Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2195448

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 4 stycznia 2017 r.
I SA/Gd 874/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Kraus.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 listopada 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 maja 2016 r., nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca 2010 r. do sierpnia 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 listopada 2016 r.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2016 r., złożonym na formularzu PPF, K. B. (dalej jako "Skarżący") zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że łączna kwota jego zaległości podatkowych wynosi ponad 2.200.000 zł z odsetkami, zaś podjęte czynności zabezpieczające i egzekucyjne spowodowały zawieszenie działalności gospodarczej pod koniec 2015 r. Skarżący oświadczył, że nie osiąga bieżących dochodów, jego małżonka pracuje na cześć etatu osiągając dochód w wysokości 800 zł miesięcznie, a uzyskane przez nią dochody w całości wydatkowane są na bieżące życie. Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Wraz z małżonką są współwłaścicielami domu o pow. 100 m2 o wartości około 500.000 zł oraz mieszkania o pow. 50 m2 o wartości około 300.000 zł. Według oświadczenia Skarżący nie posiada oszczędności, ani wartościowych przedmiotów, w tym pojazdów mechanicznych. Skarżący oświadczył, że spłaca kredyty hipoteczne na dom i mieszkanie, a stałe koszty utrzymania jego i rodziny wynoszą 1000 zł miesięcznie.

W związku z powziętymi wątpliwościami co do sytuacji majątkowej Skarżącego i jego możliwości płatniczych, pismem z dnia 20 września 2016 r. zobowiązano Skarżącego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a." do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania.

Powyższe wezwanie doręczono Skarżącemu w dniu 5 października 2016 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru karta 39 akt sądowych).

Pismem z dnia 11 października 2016 r. Skarżący oświadczył, że w lokalu mieszkalnym zamieszkuje jego matka, a w domu Skarżący wraz z żoną i dziećmi. W związku z tym nie osiągają z małżonką przychodów z najmu nieruchomości. Oświadczył, że nie gromadzi dowodów związanych z utrzymaniem domu, zaś średniomiesięczne wydatki wynoszą: gaz - około 250 zł, śmieci - 51 zł, prąd - 250 zł, TV - 99 zł, woda - 100 zł. Wydatki na przedszkole w kwocie 500 zł finansują dziadkowie. Skarżący dodał, że wysokość wskazanych wydatków ma swoje odzwierciedlenie w płatnościach wynikających z załączonych wyciągów. Oświadczył, że nie zwracał się o świadczenia z pomocy społecznej, otrzymuje jedynie płatności z programu 500+ na dzieci. Wyjaśnił, że dotychczasowe wydatki finansował ze środków pobranych z linii kredytowej w wysokości 100.000 zł, jednak środki te wyczerpały się. Poza wymienionym zadłużeniem z tytułu linii kredytowej, zadłużenie z tytułu kredytu na dom wynosi 142.534,95 CHF (nadesłana w dniu 20 października 2016 r. informacja z banku, k. 103 akt) oraz z tytułu kredytu mieszkaniowego 210.613,18 zł (informacja z banku, k. 101 akt). Do pisma Skarżący załączył zaświadczenie o dochodach małżonki, zeznania podatkowe za 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych oraz informację z banku.

Postanowieniem z dnia 17 listopada 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza sądowego, informacje podane przez Skarżącego uniemożliwiają zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym twierdzenia, że jego dochody są niewystarczające do pokrycia kosztów sądowych.

Odpis postanowienia doręczono Skarżącemu w dniu 9 grudnia 2016 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru - karta 113 akt sądowych).

W dniu 14 grudnia 2016 r. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz zwolnienie Skarżącego z kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu Skarżący wyjaśnił, że nieruchomości, które posiada obciążone są kredytami hipotecznymi, co czyni je praktycznie niezbywalnymi. Biorąc pod uwagę obecny kurs CHF, wartość kredytu na dom praktycznie przekracza jego wartość rynkową. W ocenie Skarżącego posiadanie dwóch nieruchomości - w sytuacji tak wysokiego zadłużenia hipotecznego - nie pozwala na przyjęcie, że posiada aktywa, których spieniężenie pozwala na uiszczenie wpisu sądowego. W ocenie Skarżącego posiadanie dwóch nieruchomości zadłużonych ponad ich obecną wartość rynkową nie może stanowić okoliczności uzasadniających odmowę udzielenia pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych.

