Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1800743

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 8 września 2015 r.
I SA/Gd 701/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik.

Sędziowie: WSA Marek Kraus, NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 września 2015 r. sprawy ze skargi J.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 marca 2015 r. nr (...) w przedmiocie zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Naczelnik Urzędu Skarbowego, działający jako organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem, wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego pana J. G. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 5 listopada 2014 r., obejmującego zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za okres od 1 sierpnia 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. w wysokości 4.508 zł.

W poz. E3-E5 tytułu wykonawczego wierzyciel wskazał decyzję z dnia 15 września 2014 r., którą Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29 maja 2014 r., określającą panu J. G. za sierpień 2009 r. kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług w wysokości 4.508 zł.

Odpis tytułu wykonawczego wraz z odpisem zawiadomienia z dnia 19 listopada 2014 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w A S.A. doręczono zobowiązanemu w dniu 5 grudnia 2014 r.

Dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał zawiadomienie w dniu 26 listopada 2014 r. i w wyniku jego realizacji przelał w dniu 28 listopada 2014 r. na rachunek bankowy organu egzekucyjnego środki pieniężne w wysokości 7.685,37 zł, doprowadzając do całkowitej realizacji wskazanego tytułu wykonawczego.

Pismem z dnia 11 grudnia 2014 r. pan J. G. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 5 listopada 2014 r. wraz z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o uchylenie zastosowanych środków egzekucyjnych. Zobowiązany podniósł zarzuty:

wykonania, wygaśnięcia, nieistnienia egzekwowanego obowiązku z tytułu podatku od towarów i usług za sierpień 2009 r. (art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm. - określanej dalej jako "u.p.e.a."), nieistnienia obowiązku zapłaty odsetek w kwocie wynikającej z tytułu wykonawczego (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.), braku wymagalności zobowiązania objętego tytułem wykonawczym (zawyżenie odsetek na skutek nieuwzględnienia okresów przerw w ich naliczaniu i zawyżenie kosztów egzekucyjnych) - art. 33 pkt 2 u.p.e.a., określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 września 2014 r., utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29 maja 2014 r. określającą zobowiązanie podatkowego w podatku od towarów i usług za sierpień 2009 r. - (art. 33 pkt 3 u.p.e.a.), niedopuszczalności egzekucji administracyjnej na podstawie wyżej wymienionego tytułu wykonawczego (art. 33 pkt 6 u.p.e.a.), niedopuszczalności środków egzekucyjnych, w szczególności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego na podstawie zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 19 listopada 2014 r. (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), braku uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 ustawy, bezpośrednio przed wystawieniem tytułu wykonawczego (art. 33 pkt 7 u.p.e.a.), zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (art. 33 pkt 8 u.p.e.a.), niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów wynikających z art. 27 (art. 33 pkt 10 u.p.e.a.).

Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał wniesione zarzuty za niezasadne. W szczególności za niezasadny uznał organ egzekucyjny zarzut wykonania, wygaśnięcia, nieistnienia egzekwowanego obowiązku wskazując, że zobowiązanie podatkowe za sierpień 2009 r. wygasło dopiero w momencie wyegzekwowania tj. dnia 28 listopada 2014 r. W ocenie organu w sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 54 § 1 pkt 3 i 7 Ordynacji podatkowej, tym samym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut nieistnienia obowiązku zapłaty odsetek w kwocie wynikającej z tytułu wykonawczego oraz braku wymagalności zobowiązania objętego tytułem wykonawczym (zawyżenie odsetek na skutek nieuwzględniania okresów przerw w ich naliczaniu). Organ wyjaśnił, że tytuł wykonawczy z dnia 5 listopada 2014 r. dotyczy obowiązku określonego zgodnie z decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 września 2014 r., utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29 maja 2014 r. Ustosunkowując się do zarzutu braku doręczenia zobowiązanemu upomnienia, organ egzekucyjny wskazał, że upomnienie z dnia 8 października 2014 r. zostało odebrane przez zobowiązanego w dniu 27 października 2014 r. i zawierało wszystkie dane wymienione w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 20 maja 2014 r. w sprawie trybu postępowania wierzycieli należności pieniężnych przy podejmowaniu czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych.

