I SA/Gd 603/18 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2540846

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 września 2018 r. I SA/Gd 603/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w dniu 5 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. Ł. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 sierpnia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 4 października 2017 r. nr (...) w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2010 rok postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 5 lipca 2018 r. M. Ł., dalej jako "Skarżąca" lub "Wnioskodawczyni", zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Referendarz sądowy, uznając oświadczenie Skarżącej o stanie rodzinnym, majątku i dochodach za niewystarczające do dokonania oceny jej możliwości płatniczych, na podstawie zarządzenia z dnia 11 lipca 2018 r., wezwał Wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych, obrazujących jej sytuację majątkową i finansową. Ponadto referendarz sądowy wezwał Wnioskodawczynię do przedłożenia dokumentów obrazujących sytuację majątkową i finansową jej małżonka, tj. oświadczenia w przedmiocie składników majątku małżonka, o których mowa w rubryce nr 7 formularza PPF oraz przedłożenia dokumentów na okoliczność źródła i wysokości jego dochodów.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca przedstawiła odpis zeznania podatkowego PIT-36 o wysokości osiągniętego dochodu w 2017 r. oraz oświadczenia z dnia 19 lipca 2018 r., dotyczące jej sytuacji finansowej. W zakresie sytuacji finansowej i majątkowej małżonka Wnioskodawczyni przedłożyła dodatkowe oświadczenie z dnia 19 lipca 2018 r., w którym podała, że małżonek nie zamieszkuje z nią oraz że żaden z małżonków nie zainicjował postępowania zmierzającego do separacji bądź rozwodu, gdyż nie było to konieczne.

Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy.

Zdaniem referendarza sądowego, przedłożony niepełny materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, iż Wnioskodawczyni nie ma obecnie realnych możliwości płatniczych poniesienia, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w szczególności należnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi. Referendarz sądowy podkreślił, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet konkretnego postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych strony. Tymczasem, w ocenie referendarza sądowego, Wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.

Pismem z dnia 24 sierpnia 2018 r. (data stempla pocztowego) M.Ł. wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego.

W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca podniosła, że w związku prowadzonym postępowaniem podatkowym znalazła się w trudnej sytuacji życiowej, gdyż egzekwowanie kwoty 618.635, 77 zł skutkuje zajęciem konta bankowego i odebraniem prawa do normalnego życia. Zdaniem Skarżącej, w sposób wystarczający przedstawiła swój stan majątkowy, ponieważ w aktach sprawy znajdują się wszelkie informacje i zeznania podatkowe, dotyczące osiąganych przez nią dochodów oraz przez małżonka, a także historia rachunków bankowych oraz zaciąganych kredytów. Ponadto w aktach sprawy znajdują się stosowne protokoły i oświadczenia.

Skarżąca wskazała również, że uzyskała od męża ustną deklarację, że na żądanie sądu upoważni stosowne instytucje do dostępu do posiadanych rachunków bankowych oraz informacji o jego dochodach, które i tak zostały ujawnione w toku postępowania przed organem podatkowym, jednak bez kontroli rachunków, ponieważ tego nie żądano. Skarżąca wyjaśniła, że mąż pochodzi z rozbitej rodziny, nie posiada majątku, nieruchomości i pojazdów. Pracuje w wolnym zawodzie i osiąga zróżnicowane dochody w różnych okresach życia.

Skarżąca dodała także, że małżonek w sposób dobrowolny, a czasami wykraczający poza jego możliwości finansowe, ponosi częściowo koszty utrzymania córki, uczęszczającej do szkoły średniej. Zgodnie z jego oświadczeniem, nie jest on w stanie bardziej pomóc niż to uczynił do tej pory bez popadania w skrajne ubóstwo.

Skarżąca podniosła również, że nie jest zobligowana do przedstawienia informacji o dochodach synów, ponieważ nie ma dostępu do takich informacji. Dodała, że aby uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie musiałaby się zwrócić o pomoc do dalszej rodziny lub męża. Skarżąca wyjaśniła, że nie prowadzi z synami wspólnego gospodarstwa domowego. Synowie pozwolili jej na wspólne zamieszkiwanie. Gdyby nie ich pomoc, to wraz z córką stałaby się osobą bezdomną na utrzymaniu instytucji pomocy społecznej.

Skarżąca zaakcentowała, że prowadzona egzekucja przekracza jej możliwości finansowe oraz jej rodziny. Ponadto prowadzona egzekucja dotkliwie rzutuje na jej kondycję psychiczną oraz jej rodziny.

Końcowo, Skarżąca dodała, że składając sprzeciw nie korzystała z porad prawnych i kierowała się osobistym poczuciem sprawiedliwości i uczciwości. W ocenie Skarżącej, odrzucenie skargi może uniemożliwić jej dochodzenie sprawiedliwości przed sądem.

Do sprzeciwu Skarżąca załączyła kopię zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 18 maja 2018 r.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Z przytoczonych powyżej regulacji wynika, że Sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia, nie rozpoznaje zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo.

W myśl art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

Z art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1)

w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2)

w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.

Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby Skarżąca sprostała opisywanym wyżej wymaganiom.

Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości, o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano Skarżącą do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jej rzeczywistą sytuację finansową i majątkową oraz jej małżonka.

