Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2172953

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 3 listopada 2016 r.
I SA/Gd 939/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń.

Sędziowie NSA: Małgorzata Tomaszewska (spr.), Elżbieta Rischka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w z dnia 22 czerwca 2016 r. nr (...) w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 czerwca 2016 r. Dyrektor Izby Celnej, powołując m.in. art. 168d § 1 i § 2, art. 168e § 6 oraz art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 599 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego Dyrektora Izby Celnej z dnia 7 kwietnia 2016 r., którym nałożono na Pana J. M. karę pieniężną w wysokości 3800 zł za odmowę udzielenia organowi egzekucyjnemu informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji.

Rozstrzygnięcie powyższe Dyrektor Izby Celnej podjął w następującym stanie faktycznym:

Organ egzekucyjny - Dyrektor Izby Celnej prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego - A Sp. z o.o.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego pracownik Izby Celnej podjął próbę dokonania zajęcia dwóch automatów do gry o nazwach (...) podczas której zobowiązana Spółka oświadczyła, że ww. automaty są własnością B Sp. z o.o.

Wobec powyższego organ egzekucyjny działając na podstawie art. 36 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 50 § 1 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23), zwanej dalej k.p.a., pismem z dnia 11 lutego 2016 r. wezwał B Sp. z o.o. do dostarczenia - w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania - wykazu wszystkich środków trwałych (automatów do gry) będących w posiadaniu tej Spółki w związku z prowadzonym wobec A Sp. z o.o. postępowaniem egzekucyjnym.

W odpowiedzi na wezwanie B Sp. z o.o. pismem z dnia 25 lutego 2016 r. oświadczyła, że wedle jej wiedzy wszystkie urządzenia eksploatowane przez A Sp. z o.o., a zatem ewentualnie zatrzymane przez organy Służby Celnej stanowią własność spółki.

Pismem z dnia 8 marca 2016 r. organ egzekucyjny ponownie wezwał B Sp. z o.o. do dostarczenia wykazu środków trwałych będących w posiadaniu spółki, jednocześnie informując, że w myśl art. 168d § 1 i § 2 u.p.e.a. na osobę, która wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi odmawia udzielenia organowi egzekucyjnemu informacji lub wyjaśnień niezbędnych do prowadzenia egzekucji albo udziela fałszywych informacji lub wyjaśnień, może być nałożona kara pieniężna w wysokości 3800,00 zł. Jeżeli zaś żądanie udzielenia informacji lub wyjaśnień było skierowane do osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej, karę pieniężną nakłada się na pracownika odpowiedzialnego za udzielenie informacji lub wyjaśnień, a gdyby ustalenie takiego pracownika było utrudnione, karę nakłada się na odpowiedzialnego kierownika.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, B Sp. z o.o. pismem z dnia 23 marca 2016 r. wskazała, że zważywszy, że przedmiotowe wezwanie jest faktycznie skierowane do osoby uprawnionej w spółce, a zatem do Prezesa Zarządu-ustosunkowanie się do jego treści, po myśli przepisu art. 36 § 2 u.p.e.a., uzależnione jest od złożenia oświadczenia przez finansowy organ postępowania przygotowawczego, tj. Dyrektora Izby Celnej, iż w jakimkolwiek wypadku Prezes Zarządu w odniesieniu do któregokolwiek z urządzeń, o jakich wskazanie się zwrócono nie zostanie uznany za osobę, o której mowa w art. 74 § 1 k.p.k.

Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. nałożył na J. M. Prezesa Zarządu B Sp. z o.o. karę pieniężną w wysokości 3.800,00 zł, z uwagi na nienadesłanie przez B Sp. z o.o. wykazu wszystkich środków trwałych (automatów do gry) na dwukrotne wezwanie organu egzekucyjnego.

W zażaleniu na powyższe postanowienie J. M. zarzucił organowi bezprawność nałożenia kary pomimo udzielenia odpowiedzi na każde wystąpienie organu. Zarzucił też organowi naruszenie art. 54 § 1 pkt 3 k.p.a. z uwagi na niewskazanie w wezwaniach w jakim charakterze wzywa się spółkę, ani w jakim celu; a także naruszenie art. 36 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 83 § 2 k.p.a. z uwagi na próbę obejścia gwarancji "nemo se ipsum accusare tenetur" zapisanej w art. 74 § 1 Kodeksu postępowania karnego oraz gwarancji przewidzianej w przepisach art. 36 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 83 § 2 k.p.a.

Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2016 r. Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 7 kwietnia 2016 r. Wskazał, że pomimo dwukrotnego wezwania przez Dyrektora Izby Celnej o dostarczenie żądanych dokumentów, osoba odpowiedzialna w imieniu B Sp. z o.o. za udzielnie ww. informacji, nie wykonała w sposób prawidłowy tego obowiązku, co w konsekwencji skutkowało - stosownie do pouczenia zawartego w drugim wezwaniu z dnia 8 marca 2016 r. - nałożeniem na Prezesa Zarządu tej spółki kary pieniężnej w wysokości 3.800,00 zł, zgodnie z art. 168d § 2 u.p.e.a.

Organ wyjaśnił też, że zgodnie z art. 36 § 2 u.p.e.a., od wykonania żądania określonego w § 1 (tj. obowiązku udzielenia informacji i wyjaśnień w zakresie niezbędnym do wszczęcia lub prowadzenia egzekucji) można uchylić się w takim zakresie, w jakim według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego można odmówić zeznań w charakterze świadka albo odpowiedzi na zadane pytanie. Chodzi tu więc o postanowienia zarówno art. 83 Kodeksu postępowania administracyjnego jak i art. 82 ww. ustawy, który stanowi, kto nie może być świadkiem, a zatem także udzielać wyjaśnień organom egzekucyjnym i egzekutorowi. Bez wątpienia B Sp. z o.o. jako osoba prawna nie spełnia przesłanek określonych w art. 82 Kodeksu postępowania administracyjnego, które to obligatoryjnie wyłączają możliwość udzielenia organowi egzekucyjnemu stosownych informacji. Okoliczności sprawy nie wskazują również by owe przesłanki spełniał prezes ww. spółki. Zarówno spółka jak i J. M. nie korzystają ponadto z możliwości odmowy określonej w art. 83 § 1 ww. ustawy. Prawo świadka do odmowy zeznań przysługuje wyłącznie wtedy, gdy stroną w postępowaniu jest osoba fizyczna, bowiem przewidziane w tym przepisie stosunki prawnorodzinne nie mogą istnieć z udziałem osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej.

Zdaniem Dyrektora Izby Celnej w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że nieudzielenie przez B Sp. z o.o. żądanych informacji miało charakter uzasadniony. Prezes Zarządu ww. spółki domagał się swoistej gwarancji po stronie Dyrektora Izby Celnej, że nie zostanie on uznany za osobę, o której mowa w art. 74 § 1 k.p.k., w odniesieniu do któregokolwiek z urządzeń, o jakich wskazanie się zwrócono. Zgodnie z art. 74 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.), oskarżony nie ma obowiązku dowodzenia swej niewinności ani obowiązku dostarczania dowodów na swoją niekorzyść. Podczas gdy z akt sprawy jednoznacznie wynika, że postępowanie karne skarbowe w stosunku do J. M. prowadzi Urząd Celny, żądane informacje z kolei miały zostać udzielone Dyrektorowi Izby Celnej w związku z prowadzonym do majątku A Sp. z o.o. postępowaniem egzekucyjnym. Przy czym zauważyć należy, że w piśmie z dnia 25 lutego 2016 r. B Sp. z o.o. potwierdza prawo własności automatów do gry eksploatowanych przez A Sp. z o.o., nie udostępniając jednocześnie żądanych dokumentów potwierdzających wskazane oświadczenie. Takie działanie ze strony wzywanego jest dla organu odwoławczego niezrozumiałe. Warunkowanie udzielenia informacji żądanych na podstawie art. 36 u.p.e.a. określonym działaniem po stronie innego niż organ egzekucyjny organu administracji publicznej jest z punktu widzenia prawnego niedopuszczalne.