W odniesieniu do zarzutu z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. organ egzekucyjny uznał, że zarzut niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów wynikających z art. 27 jest bezzasadny.

Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia 2 marca 2015 r. uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w. W uzasadnieniu, wskazując na treść przepisu art. 33 § 1 pkt 1, 2, 3, 6, 7, 8 i 10 oraz art. 34 u.p.e.a. Dyrektor w pierwszej kolejności wyjaśnił, że postępowanie w sprawie zarzutów jest postępowaniem wnioskowym, co oznacza, że jest wszczynane na wniosek zobowiązanego i do oceny wnioskodawcy należy zakres jego żądania, odzwierciedlony następnie w postanowieniu organu, który jest związany żądaniem tego wniosku.

Z treści pisma z dnia 11 grudnia 2014 r. wynika, że zobowiązany wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 5 listopada 2014 r., określone w art. 33 § 1 pkt 1, 2, 3, 6, 7, 8 i 10 u.p.e.a., oparte na przesłankach: wykonania, wygaśnięcia, nieistnienia egzekwowanego obowiązku z tytułu podatku od towarów i usług za sierpień 2009 r., nieistnienia obowiązku zapłaty odsetek w kwocie wynikającej z tytułu wykonawczego, braku wymagalności obowiązku (zawyżenie odsetek na skutek nieuwzględnienia okresów przerw w ich naliczaniu i zawyżenie kosztów egzekucyjnych), określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej i zastosowanego środka egzekucyjnego, braku uprzedniego doręczenia upomnienia, zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27. Naczelnik Urzędu Skarbowego w rozstrzygnięciu z dnia 14 stycznia 2015 r. uznał zarzuty wniesione przez zobowiązanego za niezasadne.

W ocenie Dyrektora organ egzekucyjny nie dokonał oceny zarzutów, określonych w art. 33 § 1 pkt 6 i 8 u.p.e.a. sformułowanych w punkcie 5, 6 i 8 pisma z dnia 11 grudnia 2014 r., dotyczycących: niedopuszczalności egzekucji administracyjnej i zastosowanego środka egzekucyjnego oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Rozstrzygnięcie organu I instancji nie spełnia także wymogów określonych w art. 124 k.p.a., dotyczących w szczególności rozstrzygnięcia oraz uzasadnienia faktycznego i prawnego.

Dyrektor wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny zobowiązany będzie do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie wszystkich wniesionych przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz dokonania ich merytorycznej oceny, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Przy czym, wydając postanowienie na podstawie art. 34 u.p.e.a., organ egzekucyjny winien zastosować się do dyspozycji przepisu art. 124 k.p.a. Uznając ponadto, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało podjęte bez zbadania i oceny wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, organ odwoławczy zalecił organowi pierwszej instancji przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w znacznej części, polegającego na rozpoznaniu przez organ egzekucyjny również zarzutów: niedopuszczalności egzekucji administracyjnej i zastosowanego środka egzekucyjnego oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku pan J. G. wniósł o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które maja istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 138 § 2 w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 i art. 34 § 1 § 4, § 5 w związku z art. 33 punkty 1, 2, 3, 6, 7, 8 i 10 u.p.e.a., art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 18, art. 34 § 1 § 4, § 5 w związku z art. 33 punkty 1, 2, 3, 6, 7, 8 i 10 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe ich zastosowanie.

