawie zastosowania. Co prawda pismo pełnomocnika skarżącego z 14 listopada 2017 r. w istocie nie mogło stanowić zażalenia (jako że pismo NUS z (...) r. nie było postanowieniem), ale stanowiło inny środek zaskarżenia, co wyłączało zastosowanie trybu stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia.

Sąd orzekający podzielił stanowisko WSA we Wrocławiu zawarte w wyroku z 17 kwietnia 2013 r., I SA/Wr 1511/12, że organ podatkowy odnosząc się do żądania strony udostępnienia znajdujących się w jego posiadaniu akt oraz informacji objętych tajemnicą skarbową, odnosi się do obowiązku organu, a tym samym do uprawnienia wnioskodawcy, wynikających z przepisów prawa (art. 298-299c o.p.), a więc podejmuje czynność lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.).

Zgodnie z tym przepisem, do sądu administracyjnego przysługuje skarga na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, niebędące decyzją ani postanowieniem, dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa - z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.), postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1947, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

W ocenie WSA zatem odmowa udostępnienia informacji objętych tajemnicą skarbową, zawartych w aktach sprawy podatkowej (na podstawie art. 293, 298-299c o.p.) spełnia kryteria wymienione w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Organy powinny wobec powyższego pismo pełnomocnika z 14 listopada 2017 r., choć zatytułowane "zażalenie", potraktować jako skargę do WSA i nadać mu bieg właściwy dla tego rodzaju środka zaskarżenia.

2.7. Pismem z dnia (...) NUS złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odpowiedź na skargę Strony, zawartą w piśmie z dnia 14 listopada 2017 r., wnosząc o oddalenie skargi.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż zarzuty pełnomocnika są pozbawione racji, albowiem udostępnienie informacji chronionych tajemnicą skarbową może być dokonane tylko podmiotom wskazanym wyczerpująco w art. 298 i 299 o.p., natomiast Skarżący nie mieści się w tym katalogu.

Zdaniem organu, Skarżący nie spełnia również przesłanek określonych w art. § art. 299b o.p. Zgoda Szefa Krajowej Administracji Skarbowej (dalej: SKAS) może nastąpić wyłącznie po spełnieniu łącznie dwóch przesłanek: ze względu na interes publiczny i gdy jest to konieczne dla osiągnięcia celów kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej lub postępowania podatkowego. NUS podkreślił, iż w przypadku Skarżącego chodzi o jego interes prywatny, zmierzający do zwiększenia udziału spadkowego, zatem nie chodzi o interes publiczny, który odnosi się do nieoznaczonej ilości osób zainteresowanych, co powoduje, że Skarżący nie może oprzeć swojego żądania na wskazanej podstawie. Alternatywnie SKAS może zgodzić się na udostępnienie chronionych informacji skarbowych, jeżeli ich ujawnienie urzeczywistni prawo obywateli do ich rzetelnego informowania o działaniach organów podatkowych i jawności życia publicznego. Zdaniem organu, w rozważanym przypadku żądanie jednego obywatela - Skarżącego, również nie spełnia przytoczonych przesłanek.

Reasumując, organ stwierdził, iż po stronie Skarżącego brak jest uprawnień do uzyskania wnioskowanych informacji podatkowych chronionych tajemnicą skarbową, co wnika z art. 298 i 299 o.p, a także wobec niespełnienia przez niego przesłanek uzasadniających zwrócenie do SKAS o zgodę na ich ujawnienie, wniosek o oddalenie skargi w całości jest w pełni uzasadniony.

Uzasadnienie prawne

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

3.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

3.2. Zgodnie z art. 1 p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 tej ustawy sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w art. 247 o.p. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Należy nadto wskazać, iż w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

3.3. Na wstępie wskazać przyjdzie, że zgodnie z zasadą przyjętą w art. 293 § 1 o.p. indywidualne dane zawarte w deklaracji oraz innych dokumentach składanych przez podatników, płatników lub inkasentów objęte są tajemnicą skarbową. Przepis § 1 stosuje się również do danych zawartych w innym wymienionych § 2 art. 293 o.p.

W art. 298 i 299 o.p. wskazano katalog podmiotów uprawnionych do uzyskania informacji stanowiących tajemnicę skarbową. Niewątpliwie, Skarżący nie mieści się w powyższym katalogu podmiotów uprawnionych do uzyskania informacji stanowiących tajemnicę skarbową, takich jak informacje zawarte w deklaracjach podatkowych i innych dokumentach, określających skład i wartość spadku nabytego przez A.P., K.S. oraz I.P., po spadkodawcy W.K., stąd organ nie mógł udzielić odpowiedzi na to pytanie.