Skarżący wyjaśnił, że łączny wpis od 2 skarg (I SA/Gd 874/16 i I SA/Gd 1085/16) wynosi 22.122 zł (7.203 zł+ 14.909 zł).

Skarżący wyjaśnił, że w związku z posiadanymi kredytami hipotecznymi jest zobowiązany - pod groźbą wypowiedzenia umowy kredytowej - do utrzymywania miesięcznych obrotów na rachunku nie mniej niż 5.000 zł. W związku z tym w porozumieniu z matką W. B. stworzył schemat polegający na wpłacaniu gotówki na rachunek bankowy Skarżącego pochodzącej z emerytury matki oraz utargów z prowadzonej przez nią kwiaciarni, a następnie zwrotne przelewanie części tych środków na rachunek bankowy matki. Powyższe w ocenie Skarżącego wyjaśnia, że Skarżący nie posiada innych dochodów oraz, że nie wyzbywa się środków z rachunku bankowego.

Skarżący wyjaśnił, że matka zgodziła się, by część pochodzących od niej środków przekazanych dla stworzenia obrotów na rachunku bankowym służyła sfinansowaniu niezbędnych wydatków Skarżącego i jego rodziny. Strona traktuję tę pomoc jako pożyczkę.

Odnosząc się do otrzymanej w dniu 11 lipca 2016 r. wpłaty w wysokości 6.340 zł. Skarżący wyjaśnił, że jest to udzielona przez przyjaciela pożyczka na uregulowanie bieżących zobowiązań.

Skarżący wyjaśnił również, że przelane na jego rachunek kwoty 10.000 zł oraz 20.000 zł nie stanowią przychodu, są to jedynie rozrachunki z tytułu zwrotu zaliczki.

Otrzymane środki tytułem odszkodowania oraz zwrotu nadpłaty podatku dochodowego nie są stałym źródłem utrzymania i zostały wydatkowane na bieżące potrzeby rodziny Skarżącego.

Skarżący dołączył oświadczenie matki na potwierdzenie okoliczności wskazanych w uzasadnieniu sprzeciwu.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie został złożony w dniu 31 sierpnia 2016 r., a więc do jego rozpatrzenia zastosowanie znajdą przepisy ustawy p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., co wynika z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658).

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo.

Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy.

Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1)

w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2)

w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych Skarżącego pismem z 20 września 2016 r., zobowiązano Skarżącego, aby przedłożył odpisy wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez małżonków za rok 2015 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie od 1 czerwca 2016 r.; w przypadku likwidacji kont dotychczas posiadanych (np. dla potrzeb działalności gospodarczej prowadzonej przez Skarżącego do dnia 3 listopada 2015 r.) - dokument potwierdzający ich zamknięcie; zaświadczenie od pracodawcy małżonki o wysokości jej miesięcznego dochodu netto wraz ze wszystkimi dodatkami oraz średniego dochodu osiągniętego od 1 czerwca 2016 r.; w związku z posiadaniem przez małżonków domu o powierzchni około 100 m2 oraz mieszkania o powierzchni około 50 m2 - oświadczenie, czy małżonkowie osiągają dochody z tytułu najmu którejś z wykazanych nieruchomości, a jeśli tak, to w jakiej wysokości miesięcznie, przy czym kwota dochodu z tego tytułu winna zostać udokumentowana; dokumenty obrazujące wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania, w szczególności zamieszkiwanej nieruchomości (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon itp.), a także pozostałych stałych bieżących wydatków (np. kosztów dojazdów, opłat za przedszkole); w związku z niskimi dochodami oraz brakiem zasobów pieniężnych oświadczenie, czy małżonkowie w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystali ze świadczeń pomocy społecznej; jeżeli tak - dowody, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana (decyzja z pomocy społecznej); oświadczenie, czy małżonkowie otrzymują (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową lub rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak - wskazanie wysokości, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy); dowody potwierdzające aktualny stan zadłużenia małżonków z tytułu zaciągniętych kredytów oraz wysokość ich miesięcznej spłaty; w przypadku, gdy małżonkowie zaprzestali spłaty zobowiązań kredytowych, udokumentowanie od kiedy - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący oświadczył, że w lokalu mieszkalnym zamieszkuje jego matka, a w domu Skarżący wraz z żoną i dziećmi. W związku z tym nie osiągają z małżonką przychodów z najmu nieruchomości. Oświadczył, że nie gromadzi dowodów związanych z utrzymaniem domu, zaś średniomiesięczne wydatki wynoszą: gaz - około 250 zł, śmieci - 51 zł, prąd - 250 zł, TV - 99 zł, woda - 100 zł. Wydatki na przedszkole w kwocie 500 zł finansują dziadkowie. Skarżący dodał, że wysokość wskazanych wydatków ma swoje odzwierciedlenie w płatnościach wynikających z załączonych wyciągów. Oświadczył, że nie zwracał się o świadczenia z pomocy społecznej, otrzymuje jedynie płatności z programu 500+ na dzieci. Wyjaśnił, że dotychczasowe wydatki finansował ze środków pobranych z linii kredytowej w wysokości 100.000 zł, jednak środki te wyczerpały się. Poza wymienionym zadłużeniem z tytułu linii kredytowej, zadłużenie z tytułu kredytu na dom wynosi 142.534,95 CHF oraz z tytułu kredytu mieszkaniowego 210.613,18 zł.