Podnieść należy, że Skarżąca nie wykonała w sposób rzetelny nałożonego na nią obowiązku, albowiem nie przedłożyła dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jej małżonka. Skarżąca wyjaśniła jedynie, że małżonek nie zamieszkuje z nią. Ponadto ani ona, ani jej małżonek nie zainicjowali postępowania zmierzającego do separacji bądź rozwodu, gdyż nie było to konieczne.

Należy również wskazać, że z akt sprawy wynika, że w 2005 r. małżonkowie znieśli wspólność majątkową.

Wymaga zatem wyjaśnienia, że fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej pozostaje bez znaczenia na tle postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Ustrój rozdzielności majątkowej małżonków nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Rozdzielność majątkowa odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2009 r. sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242).

Za ugruntowany w judykaturze należy uznać pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA: z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt I OZ 922/14, LEX nr 1561274; z dnia 23 maja 2014 r. sygn. akt I FZ 139/14, LEX nr 1461277; z dnia 9 stycznia 2014 r. sygn. akt I GZ 592/13, LEX nr 1452102; czy z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, LEX nr 612561).

W świetle powyższego stwierdzić należy, że słusznie referendarz sądowy argumentował, że zarówno okoliczność istniejącego w małżeństwie Wnioskodawczyni ustroju rozdzielności majątkowej, jak i fakt osobnego zamieszkiwania małżonków w sytuacji niepodejmowania przez nich jakichkolwiek działań zmierzających do rozwiązania małżeństwa nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia przez Skarżącą informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonka.

Wymaga także odnotowania, że z oświadczenia Wnioskodawczyni o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 5 lipca 2018 r., złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) oraz przedłożonych przez nią na wezwanie referendarza sądowego dodatkowych oświadczeń z dnia 19 lipca 2018 r. i odpisu zeznania podatkowego PIT-36 za 2017 r. wynika, że za 2017 r. wykazała w zeznaniu stratę w wysokości 7.012,25 zł z pozarolniczej działalności gospodarczej, z dniem 28 lutego 2018 r. zaprzestała prowadzenia tej działalności, nie zarejestrowała się jako osoba bezrobotna, utrzymuje się z prac dorywczych, za które otrzymuje wynagrodzenie gotówką. Co istotne, wysokości tego wynagrodzenia nie można zweryfikować, gdyż Wnioskodawczyni nie przedłożyła - pomimo wezwania w tym przedmiocie - żadnych dokumentów na tę okoliczność.

Podnieść również należy, że mimo wyraźnego wezwania Skarżąca nie przedłożyła wyciągów z prowadzonych dla niej rachunków bankowych, ograniczając się do wymienienia numerów rachunków bankowych oraz wskazania banków, które je prowadzą oraz oświadczenia, że od 2013 r. nie korzysta z nich. Podkreślić trzeba, że Wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia wyciągów obrazujących historię i salda posiadanych rachunków od 1 marca br., a w przypadku ich zamknięcia (w związku z zaprzestaniem działalności) do przedłożenia zaświadczenia z banku o ich likwidacji. Tymczasem Wnioskodawczyni tego nie uczyniła. W konsekwencji salda tych rachunków pozostają nieznane.

Ponadto należy wskazać, że Skarżąca zamieszkuje wspólnie z córką, która każdego miesiąca otrzymuje środki na utrzymanie od ojca, tj. małżonka Wnioskodawczyni oraz z dwoma dorosłymi synami, którzy, jak wyjaśniła, ponoszą wszelkie koszty utrzymania zajmowanej nieruchomości, zaś Wnioskodawczyni nie pokrywa żadnych stałych wydatków i zobowiązań.

Zgodzić się więc należy z referendarzem sądowy, że niejasne jest, dlaczego Wnioskodawczyni nie uwzględniła żadnego z synów w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wpisując do niego jedynie córkę. Należy zauważyć, że prowadzenie odrębnego gospodarstwa domowego wiąże się z koniecznością samodzielnego ponoszenia kosztów zajmowanej nieruchomości lub chociażby partycypacji w tych kosztach.

Mając zatem na uwadze, że Skarżąca uchybiła obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji, nie można przyjąć, że dokonała ona wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, postępowanie Wnioskodawczyni, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu wybranych dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości, dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych.

W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sama Wnioskodawczyni uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej. Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych z uwagi na postawę strony nie jest możliwa.

Nawiązując do argumentacji podniesionej w sprzeciwie, wymaga zaakcentowania, że prawo pomocy jest instytucją, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżąca nie wykazała, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a więc nie może być traktowana za podmiot, który wskutek orzeczenia sądowego odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, pozbawiony zostaje prawa do sądu.

Ponadto do sprzeciwu Skarżąca załączyła kopię zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 18 maja 2018 r.

Zdaniem Sądu, okoliczność prowadzenia egzekucji względem Skarżącej nie przesądza o niemożności poniesienia kosztów związanych z niniejszym postępowaniem. Skoro Skarżąca nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej rzeczywistą sytuację majątkową, to nie można przyjąć, że nie posiada środków na uiszczenie należności z tytułu kosztów postępowania. Nieznana jest bowiem wysokość środków pieniężnych, jakimi aktualnie dysponuje.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że referendarz sądowy w prawidłowy sposób dokonał oceny sytuacji majątkowej Skarżącej i możliwości uiszczenia kosztów postępowania. Wnioskowanie referendarza jest przy tym logiczne, nie nosi cech dowolności i zostało oparte na przedstawionych przez stronę okolicznościach. Zatem rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Tym samym wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona w środku zaskarżenia ogólna argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy, wydając zaskarżone postanowienie, naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.