Obowiązek ochrony informacji stanowiących tajemnicę skarbową ma charakter kategoryczny i obwarowany jest sankcją karną za bezprawne ujawnienie takich informacji - zgodnie z art. 306 § 1 i 2 o.p., kto, będąc obowiązanym do zachowania tajemnicy skarbowej, ujawnia informacje objęte tą tajemnicą, podlega karze pozbawienia wolności do lat 5, przy czym, jeśli to dotyczy informacji pochodzących od banków - kara pozbawienia wolności wynosi od 6 miesięcy do lat 5. W myśl § 3 tego przepisu, jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 2. Oznacza to obowiązek wyjątkowo ostrożnego traktowania danych, które pozostają w dyspozycji organu i mieszczą się w definicji tajemnicy skarbowej.

3.4. Wyjątek od powyższej zasady określa art. 299b § 1 i 2 o.p. Stanowi on, że Szef Krajowej Administracji Skarbowej może wyrazić zgodę na ujawnienie przez naczelników urzędów skarbowych, naczelników urzędów celno-skarbowych, dyrektorów izb administracji skarbowej, określonych informacji stanowiących tajemnicę skarbową, z wyłączeniem informacji stanowiących tajemnicę inną niż skarbowa i objętych ochroną na podstawie odrębnych ustaw, wskazując jednocześnie sposób udostępnienia i wykorzystania ujawnianych informacji. Wyrażenie zgody, o której mowa w § 1, może nastąpić wyłącznie ze względu na ważny interes publiczny oraz gdy jest to konieczne dla osiągnięcia celów kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej lub postępowania podatkowego lub jeżeli ujawnienie tych informacji urzeczywistni prawo obywateli do ich rzetelnego informowania o działaniach organów podatkowych i jawności życia publicznego.

O przesłankach wyrażenia zgody na ujawnienie tajemnicy skarbowej wskazanych w powyżej przytoczonym przepisie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 maja 2018 r., sygn. II FSK 2835/17. W uzasadnieniu tego orzeczenia NSA wyraził pogląd, który obecny skład orzekający WSA w pełni podziela, iż wyrażenie zgody na ujawnienie informacji objętych tajemnicą skarbową jest możliwe, gdy wystąpi przesłanka podstawowa w postaci ważnego interesu publicznego, a ponadto jest spełniona jedna z dwóch przesłanek dodatkowych, tj. gdy jest to konieczne do osiągnięcia celów kontroli celno-skarbowej, bądź też gdy ujawnienie objętych tajemnicą informacji urzeczywistni prawo obywateli do ich rzetelnego informowania o działaniach organów podatkowych i jawności życia publicznego. Wszystkie wymienione przesłanki zawierają klauzule generalne, które dają możliwość wartościowania i przez to bardzo dużą swobodę w podejmowaniu "decyzji" o wyrażeniu zgody na ujawnienie informacji objętych tajemnicą skarbową.

Skarżący w uzasadnieniu swojej skargi podniósł, iż zgodnie art. 299b o.p. NUS był uprawniony do wystąpienia z Szefa Krajowej Administracji Skarbowej o zgodę na ujawnienie żądanych informacji, objętych tajemnicą skarbową, a samo żądanie Skarżącego spełnia przesłanki wymienione w przytoczonym przepisie.

Sąd podziela stanowisko organu zawarte w odpowiedzi na skargę, zgodnie z którym Skarżący nie spełnił przesłanek uzasadniających zwrócenie się do SKAS. W sprawie niewątpliwym jest, iż działa on w imieniu własnym, w celu urzeczywistnienia swojego interesu prywatnego polegającego na dążeniu do zwiększenia swojego udziału spadkowego. Nie jest zatem spełniona przesłanka w postaci istnienia ważnego interesu publicznego. Pojęcie to jest pojęciem szerokim i nieostrym, nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje ono interes ogółu (określonej wspólnoty), a nie jedynie interesy indywidualne. Przy czym konkretyzację tej wspólnoty (społeczności), której interes powinien być uwzględniony, wyznacza zakres żądanej informacji (por. wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2014 r., I OSK 2787/13).

Odnosząc się natomiast do kryterium urzeczywistnienia prawa obywateli do ich rzetelnego informowania o działaniach organów podatkowych i jawności życia publicznego także należy uznać je za pojęcia niedookreślone. Muszą ono być odnoszone do art. 61 Konstytucji RP, który ustanawia w ust. 1 prawo do uzyskania informacji o działalności organów władzy publicznej. Prawo to może zostać ograniczone tylko ze względu na określone w ustawie ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (por. art. 61 ust. 3 Konstytucji RP). W przedmiotowej sprawie jednak wniosek o udostępnienie danych objętych tajemnicą skarbową nie dotyczy działalności organów, lecz informacji związanych ściśle z osobami prywatnymi, co oznacza, że organ w przedmiotowej sprawie nie był uprawniony do ich udzielenia Skarżącemu.

3.5. Mając powyższe względy na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.