Ponadto organ zwrócił uwagę, że dokumenty, których domaga się Dyrektor Izby Celnej od B Sp. z o.o. należą do kategorii ksiąg podatkowych i są jednym z podstawowych środków dowodowych w postępowaniu podatkowym. Organ podatkowy może w ramach czynności sprawdzających lub kontroli podatkowej zweryfikować rzetelność i niewadliwość danych ksiąg podatkowych. Skoro więc organy podatkowe posiadają możliwość uzyskania ww. informacji od podmiotów gospodarczych bez względu na ich aprobatę (w uzasadnionych przypadkach) odwlekanie ich udzielenia w trybie art. 36 § 1 u.p.e.a. w odwołaniu do przesłanki § 2 tego artykułu nie znajduje uzasadnienia, z uwagi na brak wpływu takiego działania na sytuację prawną wzywanego podmiotu.

Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu odwoławczego przedstawionym w tymże postanowieniu J. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jego uchylenie.

W skardze skarżący wskazał, że Spółka udzieliła organowi egzekucyjnemu odpowiedzi na każde wezwanie. W żadnym z wezwań nie wskazano, w jakim charakterze wzywa się Spółkę, ani w jakim celu, wbrew treści art. 54 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., co czyni te wezwania bezskutecznymi. Postanowienie o ukaraniu jest również niedopuszczalne wobec rażącego naruszenia art. 36 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 83 § 2 k.p.a. - w związku z uzyskaniem informacji, o które organ się zwracał, finansowy organ przygotowawczy skierował przeciwko J.M. akt oskarżenia "o udostępnienie danych urządzeń A SP. z o.o.".

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Spór w sprawie dotyczy zasadności nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 3.800 zł na podstawie art. 168d § 1 i 2 u.p.e.a.

Zgodnie z tym przepisem na osobę, która wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi odmawia udzielenia organowi egzekucyjnemu informacji lub wyjaśnień niezbędnych do prowadzenia egzekucji albo udziela fałszywych informacji lub wyjaśnień, może być nałożona kara pieniężna do wysokości 3.800 zł. Jeżeli żądanie udzielenia informacji lub wyjaśnień było skierowane do osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej, karę pieniężną nakłada się na pracownika odpowiedzialnego za udzielenie informacji lub wyjaśnień, a gdyby ustalenie takiego pracownika było utrudnione - karę pieniężną nakłada się na odpowiedzialnego kierownika.

Przywołany przepis uprawnia do ukarania podmiotu, który wbrew obowiązkowi nie udziela informacji lub wyjaśnień bądź też udziela fałszywych informacji lub wyjaśnień. Wymierzenie kary pieniężnej jest uprawnione jedynie w razie nieuzasadnionej odmowy udzielenia informacji lub wyjaśnień. Podstawy do wymierzenia kary pieniężnej występują w sytuacji, gdy zachodzi niezbędność uzyskania informacji lub wyjaśnień z punktu widzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W razie skierowania żądania udzielenia informacji lub wyjaśnień do osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej kara pieniężna nakładana jest na pracownika odpowiedzialnego za udzielenie informacji lub wyjaśnień, a w przypadku utrudnienia w ustaleniu takiego pracownika kara pieniężna nakładana jest na odpowiedzialnego kierownika (por. Piotr Starzyński, Komentarz do art. 168 (d) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX, 2010).

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że organy w kontrolowanej sprawie wykazały, że zachodziła niezbędność uzyskania informacji lub wyjaśnień od Spółki B Sp. z o.o. w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym w Spółce A Sp. z o.o. Z informacji uzyskanych w trakcie postępowania egzekucyjnego wynikało bowiem, że urządzenia do gry zajęte w toku tego postępowania były własnością spółki B. Organ wezwał zatem tę Spółkę do złożenia wykazu wszystkich środków trwałych (automatów do gry) będących w posiadaniu tej Spółki w związku z prowadzonym wobec A SP. z o.o. postępowaniem egzekucyjnym.

Żądane przez organ egzekucyjny informacje były niewątpliwie informacjami niezbędnymi do prowadzenia egzekucji, a Spółka B miała obowiązek informacji tych udzielić. Art. 36 § 1 u.p.e.a. stanowi podstawę prawną do zwrócenia się przez organ egzekucyjny o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych, a także innych podmiotów.