Do pisma Skarżący załączył zaświadczenie o dochodach małżonki, zeznania podatkowe za 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych.

W ocenie Sądu, analiza przedłożonego materiału źródłowego prowadzi do wniosku, że sytuacja finansowa Skarżącego pozostaje nadal niejasna i nie pozwala na przyjęcie, że Skarżący jest osobą ubogą, nie będącą w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Wskazać również należy, że Skarżący nie przedłożył żądanego dokumentu potwierdzającego zamknięcie rachunku bankowego prowadzonego na potrzeby działalności gospodarczej oraz rachunków dokumentujących wysokość kosztów ponoszonych na utrzymanie domu oraz mieszkania.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.).

Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa Skarżącego nie mogła być zweryfikowana, albowiem Skarżący nie wyjaśnił istotnych kwestii dotyczących swojej sytuacji majątkowej. Wprawdzie Skarżący powołuje się na okoliczność braku osiągania bieżących dochodów oraz na niewielkie dochody małżonki, to jednak ze złożonych przez niego oświadczeń i dokumentów źródłowych wynikało, że wraz z małżonką dysponują środkami pieniężnymi w znacznych kwotach, co potwierdza analiza przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych.

Wątpliwości Sądu budzi fakt, że z oświadczeń Skarżącego wynika, iż wraz z małżonką osiągają dochód w wysokości ok. 1300 zł (dochód osiągany przez małżonkę w wysokości 800 zł miesięcznie oraz kwota świadczeń z programu 500+ na dzieci), z którego pokrywane są bieżące wydatki na utrzymanie jego i jego rodziny, których wysokość Skarżący określił na 1000 zł miesięcznie. Wskazać w tym miejscu należy, że małżonków obciąża spłata rat zaciągniętych kredytów hipotecznych w łącznej kwocie około 3800 zł. Z oświadczeń i dokumentów przedstawionych przez Skarżącego nie wynikało, aby małżonkowie zaprzestali spłaty tych zobowiązań. Skarżący wyjaśnił dodatkowo, że wydatki bieżące pokrywał z udzielonej mu linii kredytowej, jednak nie przedstawił żadnego dokumentu, z którego wynikałaby wysokość rat spłacanego kredytu.

Skoro zatem Skarżący nie wykazał, że zaprzestał spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych, jak również wykazuje kwotę około 1000 zł stałych miesięcznych wydatków na utrzymanie, to oświadczenie o braku dochodów, innych niż wynikających z tytułu umowy o pracę małżonki oraz świadczeń na dzieci z programu rządowego, nie może być uznane za wiarygodne. Z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych wynika przy tym, że to z rachunku małżonki Skarżącego poniesione zostały we wrześniu bieżącego roku wydatki na przedszkole, nie zaś, jak deklarował Skarżący ze środków będących w dyspozycji innych członków rodziny Skarżącego.

