I SA/Gd 1578/16, Zakres sądowej kontroli odmowy umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2239440

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2017 r. I SA/Gd 1578/16 Zakres sądowej kontroli odmowy umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń.

Sędziowie WSA: Irena Wesołowska (spr.), Ewa Wojtynowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi "A" z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 września 2016 r. nr () w przedmiocie odmowy udostępnienia stronie dowodu z akt w prowadzonym postępowaniu oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej, w postępowaniach prowadzonych z odwołań "A" Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej, dopuścił jako dowód udostępniony przez Sąd Okręgowy akt oskarżenia (w wersji elektronicznej) w sprawie (...).

Pismem z dnia 7 lipca 2016 r. Syndyk masy upadłości "A" Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej wniósł o przekazanie przedmiotowego aktu oskarżenia.

Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 179 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm.), wyłączył z jawności przedmiotowy akt oskarżenia. Na powyższe postanowienie nie przysługiwało zażalenie, dlatego też stało się ostateczne.

Następnie, postanowieniem z dnia 18 lipca 2016 r., Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 179 § 2 w związku z art. 178 Ordynacji podatkowej odmówił "A" Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą udostępnienia przesłanego przez Sąd Okręgowy aktu oskarżenia (w wersji elektronicznej) w sprawie (...) z uwagi na wyłączenie jawności tego dokumentu.

Po rozpoznaniu zażalenia od powyższego rozstrzygnięcia, Dyrektor Izby Skarbowej, działający jako organ drugiej instancji, postanowieniem z dnia 27 września 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że w następstwie wydania postanowienia z dnia 27 czerwca 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 18 lipca 2016 r. odmówił udostępnienia stronie aktu oskarżenia wskazując jako podstawę art. 179 § 2 i art. 178 Ordynacji podatkowej, w treści uzasadnienia przywołując treść art. 179 § 1 tej ustawy.

W ocenie Dyrektora postanowienie z dnia 18 lipca 2016 r. w sprawie odmowy udostępnienia stronie aktu oskarżenia wyłączonego z akt sprawy zawiera uzasadnienie prawne i faktyczne, o którym mowa w art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej.

Organ wyjaśnił, że pojęcie interesu publicznego należy do kategorii pojęć o nieostrym zakresie i nie ma ono niezmiennej, stale jednej i skonkretyzowanej treści, chociaż zawsze jego stosowanie powinno służyć dobru powszechnemu, a nie wyłącznie interesowi jednostkowemu. Pod pojęciem "interesu publicznego" mieści się również dobro osób trzecich niebędących stroną w toczącym się postępowaniu. Także ze względu na tak rozumiany "interes publiczny" organ podatkowy jest umocowany do wyłączenia z akt sprawy dokumentów. (...)".

Dyrektor stwierdził, że odmowa uwzględnienia wniosków strony z dnia 7 lipca 2016 r. została podyktowana koniecznością ochrony dóbr osobistych osób trzecich, gdyż akt oskarżenia (udostępniony w wersji elektronicznej) w sprawie (...) zawiera dane i informacje dotyczące osób trzecich. Przekazanie przez Sąd Okręgowy przedmiotowego aktu oskarżenia nie oznacza bowiem zgody na ujawnienie informacji w nim zawartych.

Dyrektor podkreślił, że przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie wydane na podstawie art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej, w którym organ wyjaśnił, że odmowę zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt na podstawie art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej uzasadnia interes publiczny, polegający na obowiązku zachowania tajemnicy skarbowej oraz obowiązku ochrony dóbr osób trzecich poprzez nieujawnianie dotyczących tych osób informacji uzyskanych w postępowaniach, w których osoby te były stronami lub uzyskanych od osób wobec których postępowania były prowadzone. Anonimizacja aktu oskarżenia (lub jego części) nie zlikwidowałaby zagrożenia naruszenia prawa do ochrony osób, których akt oskarżenia dotyczy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku "A" sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 września 2016 r. w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła rażące naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wydane postanowienie, w szczególności: art. 120, 121 § 1, 123 § 1, 124 oraz 129 Ordynacji podatkowej przez jego zastosowanie w sytuacji niewykazania przez organ, że przyczyną wyłączenia z akt sprawy dowodu zawnioskowanego i przeprowadzonego przez organ na wniosek strony w postaci aktu oskarżenia był interes publiczny, co skutkowało ograniczeniem prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedziach na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonym postanowieniu.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżanych orzeczeń z prawem.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ drugiej instancji, działając na podstawie art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej, dokonał oceny zasadności ograniczenia przyznanego stronie na podstawie art. 178 Ordynacji podatkowej prawa wglądu do akt sprawy. W uzasadnieniu wskazano, że odrębne postanowienie z dnia 27 czerwca 2016 r. wydane na podstawie art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej w przedmiocie "wyłączenia z jawności" aktu oskarżenia w sprawie (...), włączonego do akt sprawy na wniosek strony, zawiera wyjaśnienie, iż w interesie publicznym leży, aby organy podatkowe, prowadząc postępowanie wobec określonego podmiotu, nie ujawniały danych innych podmiotów niezwiązanych ze sprawą, jakie uzyskały w trakcie czynności służbowych, które pozwoliłyby osobom nieupoważnionym na ich identyfikację.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym ustawodawca, w art. 179 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej przewidział możliwość wydania dwóch odrębnych postanowień, z których tylko jedno, wydane na podstawie § 2, jest zaskarżalne. Wykładnia językowa art. 179 § 3 Ordynacji podatkowej wyklucza przyjęcie, że na postanowienie, o którym mowa w art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej, zażalenie przysługuje (tak wyrok NSA z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt II FSK 616/11, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 września 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 68/09, wyrok WSA w Warszawie z 23 sierpnia 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 80/08, wyrok WSA w Lublinie z 20 lutego 2008 r. sygn. akt I SA/Lu 800/07). W sytuacji gdy organ wyłączy z akt sprawy poszczególne dokumenty z powodu uchylenia ich jawności, ograniczając tym samym uprawnienia strony postępowania określone w art. 178 Ordynacji podatkowej, zaskarżalność postanowienia wydanego na podstawie art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej gwarantowana jest przez przepis art. 237 Ordynacji podatkowej. Stosownie do jego brzmienia, postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć w odwołaniu od decyzji, kończącej etap postępowania w pierwszej instancji (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 2408/15, wyrok WSA w Opolu z 14 października 2015 r., sygn. akt I SA/Op 358/15).