Wbrew twierdzeniom autora skargi, za wypełnienie wezwań organu egzekucyjnego nie mogą być uznane pisma Spółki z dnia 25 lutego i z dnia 23 marca 2016 r. W żadnym z tych pism Spółka nie udzieliła organowi informacji, o które ten się zwrócił wezwaniami z dnia11 lutego 2016 r. i 8 marca 2016 r.

W sprawie brak jest też podstaw do stwierdzenia, że nieudzielenie przez Spółkę B żądanych informacji miało charakter uzasadniony. Skarżący argumentował, że żądanie przez organ udzielenia tych informacji stanowiło próbę obejścia gwarancji nemi se ipsum accusare tenetur zapisanej w art. 74 § 1 k.p.k. a także gwarancji przewidzianej w przepisach art. 36 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 83 § 2 k.p.a. Stanowisko to jest jednak bezzasadne. Zgodnie z art. 36 § 2 u.p.e.a., od wykonania żądania określonego w § 1 można uchylić się w takim zakresie, w jakim według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego można odmówić zeznań w charakterze świadka albo odpowiedzi na zadane pytanie. Zgodnie zaś z art. 83 § 2 k.p.a., świadek może odmówić odpowiedzi na pytania, gdy odpowiedź mogłaby narazić jego lub jego bliskich wymienionych w § 1 na odpowiedzialność karną, hańbę lub bezpośrednią szkodę majątkową albo spowodować naruszenie obowiązku zachowania prawnie chronionej tajemnicy zawodowej. Słusznie podnosi Dyrektor Izby Celnej, że dokumenty, których domagano się w wezwaniach kierowanych do Spółki, należą do kategorii ksiąg podatkowych i są jednym z podstawowych środków dowodowych w postępowaniu podatkowym. Organ ma uprawnienia do weryfikacji rzetelności i niewadliwości ksiąg podatkowych w ramach czynności sprawdzających lub kontroli podatkowej. Skoro organy podatkowe posiadają możliwość uzyskania ww. informacji od podmiotów gospodarczych bez względu na ich aprobatę, to odwlekanie ich udzielenia nie znajduje uzasadnienia, z uwagi na brak wpływu takiego działania na sytuację prawną wzywanego podmiotu. Dokumenty, o które organ egzekucyjny wnioskował, mogą bowiem zostać zweryfikowane przy ewentualnej kontroli podatkowej, czemu zasada nemi se ipsum accusare tenetur nie może zapobiec. Nadto, co też słusznie organ zaznaczył, żądane dokumenty miały na celu potwierdzenie złożonego wcześniej w piśmie z dnia 25 lutego 2016 r. oświadczenia co do majątku Spółki B. W piśmie tym wskazana Spółka potwierdziła prawo własności automatów do gry eksploatowanych przez A Sp. z o.o. nie udostępniając jednocześnie dokumentów potwierdzających to oświadczenie.

Z powyższych względów uznać należy, że odmowa udzielenia zażądanych przez organ egzekucyjny informacji, nie była uzasadniona.

Wbrew zarzutom skargi, wystosowane do Spółki B wezwania nie naruszały art. 54 § 1 pkt 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w wezwaniu należy wskazać m.in. w jakiej sprawie oraz w jakim charakterze i w jakim celu podmiot zostaje wezwany. W treści pisma z dnia 11 lutego 2016 r. jednoznacznie wskazano, że wezwanie pozostaje w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym w stosunku do firmy A sp. z o.o. i znajduje podstawę w art. 36 § 1 u.p.e.a., z którego wynika uprawnienie do żądania przez organ egzekucyjny od innych podmiotów informacji i wyjaśnień w zakresie niezbędnym do wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Treść wezwania, ponowionego następnie w piśmie z dnia 8 marca 2016 r., zawierającego dodatkowo pouczenie o treści art. 168d § 1 i § 2 u.p.e.a., jest zatem wystarczająco jasna, aby nie budzić wątpliwości co do sprawy, której dotyczy, jak również charakteru i celu wezwania.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718) nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.