Wskazać w tym miejscu należy, że w uzasadnieniu wniesionego sprzeciwu Skarżący wyjaśnił, że w porozumieniu z matką stworzył mechanizm finansowy mający na celu stworzenie pozorów obrotów na rachunku bankowym, co potwierdziła matka Skarżącego w złożonym oświadczeniu, jednakże w ocenie Sądu, ani z wyciągów bankowych, ani ze złożonych wyjaśnień nie wynika, jaka kwota z dokonanych przez matkę "zasileń konta" jest jej zwracana w gotówce, a jaka faktycznie pozostaje do dyspozycji Skarżącego i jego rodziny.

Wątpliwości budzą również liczne wpłaty w bankomacie dokonywane na rachunku małżonki Skarżącego. Nigdzie nie zostało wyjaśnione skąd pochodzą środki na te wpłaty. Istotne przy tym jest, że nieudokumentowane wpłaty na rachunki bankowe znacznie przekraczają deklarowaną wysokość dochodów małżonki Skarżącego.

Zdaniem Sądu uprawnione jest twierdzenie, że wykazane na rachunkach bankowych płatności, mimo niskiego salda rachunków świadczą o tym, że wydatki Skarżącego i jego rodziny są znacznie wyższe niż deklarowana we wniosku kwota 1000 zł miesięcznie, a źródła ich pochodzenia pozostają nadal nieznane.

Wskazać również należy, że twierdzeniom tym przeczy łączna kwota dochodów uzyskanych przez Skarżącego i jego małżonkę w 2015 r. Analiza przedłożonych zeznać podatkowych wskazuje, że w 2015 r. małżonkowie osiągnęli łączny dochód w wysokości 74.528,37 zł (65.362,37 +9.165), co w przeliczeniu daje kwotę 1552 zł brutto miesięcznie na każdego członka rodziny.

Przy czym na szczególną uwagę zasługuje fakt, że Skarżący nie wyjaśnił przyczyn zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej, mimo że w 2015 r. osiągnął przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 3.758.179,25 zł. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący wskazał na prowadzone czynności egzekucyjne, jednakże okoliczności tych w żaden sposób nie udokumentował.

W świetle powyższych uwag przyjąć należy, że Skarżący nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących środków pieniężnych, którymi faktycznie dysponuje poprzez uchylenie się od przedstawienia źródeł wpłat wynikających z zapisów na posiadanych rachunkach bankowych małżonków, zaś stwierdzone przepływy na tych rachunkach skutkują uznaniem, że Skarżący dysponuje środkami pieniężnymi w wysokości przewyższającej wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu, Skarżący mógł również zgromadzić i przedłożyć dostateczną ilość faktur i rachunków, które potwierdziłyby wysokość wydatków ponoszonych przez rodzinę Skarżącego np. na zakup żywności, ubrań, środków czystości oraz na utrzymanie mieszkania, jak również uzupełnić złożone dokumenty księgowe potwierdzające wysokość uzyskiwanych dochodów.

Sąd stanął na stanowisku, że w świetle dokonanych ustaleń za zasadne uznać należało stwierdzenie, że Skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, co uniemożliwia potwierdzenie, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożone przez niego oświadczenie. Postępowanie Skarżącego nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej.

Dokonana analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że Skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo. Tym samym oświadczenie Skarżącego uznać należało za niewiarygodne, nadal budzące uzasadnione wątpliwości. W konsekwencji brak jest podstaw, aby uznać Skarżącego za osobę, która ze względu na brak środków finansowych nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych.

Skarżący nie wyjaśnił istotnych okoliczności dotyczących wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania i domu. Nie przedłożył żadnych rachunków i faktur pomimo nałożenia przez Sąd takiego obowiązku. Zdaniem Sądu, powyższe uniemożliwia ustalenie wysokości opłat poniesionych na utrzymanie domu zamieszkiwanego przez Skarżącego i jego rodzinę oraz mieszkania Skarżącego, w którym według oświadczenia zamieszkuje jego matka. Nie zostało również wyjaśnione kto ponosi koszty utrzymania mieszkania.

W ocenie Sądu, podnoszona przez stronę okoliczność zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej może stanowić dolegliwość dla Skarżącego, jednakże nie oznacza, iż pozbawiony zostanie środków koniecznych do utrzymania, szczególnie w sytuacji gdy jego realna sytuacja majątkowa nie została wyjaśniona i nadal budzi uzasadnione wątpliwości. Wskazać należy, że każdy wniosek winien być rozpoznany indywidualnie, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji i możliwości finansowych wnioskującego i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a ten, co już wskazano powyżej nie został przedstawiony w sposób kompletny.

