I SA/Gd 1844/19, Termin początkowy do zgłaszania przypadku siły wyższej. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3037075

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 lutego 2020 r. I SA/Gd 1844/19 Termin początkowy do zgłaszania przypadku siły wyższej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Rischka.

Sędziowie: NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), WSA Irena Wesołowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 lutego 2020 r. sprawy ze skargi P.D. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia 29 lipca 2019 r. nr (...) w przedmiocie przyznania płatności ekologicznej na 2018 rok

1. uchyla zaskarżoną decyzję;

2. zasądza od Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. na rzecz strony skarżącej kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia 29 lipca 2019 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor OR ARiMR lub organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania P.D. (dalej: wnioskodawca, skarżący) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S z dnia 7 maja 2019 r. w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na rok 2018, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w związku z zobowiązaniem ekologicznym podjętym przez skarżącego w dniu 15 marca 2017 r., skarżący na postawie art. 14 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 627), zwanej dalej "ustawą o PROW", złożył w dniu 16 maja 2018 r. wniosek do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S o przyznanie płatności ekologicznej za rok 2018 z tytułu realizacji wariantu 7.1 Uprawy rolnicze po okresie konwersji na działkach rolnych o powierzchni 11,43 ha oraz wariantu 10.2 Ekstensywne uprawy sadownicze po okresie konwersji na działkach rolnych o powierzchni 38,71 ha.

Pismem uzupełniającym wniosek z dnia 18 września 2019 r., doręczonym organowi w dniu 25 września 2019 r., skarżący wniósł o uznanie zaistnienia siły wyższej ze względu na wystąpienie znacznych szkód w uprawie rośliny rokitnik zwyczajny uprawianej w ramach wariantu 10.2, spowodowanych występowaniem muchy nasionnicy rokitnikowej.

Decyzją z dnia 7 maja 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S przyznał skarżącemu płatność ekologiczną na rok 2018 w wysokości 9.052,56 dla Wariantu 7.1 Uprawy rolnicze po okresie konwersji, które obejmują uprawę owsa. W tej samej decyzji Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmówił skarżącemu przyznania płatności ekologicznej dla Wariantu 10.2 Ekstensywne uprawy sadownicze po okresie konwersji obejmujące uprawę rokitnika ze względu na niestwierdzenie plonów dla tego Wariantu a także odmówił uznania wystąpienia siły wyższej na obszarze upraw rośliny rokitnik zwyczajny. Organ I instancji co prawda uznał, że zaistniała w prowadzonej przez skarżącego uprawie rokitnika zwyczajnego stanowi przypadek siły wyższej w myśl art. 2 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (dalej: Rozporządzenie nr 1306/2013), to jednak skarżący nie zachował terminu na zgłoszenie zaistnienia siły wyższej do właściwego organu określonego w art. 4 ust. 2 Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 (dalej Rozporządzenie nr 640/2014) - jako 15 dni roboczych. Organ I instancji argumentował, że zgodnie z informacją przesłaną przez skarżącego do Naczelnika Wydziału Działań Społecznych i Środowiskowych oraz Płatności Bezpośrednich w Biurze Powiatowym ARiMR w S w dniu 19 listopada 2018 r. problem z nasionnicą rokitnikową pojawił się w gospodarstwie skarżącego już we wrześniu 2017 r. Na tej podstawie Organ I instancji stwierdził, że termin na zgłoszenie siły wyższej powinien być liczony od września 2017 r. i nie został on zachowany przez skarżącego, który złożył wniosek o uznanie siły wyższej w dniu 25 września 2018 r.

Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc, że faktycznie problem ze szkodnikiem w postaci nasionnicy rokitnikowej pojawił się w jego gospodarstwie już w roku 2017, jednak nie stanowiło to do podstawy do zgłoszenia organowi zaistnienia sytuacji siły wyższej, ponieważ pomimo występowania szkodnika krzewy owocowały a skarżący zebrał ok 14 ton owoców. Wobec powyższego skarżący miał podstawy sądzić, że w roku 2018 również uda mu się zebrać plon rośliny rokitnik zwyczajny z obszaru zgłoszonego dla Wariantu 10.2.