W ocenie skarżącego organ odwoławczy bezzasadnie zaniechał wyjaśnienia sprawy i merytorycznego jej rozpatrzenia, gdyż rozpatrzenie kwestii wskazanych przez Dyrektora Izby Skarbowej nie wymagało wydania postanowienia kasacyjnego. Organ II instancji nie wykazał, żeby przeprowadzenie przez niego dodatkowego postępowania wyjaśniającego w granicach art. 136 w zw. z art. 155 k.p.a. nie było wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy. Organ odwoławczy nie wziął ponadto pod uwagę stanowiska strony skarżącej przedstawionego w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 14 stycznia 2015 r. Zdaniem skarżącego na uwzględnienie przez organ odwoławczy zasługiwały wszystkie zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyn wcześniej wskazanych w zarzutach z dnia 11 grudnia 2014 r. Skarżący podkreślił, że organ I instancji nie wziął pod uwagę wskazań organu odwoławczego zawartych w uzasadnieniu postanowienia z dnia 2 marca 2015 r., wydając w dniu 11 marca 2015 r. postanowienie uznające za niezasadne zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonym postanowieniu.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżanych orzeczeń z prawem.

Organ odwoławczy w postępowaniu egzekucyjnym działa jako organ egzekucyjny i jest uprawniony do wydawania orzeczeń reformatoryjnych określonych w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2014 r., sygn. II OSK 1268/13). Powyższe uprawnienie organu odwoławczego jest jednak warunkowane spełnieniem przesłanek uzasadniających rozstrzygnięcie. Wbrew postulatom skargi w niniejszej sprawie organ drugiej instancji prawidłowo wskazał przyczynę zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. uzasadniające wydanie orzeczenia kasacyjnego.

Przepis art. 138 § 2 k.p.a. znajdzie zastosowanie zawsze wtedy, gdy decyzja pierwszoinstancyjna została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a dla podjęcia rozstrzygnięcia zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie przekraczającym kompetencje organu odwoławczego. Treść przesłanek określonych w art. 138 § 2 k.p.a. winna tym samym być interpretowana łącznie z przepisem art. 136 k.p.a., określającym granice postępowania wyjaśniającego przed organem odwoławczym. Przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego, przekraczającego granice wyznaczone przez art. 136 k.p.a. stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, której istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy (art. 15 k.p.a.). Decyzja kasacyjna jest w istocie rozstrzygnięciem procesowym, gdyż nie kształtuje ona stosunku materialnoprawnego (por. wyrok WSA w Opolu z 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 573/14).

W niniejszej sprawie organ drugiej instancji prawidłowo wskazał zakres uchybień proceduralnych organu pierwszej instancji, konkludując, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Przeprowadzenie wyłącznie przez organ odwoławczy postępowania dowodowego oraz dokonanie oceny zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji pomimo braków uzasadnienia faktycznego i prawnego orzeczenia organu pierwszej instancji, stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności. W niniejszej sprawie organ odwoławczy wykazał, że organ pierwszej instancji z powodu naruszenia przepisów postępowania przeprowadził postępowanie wyjaśniające w taki sposób, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (por. wyrok WSA w Poznaniu z 23 lipca 2014 r., sygn. IV SA/Po 152/14).

Zasadnie wskazano, że brak odniesienia do zgłoszonych przez stronę na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 i 8 u.p.e.a. zarzutów skutkuje naruszeniem art. 124 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. W zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy prawidłowo określił zakres uchybień i wskazał niezbędne czynności w celu usunięcia naruszeń prawa procesowego. W okolicznościach niniejszej sprawy zasadnie ustalono brak możliwości prawidłowego załatwienia sprawy w postępowaniu odwoławczym (por. wyrok WSA w Szczecinie z 29 maja 2014 r., sygn. I SA/Sz 1255/13).

Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. sąd administracyjny nie jest władny odnosić się do meritum sprawy, gdyż wskutek uchylenia decyzji organu pierwszej instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem. Rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się natomiast do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a., a w przypadku uznania, iż uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy nie wynikało z przyczyn wymienionych w tym przepisie, sąd jest władny uwzględnić skargę.

Z tej przyczyny Sąd nie może ustosunkować się do rozbudowanych w uzasadnieniu skargi wywodów dotyczących stanowiska prawnego strony prezentowanego w zakresie zarzutów naruszenia przepisów procesowych w postępowaniu egzekucyjnym.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.