Nadto wyjaśnić należy, że odmowne rozpatrzenie wniosku Skarżącego, nie ogranicza jego prawa do sądu. Prawo pomocy jest instytucją, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący nie wykazując sytuacji majątkowej nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, nie może być traktowany za podmiot, który wskutek orzeczenia sądowego odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, pozbawiony zostaje prawa do sądu.

Podsumowując Sąd stanął na stanowisku, że Skarżący pomimo wezwania o przedstawienie stosownej dokumentacji, która ukazywałaby pełną sytuację majątkową, uchylił się od tego obowiązku.

W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy.

W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony.

Skarżący mógł wywieść, że niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona tam argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy.

W ocenie Sądu, wezwanie z dnia 20 września 2016 r. jest precyzyjne, dokładnie formułuje treść żądania i zakres oczekiwanego oświadczenia i żądanych dokumentów. Podstawę prawną żądania stanowi art. 255 p.p.s.a., a jego treść nie budzi wątpliwości. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, wnioskodawca nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących jego sytuacji materialnej.

Nie uczynił tego również na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza, mimo posiadanej wiedzy o uchybieniach w tym zakresie. Skarżący opisał jedynie mechanizm generowania obrotu na posiadanym rachunku, jednakże nie wyjaśnił, jaka część przekazywanych przez matkę środków pozostaje faktycznie do jego dyspozycji. Sąd nie dał również wiary wyjaśnieniom Skarżącego, że przekazana w dniu 11 lipca 2016 r. na rachunek małżonki kwota 6.340 zł stanowi pożyczkę od przyjaciela na uregulowanie bieżących zobowiązań, bowiem analiza wydatków wykazuje, że już następnego dnia małżonka Skarżącego wypłaciła 4.000 zł w gotówce, a w dniu 13 lipca 2016 r. dokonała przelewu na rachunek Skarżącego w kwocie 2.350 zł. Nie wyjaśniono, jakie zobowiązania Skarżący miał na myśli, a na uwagę zasługuje, że wysokość kwot przeczy złożonemu oświadczeniu, że Skarżący na bieżące utrzymanie ponosi miesięcznie wydatki w wysokości 1000 zł.

Zdaniem Sądu nie zostały również dostatecznie wyjaśnione okoliczności rozliczeń pomiędzy Skarżącym, jego kontrahentem oraz Spółką A, których dokonano przy użyciu kont bankowych małżonki Skarżącego.

Analiza przedłożonych dokumentów potwierdza, że w dniu 14 czerwca 2016 r. na konto bankowe małżonki Skarżącego prowadzone w Banku A wpłynęła kwota 10.000 zł opisana jako "zaliczka na materiały od A S.A.", w dniu 8 sierpnia 2016 r. na rachunek małżonki Skarżącego prowadzony przez Bank B A S.A. dokonała zwrotu zaliczki w wysokości 20.000 zł, a w dniu 17 sierpnia 2016 r. małżonka Skarżącego wypłaciła tę kwotę, jednakże Skarżący nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego, że pieniądze te faktycznie zostały zwrócone kontrahentowi. Z faktu dokonania wypłaty z konta bankowego nie można w sposób niebudzący wątpliwości wywodzić, że pieniądze te Skarżący zwrócił podmiotowi, który dokonał ich wpłaty. Nawet gdyby Sąd uwzględnił argumentację Skarżącego w tym zakresie, to los pozostałej wpłaconej na rachunek małżonki Skarżącego kwoty w wysokości 10.000 zł nie został wyjaśniony. Twierdzeniom Skarżącego przeczy również to, że zaliczki dokonano za pośrednictwem rachunku bankowego, natomiast Skarżący podnosi, że środki te zwrócił kontrahentowi po ich uprzedniej wypłacie z konta, nie przedstawiając żadnego dokumentu potwierdzającego tę okoliczność.

Ze względu na fakt, że Skarżący pomimo nałożonego zobowiązania nie wyjaśnił w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej Sąd uznał, że nie wykazał on, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.