Utrzymując decyzję organu I instancji w mocy, organ odwoławczy podzielił wyrażone w niej stanowisko, iż fakt, że plantacja rolnika została zaatakowana przez szkodnika-nasionnicę rokitnikową należy uznać za przypadek działania siły wyższej. Skarżący przedstawił obszerny materiał dowodowy, który świadczy o tym, że sytuacja ta była nadzwyczajna i nie było sposobu, aby uniknąć jej samej, jak i jej negatywnych skutków. Organ odwoławczy przyjął natomiast, że datą rozpoczęcia biegu terminu na zgłoszenie zaistnienia siły wyższej był dzień 1 września 2018 r. tj. dzień, w którym na terenie gospodarstwa skarżącego przeprowadzono kontrolę jednostki certyfikującej, w wyniku której stwierdzono obecność szkodnika w postaci nasionnicy rokitnikowej. Skarżący uchybił temu terminowi, ponieważ poinformował pisemnie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o wystąpieniu siły wyższej w dniu 25 września 2019 r.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

- naruszenie art. 27 ust. 1 ustawy o PROW, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego wskazującego na zachowanie przez skarżącego terminu zgłoszenia siły wyższej właściwemu organowi;

- art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1960 r., nr 30 poz. 168, dalej: k.p.a.) polegające na niezapewnieniu udziału w postępowaniu;

- art. 8 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń oraz brak sprecyzowania, uzasadnienia i wykazania, z jakich powodów organ przyjął dzień 1 września 2018 r. za początek biegu terminu zgłoszenia siły wyższej właściwemu organowi, gdy w rzeczywistości termin ten rozpoczął bieg nie wcześniej niż 10 września 2018 r., co skutkowało odmową uznania wstąpienia siły wyższej w uprawach skarżącego;

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że dnia 1 września 2018 r. można było stwierdzić, że zaistniało zdarzenie "siły wyższej" w rozumieniu art. 2 ust. 2 Rozporządzenia nr 1306/2013 podczas gdy stwierdzenie zaistnienia siły wyższej możliwe było nie wcześniej niż dnia 10 września 2019 r.;

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 4 ust. 2 Rozporządzenia nr 640/2014 poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wskazany tam termin 15 dni roboczych jest nieprzywracalnym terminem prawa materialnego, podczas gdy jest on tylko terminem porządkowym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, że w uprawie rośliny rokitnik zwyczajny prowadzonej przez skarżącego wystąpił przypadek siły wyższej w postaci szkodnika - nasionnicy rokitnikowej, wskutek czego osiągnięcie plonu w 2018 r. okazało się niemożliwe.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 Rozporządzenia Nr 640/2014 w odniesieniu do płatności bezpośrednich, gdy beneficjent nie jest w stanie spełnić kryteriów kwalifikowalności lub innych obowiązków w wyniku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, zachowuje on prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt, które były kwalifikowalne w chwili wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. e Rozporządzenia nr 1306/2013 do celów finansowania WPR, zarządzania nią i monitorowania jej "siła wyższa" i "nadzwyczajne okoliczności" mogą zostać uznane w szczególności w następujących przypadkach: choroba epizootyczna lub choroba roślin dotykająca, odpowiednio, cały inwentarz żywy lub uprawy należące do beneficjenta lub część tego inwentarza lub upraw.

Organy obu instancji są zgodne, że w myśl powyższego przepisu sytuacja występowania szkodnika w uprawach rośliny rokitnik zwyczajny skarżącego stanowi siłę wyższą.

Spór w sprawie dotyczy natomiast tego, czy skarżący dochował terminu do zgłoszenia wniosku o uznanie siły wyższej, a konkretnie daty, od której należy liczyć bieg tego terminu.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 Rozporządzenia Nr 640/2014 przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Organ pierwszej instancji przyjął, że siła wyższa zaistniała już we wrześniu 2017 r. w chwili stwierdzenia występowania szkodnika. Organ odwoławczy tego stanowiska nie podzielił, przychylając się do argumentacji skarżącego, że sam fakt pojawienia się szkodnika w 2017 r. nie stanowił siły wyższej, bowiem skarżący mimo to był w stanie dokonać zbioru owoców - zbiór wyniósł 14 ton. Organ uznał zatem, że o zaistnieniu siły wyższej świadczy dopiero stwierdzenie, że występowanie szkodnika uniemożliwi zebranie plonów z upraw rokitnika zwyczajnego. Jego zdaniem stwierdzenie tej okoliczności nastąpiło w dniu 1 września 2018 r. w trakcie kontroli jednostki certyfikującej. Stanowisko to jednak nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym. W aktach sprawy znajduje się protokół z tejże kontroli, nie wynika z niego jednak, aby kontrolujący stwierdzili występowanie szkodnika w uprawie rokitnika zwyczajnego ani żeby w ogóle stan tej uprawy badali. Organ został zobowiązany przez Sąd do przedłożenia protokołu z kontroli przeprowadzonej w dniu 1 września 2018 r., z którego wynikałoby, że w tej dacie jednostka certyfikująca oceniła stan owoców rokitnika zwyczajnego i stwierdziła ich nieprzydatność do zbioru i sprzedaży wskutek występowania szkodnika, organ jednak takiego protokołu nie przedłożył.

