Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1978620

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 19 listopada 2015 r.
I SA/Gd 915/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 maja 2014 r. Nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2006 r. do grudnia 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

Pan Z. M. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 3.064 zł.

Postanowieniem z dnia 26 października 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy.

W złożonym sprzeciwie pełnomocnik skarżącego wskazał, że referendarz sądowy oceniając złożone dokumenty z jednej strony stwierdził wprost, że skarżący nie dysponuje środkami niezbędnymi do uiszczenia stosownej opłaty sądowej, z drugiej zaś odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na niewypełnienie przez wnioskodawcę przesłanek wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - określanej dalej jako "p.p.s.a.". Zdaniem pełnomocnika wnioskodawca jednoznacznie wykazał, że jest pozbawiony środków fiskalnych umożliwiających mu poniesienie wpisu od skargi kasacyjnej. Jednocześnie pełnomocnik podniósł zarzut naruszenia art. 255 wskazanej ustawy, poprzez jego niezastosowanie, a w następstwie przedwczesne wydanie rozstrzygnięcia o odmowie przyznania prawa pomocy, pomimo braku wezwania skarżącego do wyjaśnienia wątpliwości w zakresie stanu majątkowego.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawą z dnia z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658, zwanej dalej: "ustawą zmieniającą"), dokonano nowelizacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej, przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Zmiany, które zostały dokonane ustawą zmieniającą weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r.

Zgodnie z art. 259 p.p.s.a., od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydanych przez referendarza sądowego, strona może wnieść sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie (art. 260).

Rozpatrując wniosek pana Z. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa.

Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1)

w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2)

w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.

Przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.

Ze złożonego przez pana Z. M. na urzędowym druku PPF oświadczenia wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z konkubiną i dwójką małoletnich dzieci (5 i 7 lat), które wymagają systematycznej opieki lekarskiej. Nie posiada majątku w postaci nieruchomości i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, natomiast konkubina posiada udziały w spółce z o.o. o wartości 4.550 zł, które podlegają zajęciu do kwoty ponad 60.000 zł. Skarżący z dniem 30 września 2014 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej (co potwierdza wydruk z CEIDG),

w dniu 27 listopada 2014 r. przystąpił do spółki komandytowej "A" A. U., która nie przynosi dochodów. Skarżący i jego konkubina nie osiągają żadnych dochodów.

W dołączonym do wniosku piśmie pełnomocnik strony dodatkowo wyjaśnił, że skarżący i jego konkubina posiadają środki finansowe, które pozwalają im wyłącznie zaspokoić podstawowe potrzeby rodziny. Wysokości tych środków pełnomocnik nie podał.

W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 13 lipca 2015 r. o nadesłanie dokumentów źródłowych, wnioskodawca dodatkowo nadesłał:

- odpisy zeznań podatkowych skarżącego i konkubiny PIT-37 z załącznikiem PIT/O i PIT-36 za 2014 r., w których konkubina wykazała dochody ze stosunku pracy i z emerytur-rent w łącznej kwocie 13.397,11 zł, zaś skarżący dochody z działalności gospodarczej w wysokości 24.350,94 zł (deklarując przychód w kwocie 610.266,99 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 585.916,05 zł);

- kopie faktur za: energię elektryczną za okres od 17 marca do 10 lipca 2015 r. na łączną kwotę 961,91 zł, ścieki i wodę za okres od 7 lutego do 10 czerwca 2015 r. na łączną kwotę 477,88 zł oraz Internet za okres od maja do lipca 2015 r. na kwoty po 48,60 zł wraz z wyjaśnieniem, że koszty związane z utrzymaniem rodziny pozostają na poziomie wskazanym w postępowaniu z wniosku skarżącego o zwolnienie go od wpisu od skargi w niniejszej sprawie;

- odpis wezwań z dnia 29 stycznia i 2 czerwca 2015 r. do zapłaty należności z tytułu dostaw gazu na łączną kwotę 884,24 zł.

Pełnomocnik wnioskodawcy wskazał ponadto, że zarówno pan Z. M., jak i jego konkubina nie korzystają ze świadczeń pomocy społecznej, nie otrzymują pomocy rzeczowej ani finansowej od rodziny, nie są właścicielami żadnych pojazdów mechanicznych a konkubina skarżącego obecni nie posiada konta w żadnym banku.

W dodatkowym oświadczeniu z dnia 17 sierpnia 2015 r. pełnomocnik, uzupełniając powyższe oświadczenie wskazał, że ani wnioskodawca ani jego konkubina nie posiadają aktualnie jakichkolwiek kont bankowych.

W ocenie Sądu wskazane powyżej okoliczności nie uzasadniają przyznania prawa pomocy.

Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawca ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że oczekuje od Sądu przyznania mu wnioskowanego prawa z uwagi na fakt, że nie stać go na poniesienie kosztów wpisu od skargi kasacyjnej z uwagi na fakt, iż nie prowadzi już działalności gospodarczej, z którą jest związana przedmiotowa sprawa, a jego konkubina nie pracuje. Wskazał przy tym enigmatycznie, że posiadane przez nich środki finansowe pozwalają wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Jednocześnie, w złożonym formularzu PPF wskazał, że nie posiada żadnych środków, nie ma żadnych oszczędności, żadnego majątku, nie uzyskuje żadnych dochodów.

Pełnomocnik skarżącego, kwestionując w złożonym sprzeciwie postanowienie z 26 października 2015 r., również nie odniósł się do zaistniałych wątpliwości w zakresie możliwości utrzymania przez skarżącego jego rodziny, ograniczając się do zarzutu, że referendarz zaniechał zobowiązania skarżącego do ich wyjaśnienia na podstawie art. 255 p.p.s.a.

Z powyższym zarzutem nie sposób się zgodzić. Zgodnie z treścią art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy z uprawnienia tego skorzystał wzywając skarżącego, zarządzeniem z dnia 13 lipca 2015 r., do nadesłania dokumentów źródłowych.

Skarżący, w odpowiedzi na powyższe, nadesłał opisane w treści niniejszego postanowienia dokumenty, z pominięciem dowodów potwierdzających likwidację dotychczas posiadanych kont bankowych.

Podkreślić należy jednocześnie, że na żadnym etapie postępowania, w tym na etapie sprzeciwu, wnioskodawca nie wyjaśnił o jakich środkach finansowych wystarczających do utrzymania rodziny wspominał we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Nie przedstawiając dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej analizy ich sytuacji finansowej wnioskodawca uniemożliwił Sądowi ocenę jego sytuacji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd nie ma bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przedłożone dowody i oświadczenia. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.

Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.