W sytuacji, gdy organ wyłączy z akt sprawy poszczególne dokumenty z powodu uchylenia ich jawności, ograniczając tym samym uprawnienia strony postępowania określone w art. 178 Ordynacji podatkowej, postanowienie w tym przedmiocie podlega kontroli instancyjnej lub sądowej w ramach badania legalności decyzji kończącej postępowanie w danej sprawie, na podstawie art. 236 § 1 i art. 237 Ordynacji podatkowej oraz art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.); określanej dalej jako p.p.s.a. (por. wyrok WSA w Opolu z 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Op 679/14, wyrok WSA w Warszawie z 29 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 969/10, wyrok NSA z 26 lipca 2012 r., sygn. akt II FSK 616/11).

Ograniczenie jawności dokumentów składających się na akta postępowania przygotowawczego i akta sprawy karnej ma na celu ochronę informacji (danych) zawartych w tych dokumentach i wynika z art. 156 § 1 i § 5 k.p.k., gdyż ujawnienie okoliczności sprawy karnej osobom trzecim zagrażać może ważnemu interesowi prywatnemu, który nie jest sprzeczny z celami wymiaru sprawiedliwości realizowanymi w toku postępowania karnego.

Włączenie do akt postępowania podatkowego prowadzonego wobec skarżącego dokumentów wytworzonych w postępowaniach karnych prowadzonych wobec osób trzecich oznaczało, że stały się one częścią akt, do których skarżący ma prawo wglądu zgodnie z art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej. W stanie faktycznym sprawy prawo to zostało ograniczone, gdyż organy podatkowe wyłączyły jawność wskazanego dokumentu ze względu na interes publiczny na podstawie art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej.

W niniejszym postępowaniu przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie wydane na podstawie art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej, w którym organ wyjaśnił, że odmowę zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt na podstawie art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej uzasadnia interes publiczny, polegający na obowiązku zachowania tajemnicy skarbowej oraz obowiązku ochrony dóbr osób trzecich poprzez nieujawnianie dotyczących tych osób informacji uzyskanych w postępowaniach, w których osoby te były stronami lub uzyskanych od osób wobec których postępowania były prowadzone.

Kognicja Sądu w rozpatrywanej sprawie jest ograniczona do ustalenia, czy postanowienie wydane na podstawie art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej zostało wydane zgodnie z uprzednio wydanym w sprawie postanowieniem na podstawie art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej. Przysługujący stronie na podstawie art. 179 § 3 Ordynacji podatkowej środek odwoławczy od postanowienia o odmowie udostępnienia stronie zapoznania się z dokumentami nie może być wykorzystywany do weryfikacji prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 179 § 1 w przedmiocie wyłączenia dokumentów z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

Postanowienie wydane w trybie art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej ma charakter wtórny w stosunku do postanowienia, które podjęte zostało stosownie do art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej. Wyłączenie dokumentów z akt sprawy, mimo że jest przesłanką do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 197 § 2 Ordynacji podatkowej, nie podlega kontroli w postepowaniu ze skargi na postanowienia wydane na podstawie art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej (por. wyrok WSA w Łodzi z 13 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 1441/12).

Kognicja Sądu w sprawie ze skargi na postanowienie wydane na podstawie art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej jest ograniczona do oceny, czy dokumenty, których dotyczy odmowa zapoznania się z ich treścią, są dokumentami, o których mowa w art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej.

W rozpoznawanej sprawie organ, powołując postanowienie z 27 czerwca 2016 r. o wyłączeniu jawności dokumentu wykazał, że dokument, którego dotyczył wniosek, nie podlega udostępnieniu.

Z tych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Sąd działając na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.