Skarżący podniósł natomiast, że w dacie 1 września 2018 r. większość owoców nie była jeszcze dojrzała oraz stan rozwoju szkodnika w tych owocach był tak wczesny, że skarżący nie mógł jeszcze jednoznacznie stwierdzić, czy zbiory będą możliwe. W roku poprzednim (2017) miała miejsce analogiczna sytuacja, skarżący także stwierdził występowanie szkodnika w uprawach rośliny rokitnik zwyczajny, jednak pomimo tego możliwe było zebranie około 14 ton owoców. Kiedy sytuacja powtórzyła się rok później, skarżący miał uzasadnione podstawy żeby sądzić, że i w roku 2018 pomimo występowania szkodnika, dojdzie do zbiorów rośliny rokitnik zwyczajny. Stwierdzenie, że w roku 2018 nie uda się uzyskać plonu dla wariantu 10.2 było możliwe dopiero, kiedy owoce były wystarczająco dojrzałe, tj. nie wcześniej niż w dniu 10 września 2018 r. Skarżący powołał się przy tym na konkretny dowód, tj. pismo Instytutu Ogrodnictwa Zakładu Ochrony Roślin przed Szkodnikami z tej właśnie daty. W piśmie tym wskazano, że przeprowadzono monitoring występowania szkodnika w plantacjach rokitnika zwyczajnego w P. Stwierdzono, że w okresie dwóch tygodni na pułapki lepowe odławiło się 4000 sztuk osobników dorosłych, przy czym w innych monitorowanych sadach odnotowano 100-200 sztuk. W późniejszym okresie, tuż przed zbiorami, stwierdzono prawie 100% owoców uszkodzonych przez larwy szkodnika, owoce rokitnika po żerowaniu larw nie kwalifikują się do spożycia i sprzedaży.

Powyższe pismo stanowi wiarygodny dowód potwierdzający stanowisko skarżącego, natomiast w opozycji do tego twierdzenie organu, że w dniu 1 wrześnie 2018 r. jednostka certyfikująca w trakcie kontroli stwierdził występowanie szkodnika uniemożliwiającego zebranie plonów z upraw rokitnika zwyczajnego, jest nieudokumentowane, a tym samym nie mogło ono zostać uwzględnione.

Zgodzić się też należy ze skarżącym, że organ nie wskazując dowodu, na którym oparł swoje twierdzenie, iż przydatność do zbioru i sprzedaży owoców rokitnika zwyczajnego można było ocenić dopiero w trakcie kontroli jednostki certyfikującej, która odbyła się w dniu 1 września 2018 r., naruszył art. 107 § 3 k.p.a., mający zastosowanie na podstawie art. 4 ustawy o PROW. Ponadto zgodnie z art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy PORW, w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy rozstrzygnął sprawę z pominięciem znajdującego się w aktach sprawy dokumentu - ww. pisma z dnia 10 września 2018 r., do treści którego nawet się nie odniósł, powołując się natomiast na ustalenia jednostki certyfikującej poczynione w dniu 1 września 2018 r., które z kolei w aktach sprawy żadnego odzwierciedlenia nie mają.

W wyniku naruszenia przepisów postępowania organ odwoławczy błędnie ustalił stan faktyczny, co skutkowało błędnym zastosowaniem art. 4 ust. 2 Rozporządzenia nr 640/2014 poprzez uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący składając w dniu 25 września 2018 r. wniosek o uznanie zaistnienia siły wyższej uczynił to z uchybieniem terminu wynikającego z tego przepisu, podczas gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny wskazuje, iż termin 15 dni na złożenie powyższego wniosku rozpoczął swój bieg w dniu 10 września 2018 r., a tym samym powyższy termin został przez skarżącego dochowany.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań i sprowadzają się do uwzględnienia stanowiska Sądu, że wniosek o uznanie zaistnienia siły wyższej został przez skarżącego złożony w terminie wynikającym z art. 4 ust. 2 Rozporządzenia nr 640/2014.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) uchylił zaskarżoną decyzję.

W związku z uwzględnieniem skargi, Sąd na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 ww. ustawy, zgodnie ze złożonym wnioskiem, zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania w wysokości 697 zł, w tym kwotę 200 zł tytułem uiszczonego w sprawie wpisu sądowego, kwotę 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwotę 480 zł tytułem kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, którego wysokość ustalono na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.